Қазақ философиясының бес томдығы жарыққа шықты

Ежелгі дәуірден қазіргі кезеңге дейінгі заманды қамтитын «Қазақ философиясының тарихы» атты бес томдық оқырманмен қауышты. Бұл – Білім және ғылым министрлігі Ғылым комитетінің «Философия, саясаттану және дінтану институты» тарапынан жарық көрген қомақты жинақ. Осыған орай Алматыда құнды еңбектің тұсаукесері өтіп, оған белгілі философ-ғалымдар мен саясаткерлер қатысты.

Егемен Қазақстан
28.05.2018 1719

– Мұнда қазақ философия­сының ұлттық сипаты, оның Шығыс пен Батыс арасындағы Қазақ­станның геосаяси жағ­дайымен белгіленген рухани мәд­ениетінің байлығы мәселе­сі талқыланады. Бұл көлем­ді еңбекте қазақ философия­лық ойының барлық маңыз­ды кезеңдері: түркілік кезең, ақын-жыраулардың филосо­фия­лық көзқарастары, қазақ ағарту­шылығы философиясы, ХХ ғасырдағы қазақ филосо­фиясы мен тәуелсіздік кезеңдегі философиялық ой-тұжырымдар зерделенген, – деді Философия, саясаттану және дінтану институ­тының директоры Ақан Бижанов.

 Қазақ тіліндегі бес томдық еңбекті шығару жөніндегі ғы­лы­ми-зерттеу жобасының же­тек­­­шісі, академик Әбдімәлік Нысан­баев сүбелі еңбекке жан-жақты тоқталды. 

– Бұрын институт ғалым­дары тарапынан төрт томдық «Ұлы дала ойшылдары» деген ең­бек жа­рық көрген. Кейін «Мәде­ни мұра» бағ­дарламасына орай ж­и­нақ та шықты. Енді міне, бүгін бес том­дық құнды дүние оқыр­­мандарға ұсынылып отыр. Фило­со­фияның мәселелеріне орай біз­бен туыс­тас көрші елдер де өз еңбек­терін шығаруда. Ай­талық, өз дәс­түрі мен пәлса­палық тарихын сара­­лаған Әзер­байжан – төрт, Тәжік­стан – үш және Өзбекстан бір том­дығын шығарды. Олар қа­зір қазақ тілінде жарық көрген біз­дің бес томдығымызды аттай қалап, қыз­ы­ғушылықпен сұрап отыр.

 Тоқсаныншы жылдардың басында, кеңестік замандағы көзқарас бойынша шыққан еңбек­тер баршылық еді. Ал еліміз Тәуел­сі­з­дігін жариялағаннан кейін қоғам басқа сатыға өткен тұста, ғалымдар «енді не істей­міз?» деген сыңайда абды­рап қалғандай болды. Алай­да қазақ философиясының ұлт­тық сипаты, оның Шығыс пен Батыс арасындағы геосаяси жағ­дайы, ұлтымыздың рухани бай­лығы, дәстүрі мен салты, өзін­дік құндылықтары зерттеліп, ғалымдар тарпынан жаңа са­тыға көтерілді. Тәуелсіздікті нығай­ту мен ұлттық бірегейлікті қалып­та­с­тыру жағдайында еліміздің ру­ха­ни және философиялық төл мұ­ра­сына жүгінуі, халық­тың өзін­дік сана­сының өсуіне әсер ететін, ұлт­тық келбетіне, бірлігі мен ынты­мақтастығының тамыры тереңге кеткен тарихи бас­тау­ларына деген мүддесінің жаң­ғыруы заңдылық.

Философиялық еңбектің үш томы қазақ ағартушылығына ар­налған. Бұрын жұртшылық Абай, Шоқан, Ыбырайды ғана оқулықтан тапса, енді Мәшһүр-Жүсіп Көпеев, Ғұмар Қараш және тағы басқа ғұламалармен толықты. Сонымен қатар Қазақ хандығы, қазақ философиясы едәуір зерттелді. Соңғы томы тәуел­сіз қазақ философиясына ар­нал­ған. Енді осы бес томдық ең­бекті орыс және ағылшын тіл­дерінде шығару жоспарлануда. 

 Философия, саясаттану және дінтану институты бес томдық қомақты еңбектің бір парасын Түркияға сыйға тартты. Енді туыс­тас, түбі бір түрік ғалымдары бірнеше томдық жинақты аударып шығаруға құлшына кіріспек. Соның тұсаукесерін Анкара шаһарында өткізбек. Бұл істе олардың зор тәжірибелері бар. Кезінде «Түркістан» энцик­лопедиясын көрнекті қоғам қай­раткері Сүлеймен Демирел өз қаржысына шығарған болатын. 

 Қазақ философиясының тарихы – бірнеше жылдың қажырлы еңбегі. Бұл болашақта бірнеше тілде жарық көреді деп жоспарлануда. Бес томдық қомақты еңбекті халықаралық деңгейге сай етіп шығару үшін әлі де пысықтап, сапасын арттырып, дамыта түсу керек. 

Ғалым СҮЛЕЙМЕН,
«Егемен Қазақстан» 

АЛМАТЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.08.2018

Елбасы Ахметжан Есімовті қабылдады

16.08.2018

Астанада «Ұлттың ұлы мұрасын қадірлейік» атты іс-шара өтті

16.08.2018

Астана хабы Корея Республикасымен ынтымақтастықты нығайтуда

16.08.2018

Қаралы көктем.1953 жыл, наурыз

16.08.2018

Жакартада еліміздің мемлекеттік туы ресми түрде көтерілді

16.08.2018

Алматыда Батырхан Шүкеновтың атына көше берілді

16.08.2018

Кәсіпкерлер «Менің мектебім» жобасы­н қар­жыландырады

16.08.2018

Қуат Тумабаев Өскемен әкімі қызметінен кетті

16.08.2018

«Туған жерге тағзым» жобасы аясында 126 іс-шара атқарылды

16.08.2018

Зарема ШӘУКЕНОВА: Каспий теңізі айрықша мәртебеге ие болды

16.08.2018

БҰҰ Бас хатшысы Каспий теңізінің құ­­қық­тық мәртебесі туралы кон­вен­цияға қол қойылуын құптайды

16.08.2018

Зүлфия АМАНЖОЛОВА: Каспий конвенциясы – тұрақтылық пен орнықты даму кепілі

16.08.2018

«100 жаңа есім» жобасы тамыздан бастап өзінің екінші кезеңін бастайды

16.08.2018

Бизнес үшін GSP-ның артықшылықтары көп

16.08.2018

Астанада cпорт күніне арналған жиын өтті

16.08.2018

Astra: жол ақысын төлеудің жаңа электронды жүйесі, тарифтері және жеңілдіктер

16.08.2018

Ақ желеңділерге «алғыс» алуға болмайды

16.08.2018

Маңғыстаудың мақсаты – мұнайсыз даму жолымен көркейе түсу

16.08.2018

Қызылордада кәсіпкерлер көбейіп келеді

16.08.2018

Генуядағы көпірдің құлауына кінәлілер анықталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Бесінші саммит және Каспий «бестігі»

Кеше Ақтау қаласында Каспий маңы мем­лекеттері басшыларының Бесінші саммиті өтті. Аса маңызды халықаралық жиынға Қазақ­станның, Ресейдің, Әзербайжанның, Иранның және Түрікменстанның президенттері қатыс­ты. Тараптар Каспий теңізінің құқықтық мәрте­бесі, теңізде экономика, көлік-транзит, эколо­гия, қауіпсіздік және басқа да салалар бойын­ша ынтымақтастық орнату мәселелерін талқылады. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу