Хайптан қайыр бар ма?

Трендтер түс бермей тұрған тәлейлі уақытта «хайп» деген ұғымның шық­қанына көп бола қойған жоқ. «Бақсақ бақа екен» демекші, хайпыңыздың астарында бұғып жатқан бәле де, пайда да баршылық екен. 

Егемен Қазақстан
08.06.2018 106
2

Бүгінгі буынның сөздік қорының сәніне айналған hyip-тің түп-төркініне үңілсек, негізінен қос ұғымды білдіреді. Алдымен бұл тіпті толық мәндегі сөз де емес, қысқартылған сөз. High Yield Investment Program аббревиатурасы кірісі мен тәуекелі жоғары инвес­тициялық жоба дегенге келеді. Екіншіден, шуы көп, даурықпа, дүрлікпе, айқайшыл немесе алдамшы жарнама дегеннің айналасында. Сондықтан мұның әу бастағы соқпағы жарнамадан басталған сияқты. Өкінішке қарай, сол соқпақты даңғылға айналдырғандардың дүр бейнесі елімізде еркін «хайпануть» ете бастады. Өйткені хайп сөзі қоғамға тез тарап, танымалдылыққа ие болып отыр.

Жалпы, өз атын шақыратын көкек құса­ған өзімшіл жарнаманы қазақ ежелден жақтырмаған. Айталық, «Атың шықпаса, жер өрте» деген мәтел осы мәселенің мәнін аша түседі. Ат шығаруда арланбайтын болдық қазір. «Беттің арын белге түйгеніңіз» не, белден де төмендеп, тізе мен тобықтың ортасына жетіп қалғанына куә болып жүрміз. Ілкіде шетелде болып жататын папарацилер өмірдің өзі, тек қоғамнан жасырынған шын бейнесі сияқты еді. Ал хайп сол папарациді сценарий бойынша саналы түрде өзі тудырады. Бұл ең алдымен шоу-бизнес өкілдеріне қатысты байбаламдардың қолдан жасалуы дер едік. Қазір «ар-ұят», «әдеп» деген әдемі тәрбиемен әдіптелетін мінез-құлықты осы бір белең алған бетсіздік жерге қаратқаныңыз былай тұрсын, қайтып тұра алмастай қылып мертіктіргендей әсер қалдырады. Өйткені өздері «халқым» деп сөйлеуге арланбайтын олардың қарасы қалыңдап келеді. Осы арада олардың арасында да бәсеке туады. Қызық, бетсіздіктің де бәсекесі болады екен-ау... Яғни «халқының» алдында жүру, назарынан тыс қалмау үшін әр сәтте бір «жаңалық» болып тұруы тиіс. Оғаш жаңалық ойдан шығарылады. Оның қатысушылары да ойын­шы болуы мүмкін. Немесе қатысушы оқиғаның бас режиссердің ойыны екенін білмеуі де кәдік. Қалай болғанда да камера алдында ерікті түрде боқтауға ерік беру, бейтаныспен шекісу, жалған мәлімдеме жасау, өтірік айту, өзі сатып алған «сый-сыяпаттарды» өзіне әлдебіреулердің атынан ұйымдастыру да осы хайпшылардың тірлігі. Былай қарасаңыз білгенге, түсінгенге ит-тірлік... Бірақ солай екен-ау деп бас тартқан тағы ешкімді көрмейсіз. Қайта күннен күнге өріс алып келеді. Хайптың қайырсыздығы – қазір қарапайым тыңдарман, көрермен мен оқырман жаңалықтың рас-өтірігін, оң-солын айырудан қалды. Әлбетте әлеуметтік желінің қуаты да бұл шоқты үрлеуге тамаша құрал болып отыр. Хайпшылар өз өтіріктеріне өздері сеніп, тым жүгенсіз кеткенде ғана бет­пердесі оңай сыпырылады. Сондықтан мұны ақпараттық алаяқтық деуге де болар, бәлкім.
Ақпарат демекші, бұл салада да хайп­қа бейім бағдарлама мен сұхбат платфор­маларының жарыққа көптеп шыға бастау­ы алаңдатады. Бұған дейін дұрыс сөйлеп жүрген жүргізушінің аяқасты бұрыс сөйлеп, дөрекі, кеспір сауалға ерік беруін ешкім түсіне алмай әлек. Өкініштісі, мұны ағынға қарсы жүзу деп бағалаушылар табылады. Тіпті де олай емес. Бұл – жоғарыда айтқанымыздай айғай-шу төңірегінде аудитория жинауға тәуекел ететін коммерциялық жоба. Тіліңізге, діліңізге, дініңізге түкіргені бар. Сондықтан бастапқы аудитория үшін қарапайым құндылықтарды құрбандыққа шалатын хайпшылардың қайыры жоқ. Тіпті хайптың асқынған түрінің мақсаты – аудиторияны есірікке немесе үрейге жеткізу. Оны көбінесе мүдделі топтар, саяси технологтар қолданады. Бұл түсініксіз оқиға болуы да мүмкін, бірақ хайп. Сол сияқты бұл вирусты маркетинг, әсіре жарнама, белсенді пиар болуы да ғажап емес. Оның негізі қоғам назарынан түспеу арқылы табыс табуға құрылады. Бірақ «шөлмек мың күнде сынбайды, бір күнде сынады» дегендей, оның қатысушыларының тақырға отыруы әп-сәтте болмақ. Өйткені жоғары табыс табуға арналған инвестиция деп түсіндірілгенімен, оған еш инвестиция құйылмайды. Ал табысты белгілі бір адамдар шоғыры ғана иеленуі мүмкін. Қалғаны жер сүзіп қалады. Бұл 1920 жылдары «Понци сызбасы» атты қаржы пирамидасын құрған Чарльз Понцидің жүйесі іспетті. Яғни мекеме құрып алған соң жоғары процентпен табыс табу төңірегіндегі дүрбелеңге дүрбелең қосып, елді дүрліктіре түсу, хайп жасау қажет. Алғашқы салымшыларға кейінгілердің есебінен процент береді. Бірақ әр дүниенің өлшемі мен шегі бар. Бұл ХХ ғасырдың «хайпы» болса, қазіргі онлайн-дәуірде де желілерді «жарып», жарға жыққысы келетіндер жетерлік. Сондықтан хайптан сақтану үшін жоғары проценттер мен көлеңкелі жобалардан, әсіре жарнамалардан аулақ болған абзал. Әрине бұл ретте азаматтық қоғамның қалыптасуына әкелетін әлеуметтік хайптар да бар. Жалпы, хайптың азаматтық секторда белсенді болғаны әлдеқайда тиімді. Айталық, мемлекеттік тілді талап еткен шетелдік азаматтың хайпынан соң екінші деңгейлі банктер сервис саясатын қайта қарауға мәжбүр болғаны белгілі. Яғни тұтыну нарығына да талғам таразысы керек-ақ.

Думан АНАШ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.09.2018

Қостанай университетінде ғалым Тобыл Дәулетбаев аудиториясы ашылды

20.09.2018

Қуатты қорғаныс көліктеріне сұраныс бар

20.09.2018

Интернеттегі шабуылдар үдеп барады

20.09.2018

Қостанайда математикалық білім беруге арналған «дөңгелек үстел» өтті

20.09.2018

Интеграция мәселелері талқыланды

20.09.2018

Головкинге келесі кездесуде кім қарсылас болуы мүмкін?

20.09.2018

Қалам ұшындағы аманат

20.09.2018

Мағжан поэзиясындағы Ұлы Дала рухы

20.09.2018

Каспий жағалауындағы достық думаны

20.09.2018

Ынтымақтастық нығая түседі

20.09.2018

«Үйеңкінің түбінен үйіріп алған, қобызым»

20.09.2018

Текті төріміз Түркістанды түлетейік!

20.09.2018

Ортақ мүддеге ұмтылыс

20.09.2018

Minez adamnyń taǵdyry ma?

19.09.2018

Елбасы көрмесі – Атырауда

19.09.2018

Таразитану қарлығаштары

19.09.2018

Қазақстан мен Гамбия екіжақты ынтымақтастығы дамуға бағытталуда

19.09.2018

Қылқалам шеберінің дара жолы

19.09.2018

Президент көмекшісі - Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы тағайындалды

19.09.2018

Сенат Төрағасы Бразилияның жаңа елшісіне тілектестігін білдірді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу