Хайптан қайыр бар ма?

Трендтер түс бермей тұрған тәлейлі уақытта «хайп» деген ұғымның шық­қанына көп бола қойған жоқ. «Бақсақ бақа екен» демекші, хайпыңыздың астарында бұғып жатқан бәле де, пайда да баршылық екен. 

Егемен Қазақстан
08.06.2018 198
2

Бүгінгі буынның сөздік қорының сәніне айналған hyip-тің түп-төркініне үңілсек, негізінен қос ұғымды білдіреді. Алдымен бұл тіпті толық мәндегі сөз де емес, қысқартылған сөз. High Yield Investment Program аббревиатурасы кірісі мен тәуекелі жоғары инвес­тициялық жоба дегенге келеді. Екіншіден, шуы көп, даурықпа, дүрлікпе, айқайшыл немесе алдамшы жарнама дегеннің айналасында. Сондықтан мұның әу бастағы соқпағы жарнамадан басталған сияқты. Өкінішке қарай, сол соқпақты даңғылға айналдырғандардың дүр бейнесі елімізде еркін «хайпануть» ете бастады. Өйткені хайп сөзі қоғамға тез тарап, танымалдылыққа ие болып отыр.

Жалпы, өз атын шақыратын көкек құса­ған өзімшіл жарнаманы қазақ ежелден жақтырмаған. Айталық, «Атың шықпаса, жер өрте» деген мәтел осы мәселенің мәнін аша түседі. Ат шығаруда арланбайтын болдық қазір. «Беттің арын белге түйгеніңіз» не, белден де төмендеп, тізе мен тобықтың ортасына жетіп қалғанына куә болып жүрміз. Ілкіде шетелде болып жататын папарацилер өмірдің өзі, тек қоғамнан жасырынған шын бейнесі сияқты еді. Ал хайп сол папарациді сценарий бойынша саналы түрде өзі тудырады. Бұл ең алдымен шоу-бизнес өкілдеріне қатысты байбаламдардың қолдан жасалуы дер едік. Қазір «ар-ұят», «әдеп» деген әдемі тәрбиемен әдіптелетін мінез-құлықты осы бір белең алған бетсіздік жерге қаратқаныңыз былай тұрсын, қайтып тұра алмастай қылып мертіктіргендей әсер қалдырады. Өйткені өздері «халқым» деп сөйлеуге арланбайтын олардың қарасы қалыңдап келеді. Осы арада олардың арасында да бәсеке туады. Қызық, бетсіздіктің де бәсекесі болады екен-ау... Яғни «халқының» алдында жүру, назарынан тыс қалмау үшін әр сәтте бір «жаңалық» болып тұруы тиіс. Оғаш жаңалық ойдан шығарылады. Оның қатысушылары да ойын­шы болуы мүмкін. Немесе қатысушы оқиғаның бас режиссердің ойыны екенін білмеуі де кәдік. Қалай болғанда да камера алдында ерікті түрде боқтауға ерік беру, бейтаныспен шекісу, жалған мәлімдеме жасау, өтірік айту, өзі сатып алған «сый-сыяпаттарды» өзіне әлдебіреулердің атынан ұйымдастыру да осы хайпшылардың тірлігі. Былай қарасаңыз білгенге, түсінгенге ит-тірлік... Бірақ солай екен-ау деп бас тартқан тағы ешкімді көрмейсіз. Қайта күннен күнге өріс алып келеді. Хайптың қайырсыздығы – қазір қарапайым тыңдарман, көрермен мен оқырман жаңалықтың рас-өтірігін, оң-солын айырудан қалды. Әлбетте әлеуметтік желінің қуаты да бұл шоқты үрлеуге тамаша құрал болып отыр. Хайпшылар өз өтіріктеріне өздері сеніп, тым жүгенсіз кеткенде ғана бет­пердесі оңай сыпырылады. Сондықтан мұны ақпараттық алаяқтық деуге де болар, бәлкім.
Ақпарат демекші, бұл салада да хайп­қа бейім бағдарлама мен сұхбат платфор­маларының жарыққа көптеп шыға бастау­ы алаңдатады. Бұған дейін дұрыс сөйлеп жүрген жүргізушінің аяқасты бұрыс сөйлеп, дөрекі, кеспір сауалға ерік беруін ешкім түсіне алмай әлек. Өкініштісі, мұны ағынға қарсы жүзу деп бағалаушылар табылады. Тіпті де олай емес. Бұл – жоғарыда айтқанымыздай айғай-шу төңірегінде аудитория жинауға тәуекел ететін коммерциялық жоба. Тіліңізге, діліңізге, дініңізге түкіргені бар. Сондықтан бастапқы аудитория үшін қарапайым құндылықтарды құрбандыққа шалатын хайпшылардың қайыры жоқ. Тіпті хайптың асқынған түрінің мақсаты – аудиторияны есірікке немесе үрейге жеткізу. Оны көбінесе мүдделі топтар, саяси технологтар қолданады. Бұл түсініксіз оқиға болуы да мүмкін, бірақ хайп. Сол сияқты бұл вирусты маркетинг, әсіре жарнама, белсенді пиар болуы да ғажап емес. Оның негізі қоғам назарынан түспеу арқылы табыс табуға құрылады. Бірақ «шөлмек мың күнде сынбайды, бір күнде сынады» дегендей, оның қатысушыларының тақырға отыруы әп-сәтте болмақ. Өйткені жоғары табыс табуға арналған инвестиция деп түсіндірілгенімен, оған еш инвестиция құйылмайды. Ал табысты белгілі бір адамдар шоғыры ғана иеленуі мүмкін. Қалғаны жер сүзіп қалады. Бұл 1920 жылдары «Понци сызбасы» атты қаржы пирамидасын құрған Чарльз Понцидің жүйесі іспетті. Яғни мекеме құрып алған соң жоғары процентпен табыс табу төңірегіндегі дүрбелеңге дүрбелең қосып, елді дүрліктіре түсу, хайп жасау қажет. Алғашқы салымшыларға кейінгілердің есебінен процент береді. Бірақ әр дүниенің өлшемі мен шегі бар. Бұл ХХ ғасырдың «хайпы» болса, қазіргі онлайн-дәуірде де желілерді «жарып», жарға жыққысы келетіндер жетерлік. Сондықтан хайптан сақтану үшін жоғары проценттер мен көлеңкелі жобалардан, әсіре жарнамалардан аулақ болған абзал. Әрине бұл ретте азаматтық қоғамның қалыптасуына әкелетін әлеуметтік хайптар да бар. Жалпы, хайптың азаматтық секторда белсенді болғаны әлдеқайда тиімді. Айталық, мемлекеттік тілді талап еткен шетелдік азаматтың хайпынан соң екінші деңгейлі банктер сервис саясатын қайта қарауға мәжбүр болғаны белгілі. Яғни тұтыну нарығына да талғам таразысы керек-ақ.

Думан АНАШ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2019

Зейін Әліпбек Ұлттық музей директорының кеңесшісі болып тағайындалды

21.02.2019

«Болашақ» - керемет бағдарлама - Шамиль Аляутдинов  

21.02.2019

Әділхан Ержановтың «Түн құдайы» фильмі Үндістанда өтетін фестивальде бақ сынамақ

21.02.2019

Тұрмысы төмен отбасыларға үй беріледі

21.02.2019

Қызылордалық жастар екі жүзге жуық адамды тегін тамақтандырды

21.02.2019

Қызылордада 5 млн теңгені қолды қылған ұры 10 жылға сотталды

21.02.2019

Қазақстанның Қарулы күштері «Кыш-2019» оқу-жаттығуына қатысады

21.02.2019

Заң университеті жас ғалымдарға гранттар бөлді

21.02.2019

АҚШ-тың әуе компаниялары Қазақстанға биыл ұша алады

21.02.2019

Өзбекстан мен Қырғызстаннан кіргізілетін өнімдерге шектеу қойылмақ

21.02.2019

Қорғалжың қорығында балық аулауға тыйым салынды

21.02.2019

Инфекциялық аурулармен күресуге 2,3 млрд теңге бөлінді

21.02.2019

FlyArystan компаниясы мамырда Орал-Алматы әуе рейсін шығарады

21.02.2019

Маңғыстаулық көп балалы аналар қоғамдық көлікте тегін жүреді

21.02.2019

Маңғыстауда мұқтаж отбасыларға гранттар беріледі

21.02.2019

Маңғыстауда мүгедек балалардың емделуіне жағдай жасалады

21.02.2019

Маңғыстауда көп балалы отбасыларға 100 мың теңге төленеді

21.02.2019

Қарағандыда жас сарбаз өз-өзіне оқ атып, мерт болды

21.02.2019

2010 жылдан бері 120 мың тұрақты жұмыс орны құрылды - Жеңіс Қасымбек

21.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығы әскери бөлімдерінде жауынгерлік атыстар өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу