Блум таксономиясы туралы не білеміз?

Білім беру саласын реформалау адам факторының сапасын арттыруға жағдай жасайды. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев орта мектептерде білім берудің жаңаша үйлестірілген стандарттарын әзірлеу және бекіту бойынша жұмыстар жүргізу қажеттігін үнемі айтып отырады. Бүгінде Президенттің алға қойған мақсаттарын жүзеге асыруда еліміздің іргелі оқу орындарының тәлімі мол, тәжірибесі зор мұғалімдері жүйелі жұмыстар жүргізіп келе жатқаны белгілі. Олар дамыған өркениетті елдердегі секілді Қазақстанның да білім беру жүйесіндегі жаңа әдістер мен стандарттарды алды 20 жыл бұрын үдемелі үдеріске қосып үлгерген. Қазір де ондай оқу тәжірибелерінің түрлі оқыту тәсілдері бар. Соның бірі – ХХ ғасырдың 60-70 жылдары АҚШ-тың көптеген білім беру мекемелері кеңінен қолданған Блум тұжырымдамасы немесе Блум таксономиясы.

Егемен Қазақстан
25.05.2018 3732
2

Аталған іс-тәжірибені елімізде алғаш қолданып, одан оң нәтиже көрген ұстаз­дар­дың бірі – Астана қаласы № 5 гим­на­­зияның қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұ­ғалімі Күлзипа Қылышбаева. Жалпы, ұстаздықтың жолында 40 жыл табан аудармай еңбек еткен мұғалімдердің кейінгі жас мамандарға іс-тәжірибесі кеңінен насихатталғаны дұрыс.

Блум таксономиясы жайлы айтпас бұрын ұстаз К.Қылышбаеваның еңбек жолына қысқаша тоқталатын болсақ, Күлзипа Әуесқызы білім беру саласында үздіксіз еңбек етіп, жоғары оқу орындарында қазақ тілі кафедрасында аға оқытушы, Астана қаласы білім басқармасында қазақ тілі мен әде­биеті пәнінің әдіскері, 2000 жылдан бас­тап №5 гимназияда қазақ тілі мен әде­би­еті пәнінің мұғалімі, 2009 жылдан аталған гимназияда директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары қызметін ат­қа­рып келеді. 

– Жалпы қағидалы, қатып қал­ған сабақтың түрі жоқ. Әр сабақтың бел­сенді, жанды сабақ болып жан-жақ­ты өрбуі – мұғалімнің қиялынан туын­дай­тын сабақ. Мұғалімнің негізгі тәлім­гер­лері оқушылары болуы керек. Бұл рет­те Блум таксономиясы маңызды мә­се­­лелерді шешуде өте қолайлы құрал, – дейді К.Әуесқызы.

Біз бұл мақалада Блум таксоно­мия­сы­ның бағдарламасы мен оқу әдістемесін К.Қылышбаеваның «Махамбеттану» курсы арқылы түсіндіргенді жөн көрдік. Өзі­нің талай жылғы педагогикалық-инно­­вациялық идеяларын ортаға салып, үздіксіз үнемі жетілдіріп отыра­тын тәжірибелі тәлімгер Күлзипа Әуес­қы­зы аталған курсты 15 жылдай бұрын экс­перименттік алаңға шығарған. Сәтті тә­жірибе кейін Астана қаласының білім бе­ру мекемелерінде инновациялық үрдіс­тер­ді дамыту үшін, ғылыми ізденістерді қолдану мақсатында және қалалық білім басқармасының жанында Сараптамалық кеңес шешімімен 2012 жылдың 23 тамы­зы­ның №1 хаттамасының негізінде ұстаз­дың «Блум таксономиясы – сабақты құ­зы­рлылық тұрғысынан құру жүйесі» ат­ты іс-тәжірибесі ретінде қорғалып, жұ­­мыс нәтижесі қала мектептеріне та­ра­­тылған. Оны бүгінгі таңда еліміздің бір­­шама қалалық білім ошақтары өз пай­да­ларына жарату үстінде.

Ұстаздың заман талабына ілесе отырып, онлайн жүйесінде көрсеткен ашық сабақтарынан аңғарғанымыздай, Блум таксономиясының алты жүйесі білім беру саласында ғана емес, өмір сүру қағи­да­ларында да тиімді пайдалануға болатынын ұғасыз. К.Әуесқызы америкалық педагог, психолог ғалымның тәжірибесін ақын М.Жұмабаевтың «Педагогика» еңбегімен ұштастырған. 

Білу, түсіну, қолдану, талдау, жи­нақ­тау, бағалау деген алты жүйенің не­гіз­гі артықшылықтарына тоқталатын бол­сақ, бірінші білу деңгейінде оқушы бе­рілген жаңа түсінікті ұғуы, есте ұс­тау және мінездеме беруді үйренеді. Мы­салы, Махамбет жырларындағы ақын поэзиясын өр рухпен терең тү­сі­­ніп оқи білу, өлеңдегі көнерген сөз­дер­мен сөздік арқылы жұмыс істей бі­лу дең­гейінде жүзеге асады. Блум таксо­но­миясының басқа жүйелер тәрізді бас­ты ерекшеліктерінің бірі пәнаралық бай­­ланыс арқылы өрістейтінін айта ке­­­туіміз керек. Махамбеттің отты жыр­ла­­рын аудио арқылы көне сарындар­мен сүйемелдеу арқылы тыңдау да оқу­шы­ның зердесін аша түсетіні анық. Ал келесі түсіну деңгейінде оқушылар ақын шығармашылығын мазмұндау, түсіну, суреттеу, жаңа сөз тіркестерін жасау сияқты сатылардан өтеді. Мәселен, осы тү­сін­у деңгейінде оқушылар «ереуіл» си­яқты сөздердің мән-мағынасына үңі­леді. Ереуіл ат бейнесін ақын не үшін қолданып отырғанын да топтық жұ­мыстың барысында анықтап алады. Бұл екі деңгейден кейін мұғалім оқу­шыларға қолдану деңгейінің жұ­мыс­тарын таныстырады. Онда жаңа білімді тәжірибеде, жаңа жағдайда ше­ше алу үшін болжам жасалады. Айталық, оқу­шылар аталған деңгейде өлең қандай сарында жазылғандығын, тіпті Махам­беттің «Ереуіл атқа ер салмай» атты өлеңін ақын қандай поэтикалық тілмен су­реттегенін де біліп үлгереді. Осы қол­дану деңгейінен кейін оқушылар тал­дау деңгейіне көшеді. Алған білімнің жіктелуі, негізгі түйінді аңғару, бүгінмен байланыстыра отырып бөліктерге бөлу, ай­қындау сияқты кәсіби талдауға нық қа­дам­дар жасала бастайды. Онда өлең құрылысына талдау да жүргізіледі. Тіл көркемдігіне, яғни эпитет, теңеу, аллите­рация, ассонанс, гиперболаны мә­тін­нен табу да бір ғана сабақ барысында қайталанып өтеді. Мұның барлығы баланың шығармашылығын дамытуға мол пайдасы бары айтпаса да түсінікті. Сондай-ақ оқушыға топтық жұмыс арқылы игерілген білім жинақы әрі түсі­нік­ті болады.

Сабақтың соңғы күрделі кезеңі – жи­нақтау және бағалау кезеңі. Жинақтау деңгейінде оқушы дара болжамдардың тұтас бір ұғым тудыруын анықтайтын дә­ре­жеге жетеді. Өлеңдегі негізгі ой­дың қалай берілгендігі, ақынның асыл ойларының арқауы неде, тіпті Махам­бет­тің орнында өзің болсаң не істер едің, не дер едің деген сұрақтарға жауап ізделеді. Мұғалім осы кезде сергіту сәті ретінде тағы бір көлденең тапсыр­ма жүктейді. Әр балаға «Махамбет кім?» деген сұраққа бірнеше нұсқамен жау­ап беру тапсырылады. Тәжірибелі ұстаз­дың айтуынша, көп оқушы Махам­бет­тің ақын, батыр, көсем екенін ғана айта­тынын жасырмайды. Алайда Махамбеттің шешен, сауатты сарбаз, күрес­кер қолбасшы, жыршы, күйші екені даусыз ғой. Осы уақыт аралығында ұстаз Махамбеттің күйшілігі жайлы ай­та келіп, оның «Жұмыр-қылыш» атты күйін тыңдатады. Одан әрі «Жұмыр- қы­­лыш» жайлы ақпаратты да қоса айтып өтеді. Көптеген баспа беттерінде Жұ­мырды бас әріппен, Қылышты кіші әріп­пен жазылып жүргендігінің қате екен­дігін де оқушылардың білгені дұрыс деп есептейді ұстаз. Ақынның се­рігі Исатай қаза тапқаннан кейін оның ұлы Жақия мен Махамбетке зор құр­мет көр­се­тіп қиядан жол табуына кө­мек­тескен Жұмыр (шын аты Садыр) мен Қы­лыш деген қазақтың аяулы батыр­ла­ры болған. Жоғарыдағы күйдің осы ба­тырларға шығарылғандығы сабақ барысында айтылып кетеді. 

Ал соңғы бағалау деңгейінде оқу­шы­лар өз жұмыстарын өздерінше бағалап, ше­шім қабылдап, ой қорытындысын шы­­­ғарады. Осы кезеңде әр оқушы Махамбеттен ұнатқан бір-бір өлеңдерін жат­қа айтып өтеді. Тіпті әр топтан шы­ғармашыл оқушылар «Махамбетше жыр­ла­сам» деген тақырыпта өздері де өлең жа­зып оқып береді. Тұтас сабақтың әр дең­гейінде Махамбеттің өзін-өзі сипат­тайтын, тұлғалайтын ғажап теңеулері бала­лардың қиялын қарыштатып, санасын шексіз кеңістікпен ұштастырады. Тіпті суретші Мұхит Қалимов салған «Махамбет пен Исатай» атты картина да көрнекілік құрал ретінде оқушы зейінін оқшау ойлауға жетелейді. Қысқасы, азғантай уақыттың ішінде Махамбет тұлғасы сурет, музыка, сөз өнері, жеке шығармашылық арқылы жан-жақты ашылады.

Өршіл рухты ақынның тәлімін оқушы бойына дарытуды мақсат етіп, әрі оқушыға, әрі мұғалімдерге арнап «Махамбеттану» курсының Блум таксо­но­миясы бойынша деңгейлік сұрақ-тап­сыр­малар» атты оқу-әдістеме құралы мен оқыту бағдарламасын дайындаған ұстаз тек Махамбет шығармаларын емес, ойшыл-ғұлама Абайдың, жыр алыбы Жамбыл, әлемдік деңгейдегі клас­сик су­реткер М.Әуезовтің, т.б. ақын-жа­зу­шы­ларымыздың өсиеті орын тепкен әде­би­ет пәні арқылы оқушылардың рухани дү­ниесі байиды, туған тілін сүюден, адам­затты құрметтеуге дейінгі сезімдері тәрбиеленеді деген ұстанымда оқытады. 

Айта кетуіміз керек, Қазақстан Рес­публикасы білім беру ісінің құрметті қыз­меткері, Ы.Алтынсарин төсбелгісі мен «Үздік педагог» медалінің иегері Күл­зипа Әуесқызы бүгінде мұ­ғалім­дер­­дің құзыреттілігін қалып­тастыруда, әдіс-тәсілдерін жетілдіруде респуб­ли­ка мұғалімдеріне арнап, өзінің іс-тә­жі­рибесін ортаға салып, бөлісіп оты­ра­тын ұстаз ретінде белгілі. Ұрпақ­тың білім-тәрбие ісінде шешілуге тиіс деп есептейтін инновациялық шығар­ма­шы­лық іс-тәжірибесін қазір Астана, Пав­лодар, Қарағанды, Петропавл қала­ла­рында өткен республикалық, қалалық ғылыми-практикалық конференцияларда, педагогикалық оқуларда ортаға салып келеді. 

Мирас АСАН,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.09.2018

Қостанай университетінде ғалым Тобыл Дәулетбаев аудиториясы ашылды

20.09.2018

Қуатты қорғаныс көліктеріне сұраныс бар

20.09.2018

Интернеттегі шабуылдар үдеп барады

20.09.2018

Қостанайда математикалық білім беруге арналған «дөңгелек үстел» өтті

20.09.2018

Интеграция мәселелері талқыланды

20.09.2018

Головкинге келесі кездесуде кім қарсылас болуы мүмкін?

20.09.2018

Қалам ұшындағы аманат

20.09.2018

Мағжан поэзиясындағы Ұлы Дала рухы

20.09.2018

Каспий жағалауындағы достық думаны

20.09.2018

Ынтымақтастық нығая түседі

20.09.2018

«Үйеңкінің түбінен үйіріп алған, қобызым»

20.09.2018

Текті төріміз Түркістанды түлетейік!

20.09.2018

Ортақ мүддеге ұмтылыс

20.09.2018

Minez adamnyń taǵdyry ma?

19.09.2018

Елбасы көрмесі – Атырауда

19.09.2018

Таразитану қарлығаштары

19.09.2018

Қазақстан мен Гамбия екіжақты ынтымақтастығы дамуға бағытталуда

19.09.2018

Қылқалам шеберінің дара жолы

19.09.2018

Президент көмекшісі - Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы тағайындалды

19.09.2018

Сенат Төрағасы Бразилияның жаңа елшісіне тілектестігін білдірді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу