Парацельс раушаны

Сөзі аз, кейіпкерлері одан да аз, бірақ мағынасы терең әңгімелерді көп кездес­ті­ресіз бе? Оны оқып, талқылап, әр сөзінің астарын іздейсіз бе? Мен кейде кітап сөре­сін­де тұрған, оқылған кейде оқылмаған кітап­тарды ақтарып тұрып кез келген бе­тіне тоқтап бір абзацын оқимын. Содан қызығушылық туындаса әрі қарай оқып кетемін, кейде сол бір-екі абзацтан кейін кітапты жауып орнына қоямын.

Егемен Қазақстан
12.06.2018 187
2

Бұл шағын тәжірибені жаңа идея табу үшін немесе ұзақ уақыт істеп жатқан, бірақ жалықтырған істен аз болса да оқшаулану, ойды басқа нәрсеге бұру үшін жасаймын. Сондай бір сәтте қолыма түскен кітаптан Хорхе Луис Борхестің «Парацельс раушаны» деген әңгімесі туралы пікірлерге көзім түсті.

Хорхе Луис Борхесті білмейтін адам жоқ болар, шығармаларын оқымасаңыз да атын естігеніңізге сенімдімін. Бұл шағын әңгімеде ұстаз іздеген шәкірттің сынаққа шыдамай ұстазсыз қалуы, ал ұстазға өзіне сай лайықты шәкірттің кездеспеуін көреміз. Шәкірт ұстаз іздейді, бірақ алдында тұрған кісіні сынап барып өзіне ұстаз еткісі келеді. Ол өзінің шеберлігін дәлелдесе ғана, оның ұстазы бола алады екен. Ұстаздың «Сен кімсің? Менен не күтесің?» деген сұрағына жауап бермес бұрын шәкірт болғысы келген адам үстелдің үстіне алтын тиындарды сілкіп түсіре бастайды. «Бұл ақша менің сенімен бірге жұмыс істегім келетінінің дәлелі. Сенімен бірге (барлық нәрсені алтынға айналдыратын) тасқа жететін жолды жүріп өткім келеді», дейді. Бірақ ұстаз басынан, егер «сенің мақсатың алтын болса, онда сен менің шәкіртім бола алмайсың» дегенді айтады. Ұстаз болашақ шәкіртіне «тасқа баратын жолдың өзі тас» екенін түсіндіреді, егер ол осыны түсінбесе, онда ешнәрсені түсінбегенін айтады. Оның әр қадамының мақсат екенін, бара жатқан жерінің өзі де «тас» екенін айтады. Бірақ келген кісі қолындағы раушан гүлін көрсетіп, осы гүлді өртеп, оны күлден қайта қалпына келтіруін сұрайды. Ол осы көріністі өз көзімен көргісі келеді, осы ғажайып кереметтің куәгері болғысы келетінін айтады. Бірақ ұстаз «сен тым сенгішсің, маған сенгіш адамдар керек емес. Маған сенімі бар адамдар керек. Раушан гүлі – мәңгі, оның сырт пішіні ғана өзгереді. Сен оны қайта көруің үшін бір ғана сөз жеткілікті» дейді. Бірақ жас жігіт өз дегенінен қайтпайды, раушан гүлін отқа лақтырып жібереді. Ұстаз ешнәрсе істемейді. Жігіт өз қателігін түсініп кетіп қалады. Әрине ол «Менің рухым күшейген кезде, қайтып келемін» дейді, бірақ екеуі де қайтып келмейтінін нақты біледі. Ол кетіп қалған соң, ұстаз қолындағы гүлдің күліне қарап сөз айтады да раушан гүлі қайтадан пайда болады. Осымен әңгіме аяқталады. Болашақ шәкірт ұстазын сынағысы келеді, бірақ ұстаздың да оны сынап жатқанын байқамай қалады. Сондықтан әкелген алтынын алып кетіп қалады, қайта оралмайды. Тағы бір айтатын нәрсе, шәкірт болғысы келген адам раушан гүлін отқа тастаса ол құриды, жоқ боп кетеді деп ойлайды, ал ұстаз оған раушан отқа оранып от болады, кейін күлге айналады, бірақ қандай жағдай болса да раушан гүлі болып қала беретінін айтады.

Осы шағын әңгімесінде Борхес адамның өзіне және болашақ ұстазына деген сенімсіздігін ашық көрсетеді. Адам өзінің істеп жатқан ісіне сенуі керек, сонда ғана нәтиже болады. Шәкірттердің ең басты қателігі – жастарға тән шыдамсыздық. Олар көп күтпей құпия білімді сол сәтте алғысы келеді. Ал ұстазға оның ісін жалғастыра отырып, ғылымды әрі қарай дамытатын, білімді сеніп тапсыратын шәкірт керек. Сондықтан ұстаз шәкіртін сынайды. Өкініштісі, бұл екеуі бір-бірін таба алмай, ұстаз – шәкіртсіз, шәкірт – ұстазсыз өмірден өтулері мүмкін.

Негізі Парацельс – өте танымал есім. Жоғарыда айтылған Хорхе Луис Борхестің әңгімесінің басты кейіпкерінің есімі Парацельс. Ағайынды Вайнерлердің «Лекарство для Несмеяны» романының басты кейіпкерінің де есімі осындай. Оған кинотуындылар да арналған, мысалы 1943 жылы аустриялық кинорежиссер Георг Пабст осы атаумен кино түсірген, басқа да фильмдердің басты кейіпкері. Неге десеңіз, бұл есім танымал швейцарлық алхимик, дәрігер, философ Филипп Ауреол Теофраст Бомбаст фон Гогенгеймнің (1493-1541) лақап аты. Парацельс – латын тілінен аударғанда «Цельстен басым түскен» дегенді білдіреді. Ал Цельс ежелгі римдік энциклопедист және біздің эрамызға дейінгі І ғасырда өмір сүрген медицина білгірі. Парацельс медицина ғылымы мен тәжірибесінің реформаторы болған, оның қалдырған мұрасы ұшан-теңіз, мысалы, цинк металына атау берген.

Бір зерттеуде осы әңгімені әртүрлі мамандық иелеріне: тарихшыларға, физиктер мен дәрігерлерге, суретшілер мен музыканттарға, тіл мамандарына оқытып, пікірлерін сұрайды. Әр мамандық иесі өз біліктілігі және өзі зерттейтін ғылым тұрғысынан пікір айтады. Тарихшылар бұл астарлы әңгімеден адам өз ісіне адал болуы тиіс, түсініксіз құбылыстарға қызығушылық ғылыми шындықты іздеуге бастау болады деген қорытынды шығарады. Физиктер мен дәрігерлер «раушан гүлі – шынайы өмір, оны оңай өртеп жіберуге, яғни жоқ қылуға болады, өлген нәрсе қайта қалпына келмейді. Бірақ қиялдағы әлемде бәрі мүмкін, ол жерде өзіне тән заңдылықтар бар» дейді. Суретшілер мен музыканттар үшін раушан гүлі – сұлулықтың символы. Жас жігіт мәңгілік сұлулықтың иесі болғысы келеді. Ал ғажайып оның жүзеге асатынына сенгенде ғана мүмкін болады, ол бұйрық немесе талап еткенде жүзеге аспайды. Сондықтан өзімізге сенейік, өз ісімізге адал болайық, қала берді ғажайыптың болатынына сенейік, сонда ғана арман-тілектеріміз шындыққа айналады. Оған қоса ұстаз іздеуден жалықпайық, жақсы шәкірт болуға тырысайық, өйткені уақыт өте келе өзіңнің де ұстаз болуға мүмкіндігің бар екені сөзсіз.

Бақытгүл САЛЫХОВА,
педагогика ғылымдарының кандидаты

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.09.2018

Қостанай университетінде ғалым Тобыл Дәулетбаев аудиториясы ашылды

20.09.2018

Қуатты қорғаныс көліктеріне сұраныс бар

20.09.2018

Жолақыны SMS немесе QR-кодтар арқылы төлеудің нәтижелері

20.09.2018

Интернеттегі шабуылдар үдеп барады

20.09.2018

Қостанайда математикалық білім беруге арналған «дөңгелек үстел» өтті

20.09.2018

Интеграция мәселелері талқыланды

20.09.2018

Головкинге келесі кездесуде кім қарсылас болуы мүмкін?

20.09.2018

Қалам ұшындағы аманат

20.09.2018

Мағжан поэзиясындағы Ұлы Дала рухы

20.09.2018

Каспий жағалауындағы достық думаны

20.09.2018

Ынтымақтастық нығая түседі

20.09.2018

«Үйеңкінің түбінен үйіріп алған, қобызым»

20.09.2018

Текті төріміз Түркістанды түлетейік!

20.09.2018

Ортақ мүддеге ұмтылыс

20.09.2018

Minez adamnyń taǵdyry ma?

19.09.2018

Елбасы көрмесі – Атырауда

19.09.2018

Таразитану қарлығаштары

19.09.2018

Қазақстан мен Гамбия екіжақты ынтымақтастығы дамуға бағытталуда

19.09.2018

Қылқалам шеберінің дара жолы

19.09.2018

Президент көмекшісі - Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы тағайындалды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу