Бұрынғы мен бүгінгі

Жиырма бірінші ғасыр жетістігі жөнінен өмір сүрудің мың-сан түйткілін оңынан шешіп, жан-жақты жарасымды дамуға даңғыл жол ашып жіберген сияқты бір қарағанда. Ой-ниет пен ықылас-пейіл, ұйғарым мен тәуекел секілді сан алуан ұғым-жағдаяттар барысындағы өмір қозғалысының бағытын тап басып тануға қазылық ететін жетекші сала, әлбетте ғылым. 

Егемен Қазақстан
27.06.2018 100
2

«Болыс болдым мінекиді» ой сарабына салып, салғастырып қарасаң – сол дәуір қазағы портретінің психологиялық дәлдігі жөнінен көркемдік қуаты әлі күнге тәнті ететін кереметінің сыры неде? Ойша тізіп көз алдыңнан өткізе бастаған кезде қатары селдіремеген қалпы арамызда әлі күнге тірі жүргендей тұтас бір галереяның бейнесін елестетіп өтеді. Заматында реніші мен өкпе сызы аралас сезім иектеп, қорыну мен тарынудың өкініші бірден өзегіңе шабатыны жаман. Түн ұйқыңды төрт бөліп, бәрінен құр қалғандай аһ ұрған жағдайлар шынымен де соншалықты маңызды ма? Он тоғызыншы ғасырдың ғақлиясы тақылеттес ой орамдарын тыңдауға кейінгі буын өкілі бейілсіз. Қызмет сатысының дәрежесін кие тұтып, құрметін жасырмай білдіретін мінезді ізгілікке балайтын жұртшылық парқының айнала төңіректен игілігі артып бара жатқаны шамалы қарасаң. Әйтседе бұрынғы мен бүгінгінің айырмашылықтарын барлай шолсаң әдебиет пен өнерге деген құштарлық қазақ бесігіне бөленіп, қазақ әйелінің жүрек үнімен тербетілген кез келген перзент бойынан молынан табылатынын анық аңдайсың. Ұлы ұлт санатындағы жұрттардың жекелеген өкілдерінің руханиятқа деген сергек жанашырлығы әр жайдан аңғарылады. Жасы өзінен көп кіші әйел баласының сезімін «Бейшара жандарды» оқу арқылы оятудан бұрын, шығармаға деген әкесінің зор құрметін баяндайтыны бар. Отбасын құрғаннан кейін тағдыр сынына мойымай төтеп берудің мәнісін адамгершілік қырларын ашу арқылы түсінудің кілтін табудың құпиясы да жеткілікті еді. 

Күні бүгінге дейін мінсіз саналған дүние­лерді ой сарабына салып көрсең – уақыты өтіп кеткен бос кеңістікке айнал­ған бөлек-салақ, артық-ауыс жайларды ұшырататын сияқтысың. Мінеки, осыған басқа тұрғыдан үңіліп, тыңнан астар іздесе өзгеше ой жаңалығы табылатыны кәміл. Жанкешті күш жұмсаған дүниенің өлмес сыры осында жатыр-ау деген ұйғарымға еріксіз келетінің сондықтан. Дүние құбылысынан еш жаңалық аша алмасаң да, өмір өтпелілігін, өлім ақиқатының кезең-кезең сипат-сынына орай қорытынды жасалынатыны бар. Ауыл мен қаланың рухани айырмашылығы аспан мен жердей деп анықтама берсең жазатайым айтып, ұрынып қалғандай көрінетін шығарсың. Баяғыда қойлы ауылдың жылына бір өтетін слеті бүкіл халықтық мерекеге айналатыны көне көздердің жадында. Оған ауылдан ғана емес, қалалардан зиялы қауым топ-тобымен ағылып келіп, арқа-жарқа бастары түйісіп, сағыныштарын басатын. Сонда насай топыр көпшілікті төбеден шолып тұрған атақты ғалымның: «Қайран қазақтарым, кітап оқымасаңдар да, аман-есен болыңдаршы әйтеуір» дегені бір сұмдық көкейіңе тоқылып қалыпты. Кітап оқымауды қандай ойға сидырып айтты екен жарықтық. 

Осы жолдардың иесі пақырыңыздың қазіргі мекен тұрағы – жыр алыбы Жамбыл ауылы. «Тыңда дала Жабылды, тыңда Қас­тек, Қасқелеңнің» тура қақ ортасы. Айнала төңірегің құлаққа ұрған танадай тыныштық құшағында. Ақын туралы ұйымдастырылған телевизиялық бағдарламада сөйлеп болған соң мұражайды өзіңше аралап, бала кезден таныс экспонаттарға шау тарта бастаған көзбен қарайсың. Ақын мұрасын зерттеп, мақала жазған авторлардың қабырғаға ілінген суреттеріне үңілесің. Бір-екеуінің үлкендігі болмаса қатарың, жасы кішілері бар бәрі біз өз орнымызда лайықты тұрмыз дегендей кейіптері қасқайыңқы. Кенет осылардың арасында бейнең жоқ боп шыққанда бойыңды ашу дұшпан керней бас­тайтынын өзің де сезбей қалады екенсің. Жұртшылық назарына тәуір іліккен ақын атамыз туралы кітап жазғанды елемеу не деген сұмдық деп атаңа нәлет өзімшілдік дес бермей кететіні бар емес пе. Сабамызға түсіп барып жан-жағыма қарасам, осы ауылдан шыққан жазушы өмір бойы Жам­был мен ауыл туралы ой толғап келген Орысбай Әбділдаұлының суреті ол қатар­дан орын алмапты. Ол ол ма, Жамбыл туралы іргелі зерттеу жүргізіп, қомақты еңбек жазған Есмағанбет Ысмайыловқа, «Есім­дегілер» деген эссе жанрындағы үздік дүние қалдырған Әбділда Тәжібаевқа, аяқ астынан айтқан өлеңдерін қолма-қол жазып алып, Жамбыл болмысын күнделікке түсірген Ғали Ормановқа деген құрмет өзгеше сезілуі керек емес пе?! 

Бұрынғы мен бүгінгінің арасына дәне­керге жүретін кез келген дүние елеусіз қалса – тірілер өз алар орнын анықтауға тегеуріні жетер-жетпес, әйтеуір бар екенін білдіріп шырылдап бағар. Кейінгілерге ақыл айтып ұйыта алмайсың, өмірлік тәжірбиең кәдеге жарайтын шығар деп баяндасаң томсарған үнсіздікке тап келесің тағы. Бәрін жаратылыстың еркі біледіге ұйғару – ноқта-жүгенін сыпырып тастап, еркіне жібере салған мезетте құйғыта жөнелген жылқының алаңсыз қылығына кейіптес мінездер елесі ғана көз алдыңа келетіні несі екен?.. 

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.02.2019

Салық төлеушілердің 20 миллион теңге өсімпұлы кешірілді

19.02.2019

Сенаторлар мемлекеттік-жекешелік әріптестік жобаларын іске асыру мәселелерін талқылады

19.02.2019

56 ауылды елді мекен сапалы интернетпен қамтылды

19.02.2019

«Сергек» жобасы жол-көлік оқиғаларының санын 15%-ға төмендетті

19.02.2019

Астанада шахматтан Әлем чемпионаты өтеді

19.02.2019

Халық сауалы жауапсыз қалмайды

19.02.2019

Қызылордада алаяқтар азаймай тұр

19.02.2019

Астана әкімдігінде тұрғын үй кезегінде тұрған азаматтар санының өсу себептері түсіндірілді

19.02.2019

Жеке клиникалардың белсенділігі жоғары

19.02.2019

«Алтын жауынгер» анимациялық фильмі жарыққа шығады

19.02.2019

Оразалы Досбосынов атындағы аудитория ашылды

19.02.2019

Шетелмен әріптестік нығайып келеді

19.02.2019

«Смарт-Астана» қосымшасының жаңа сервистеріне қатысты мәселелер талқыланды

19.02.2019

Дәурен Сүйеукенов: дзюдодан Еуропа кубогінде ел чемпионатындағы есемді қайтардым

19.02.2019

Әлия Юсупова Гран-при кезеңі мен Будапешттегі халықаралық турнирді қорытындылады

19.02.2019

Ішкі істер министрі Е. Тұрғымбаев батыр баламен кездесті

19.02.2019

Жер жаһанды шарлаған Мағжан

19.02.2019

Қарағандыда 24 000 жер үйге газ құбыры тартылады

19.02.2019

Абылайхан Жүсіпов Софиядағы турнирдің күміс жүлдегері атанды

19.02.2019

Елбасы «Лукойл» мұнай компаниясының президентімен кездесті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу