Америкада дәріс оқитын қазақ қызы

1993 жылы Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен елімізде «Болашақ» халықаралық стипендиясы тағайындалып, сол уақыттан бері көптеген қазақ жас­тары шетелдің озық оқу орындарында білім алып келе жатқаны белгілі. Осындай жастардың бірі өскемендік Райхан ТОҚПАТАЕВА «Болашақ» бағдарламасы арқылы 2010-2011 жылдары Американың Индиана штатының Уэст-Лафейетт қаласындағы Purdue университетінің магистратурасын тәмамдаған болатын. Содан кейін елге оралып, Астанадағы Назарбаев Университетте 2012 жылдың соңына дейін жұмыс істеген бойжеткен қазір АҚШ-тың жоғарыда аталған оқу орнының PhD докторантурасында оқиды. Жақында Өскеменге қысқа мерзімге демалысқа келген «Болашақ» түлегімен аз-кем сұхбаттасудың сәті түскен еді.

Егемен Қазақстан
13.06.2018 1245
2

– Райхан, сіз Purdue уни­­вер­­ситетінде шетелдік сту­дент­терге инженерлік мате­риал­дар пәнінен сабақ береді екенсіз.

– Әңгімемізді бастамас бұрын осы мүмкіндікті пайдаланып, қаншама қазақ жас­­та­рының шетелде білім алуы­на мүмкіндік берген елі­мізге, Мемлекет басшысына алғысымды білдіргім келе­ді. Өзіме келер болсам, қазір аталған университеттің азаматтық құрылыс факульте­тінде материалтану, оның ішін­де бетонның жаңа түрлері бойынша дәріс оқимын. PhD доктор болсам да қызметкер ре­тінде жұмыс істеймін. Мұн­да докторанттарға студент ретінде қарамайды, қызмет­кер ретінде қарайды. 

– Өскемендегі Д.Серік­баев атындағы Шығыс Қа­зақ­стан мемлекеттік уни­вер­си­тетінде білім алға­ныңыз­ды білеміз. Сабақ беру барысында айырмашылықтарды аңғарған боларсыз.

– Мен қазір жұмыс істеп жүрген азаматтық құрылыс факультетінің құрамына көлік-логистика саласы да енеді. Бір байқағаным, мұнда үй салмас­ бұрын тұрғызылатын жер­­дің топырағын зерттеу­ге ерек­ше мән беріледі. То­пы­рақ­тың құрамы жан-жақ­ты тексеріледі. Тағы бір аң­ғарғаным, бізде бір профессор асфальттан да, керамикадан да сабақ жүргізе беретін бол­са, бұл жақта олай емес. Оқы­тушылар бір салаға ғана маманданған. Керамикадан дәріс беретін профессор бетоннан сабақ бермейді. 

Америкадағы университет­тердің біздің елдегі жоға­ры оқу орындарынан айыр­ма­шы­лығы, бәлкім артық­шылығы әртүрлі мекеме­лер­мен бірле­се жұмыс іс­тей­ді. Мәселен, Purdue уни­­­вер­ситеті жолға, құры­лыс­қа қатысты ұйымдармен тығыз байланыс орнатқан. Біз­дегі «Қазавтожол» секілді жол­ға жауапты мекемелер уни­верситетке тапсырыс береді. Мысалға, құрылыс бары­сындағы орын алған кем­шіліктерді анықтау үшін уни­верситеттің көмегіне жүгінеді. Үшінші тарап ретінде. Мұ­ның пайдасы не дерсіз? Біріншіден, үшінші тарап бейтарап қөзқарас ұстанады. Тамыр-таныстық, бармақ бас­ты, көз қыстылық болмайды. Екіншіден, студенттерге ақы төлейді. Олар сабақ қана оқы­майды, табыс табады.

– Шетелдік студенттерге дәріс беріп жүрсіз. Олар­дың сабаққа қатысуын, қызы­ғушылығын қалай баға­лайсыз?

– Америка – эмигранттар елі. Жан-жақтан келетін адам көп. Содан да болар, студенттер арасында бәсеке­лестік өте жоғары. Ірі компаниялар студенттерді 2-курс­тан бастап өндірістік тәжі­рибеге шақырады, жалдайды, ақшасын төлейді. Әрине оған кез келген студент қа­былданбайды. Қойылар талап күшті. Сондықтан студент­тер сабақтан қалмауға, жақ­сы оқуға тырысады. Онда «университетті әйтеуір бітір­сем, диплом алсам болды» де­ген көзқарас жоқ. Студент өзі үшін оқиды. Біздегідей «Бір топта оқимыз, топтаспыз, доспыз» деген де ұғым жоқ. Бір-бірін бәсекелес ретінде көреді. Сабақта бір-бірінен көшірмейді. Көшіруге жол бермейді. Көшірген жағдайда бір-бірін көрсетіп отырады. Плагиат, интернеттен көшіріп алу дегеніңіз кешірілмейді ол жақта.

Америкада студенттер пән­­­ді, мұғалімді өздері таңдай алады. Сонымен қатар семестр сайын оқытушыларды әр сабақ бойынша бағалайды. Бұл бағалаудың маңызы жоға­ры. Келесі семестрде ассис­тент боласың ба, болмайсың ба, оны студенттер шешеді. Сондықтан оқытушылардың студенттер алдындағы жауап­кер­шілігі өте жоғары. 

– Демек, оқытушыларға қойылар талап күшті. 

– Иә, Америкада универ­ситет­ке жұмысқа тұру оңай ша­руа емес. Іріктеу бір­не­­ше кезеңнен тұрады. М­ә­се­­лен, сіз докторантура бі­тір­­діңіз бе, әуелі универ­си­тет­ке түйіндемеңізді ұсы­на­сыз. Түйіндемеңізді жақсы­лап қарағаннан кейін әңгімеле­суден өтесіз. Одан соң кампус­қа келіп, бір күн лекция оқи­сыз. Оған студенттер де, профессорлар да қатысады. Содан кейін барып қана тиісті шешім шығарылады. 

– Сіз 2017 жылы үз­дік оқы­тушы ретінде Эстус және Вашти Магун атын­да­ғы сыйлықпен, бетон жа­бын­­дылары саласындағы ғы­­лыми зерттеуіңіз үшін Аме­рика бетон жолдары қауым­дастығының грантын және материал саласындағы ғылыми зерт­теуіңіз үшін Виллиям Долч атындағы грантты екі мәрте (2013, 2016 жылдар) иелен­ген екенсіз. 

– Мұнда университеттің оқытушыларын ынталандыру жұмыстары жақсы жолға қойылған. Жоғарыда аталған Эстус және Вашти Магун деген кісілер Purdue университетінің түлектері. Түлектері ғана емес, тұрақты демеушілері. Олар жыл сайын үздік көрсеткішке ие оқытушыларға сыйлық тағайындайды. Ал Виллиям Долч осы университетте профессор болып қызмет атқарған. Ол кісінің атындағы грант та жыл сайын тағайындалып отырады. Ол жақта университетте сабақ беретін әрбір профессордың жеке зертханасы бар. Оларға зертханасын жабдықтау үшін көтерме ақы беріледі. 

– Оқытушылар жайында айтып қалдық қой. Олардың жұ­мыс жүктемесі қалай? Біз­­дегідей қағазбастылық бар ма ол жақта?

– Оқытушылардың жұмыс жүк­темесі өте төмен. Қағаз тол­­тыру мүлде жоқ деуге бо­ла­ды. Мұнда бәрі онлайн. Жұ­мыс­тардың барлығы компью­тер арқылы атқарылады. Қа­ғаз­дан бас көтермей, шар­шап-шалдығып жүрген профессорды көрмейсің. Олар уақытының көп бөлігін ғы­лым­мен айналысуға, зертханасын, магистрант, докторант­тардан тұратын ғылыми тобын басқаруға, өндіріспен бай­ланыс орнатуға, зерттеу грант­тарына өтінім дайын­дауға жұмсайды. Бір семестрде бір ғана пән жүргізеді. Ла­бораториялық жұ­мыстарын біз, ассистенттер, жүргіземіз. Әрбір кафедрада өзінің әдіс­керлері болады. Қағаз жұмыс­тарымен негізінен солар шұ­ғыл­­данады.

– Докторантураны тә­мам­­даған­нан кейін елге қай­­туды жоспарлап жүрген боларсыз?

– Иә, Алла сәтін салса,­ бұған дейін өзім жұмыс­ істе­ген Астанадағы Назар­баев Уни­верситетке оқытушы­лық­қа баратын шығармын. 

– Әңгімеңізге рахмет.

 Әңгімелескен 

Азамат ҚАСЫМ,

«Егемен Қазақстан»

ӨСКЕМЕН

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.01.2019

Қазақстанда бала асырап алуға көмектесетін арнайы агенттік құрылады

20.01.2019

Ресейлік «Арктика-М» спутнигі 2019 жылы маусым айында іске қосылады

20.01.2019

Чили жағалауында магнитудасы 6,8 жер сілкінісі болды

20.01.2019

Астанада Жастар жылының ашылуы өтеді

20.01.2019

Экономиканы роботтандыру: қатер ме, мүмкіндік пе?

19.01.2019

Атырауда «Отбасы орталығы» және «Татуластыру орталығы» ашылды

19.01.2019

Мақтаарал ауданында диқаншылық басталды

19.01.2019

Ақтөбе-Атырау тас жолының бойында орналасқан аумақ күрделі жөндеуден өтіп жатыр

19.01.2019

Астанада көші-қон заңнамасын бұзған 33 шетелдік еліне қайтарылды

19.01.2019

​СІМ басшысы Тәжікстан елшісін қабылдады

19.01.2019

​Қазақстанның Елшісі НАТО Бас хатшысына Сенім грамоталарын тапсырды

19.01.2019

Рейтер: Трамп пен Ким Чен Ын ақпанда кездеседі

19.01.2019

Алматыға Катардан алғашқы жүк рейсі келді

19.01.2019

Ақмолалықтар мүгедектер үшін автобустардың қолайлылығын бақылауда

19.01.2019

Футболдан Қазақстан ұлттық құрамасының бас бапкері тағайындалды

19.01.2019

Филиппиннің ең бай адамы қайтыс болды

19.01.2019

Қазақстанда «ақылды қала» пайда болды (видео)

19.01.2019

«Нұр Отан» мектеп асханаларын жалға алушыларды тексерумен айналыспайды

19.01.2019

Балалар Евровидение — 2019 байқауы Краков қаласында өтеді

19.01.2019

Локомотивтерді жөндеу толық орындалды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу