Елдің атын шығарған Ержан балуан

Жуырда Арқаның апайтөс балуаны Ержан Шынкеев «Қазақстан барысы» атанды. Сөйтіп қазақ күресінің ардакүреңдері, бұлшық еттері білеудей, бойлары тіреудей Бейбіт Ыстыбаев, Айбек Нұғымаров сынды айбарлы азаматтарымыздың қатарына қосылды. Ержанмен кіндік қанымыз тамған нағыз «айһай» жерлеспіз. Қарағанды облысының Шет ауданының «Босаға» стансасы. Жеріміздің бұлай аталуы да тегін емес. Оңтүстіктен келе жатқанда Сарыарқаның басталар тұсы, яғни босағасы. 

Егемен Қазақстан
16.07.2018 5420
2

Осы Шет өңірінен Бөгенбай, Қабанбай легіндегі батырлардың бір шоғыры шыққан. Олар Сеңкібай, Жидебай, Байғозы, Жарылғап десек, ел аузында айрықша өжеттігімен Жарылғап Көкбөрі батыр атанып кеткен соңғысы Ержан балуанымыздың алтыншы атасы. Жарылғап бабамыздың бел баласына қазақ батырларының көсемі ер Бөгенбайдың өзінің қызын бергені туралы әңгіме де айта кетуге тұрарлық. Бірде жасанған жау шебіне Бөгенбай мен Жарылғап қатар кіреді. Көзіне қан толған Жәкең алдындағы қалмақтарды қоғадай жапырып, жаудың ана шетіне бір, мына шетіне бір ойқастап шығады ғой. Айбары асып тұрған екі батырдың қолы жеңеді ақыры.

– Жарылғабым, ер десе дегендей екенсің. Әттең алды-артың бірдей болар ма еді, – деп сәл өкініш білдіреді Бөкең. Жарылғап алға ұмтылып жүрген де арты ашық қалады екен. Соғыс өнерін әбден меңгерген сұңғыла батыр соны байқап қалған ғой. – Енді құда болсақ қайтеді, – дейді сонсоң.

– Апырай, Бөке-ай, менде төрт ұл, қыз жоқ еді, – дейді қысылған Жарылғап. Бөгенбай батырдың сыншылық та қасиеті бар екен. «Онда болашақ күйеуді өзім таңдайын», деп төрт баласының да сынын айтып, үлкені Қырбасты таңдайды. Алайда «Мына балаң ақ сауытыма ие болар деп жүрген үмітің ғой. Болса болар, бірақ кейде ақылынан ашуы озып кететін өжеттігі бар екен», деп сүт кенжесі Баубекке сұқтанатыны бар. Біздің Ержанымыз осы Баубектің тікелей ұрпағы. Бұл қан дегенді қойсаңшы.

Кішкентай ғана «Босаға» төңірегінен атпал азаматтар көп шықты. Мектепке енді барып ес жиып қалған кезіміз. Аты аңызға бергісіз Әлімшайқы деген бал­уан болды. Ержанға аталас болып келеді. Лақап аты қызық – «Шибұт»! Еміс-еміс есімде: кеудесі домбыраның шанағындай күмпиген, аяқтары сидамдау адам еді. Әлгі атаққа да содан ие болған тәрізді. Бірде қарсыласын ала алмай қойған ғой. Бір кезде жүгіріп келіп әкесіне жонын төсеп тұра қалады. Әкесі қолына ұстап отырған сегіз өрме бұзаутіс дойырмен тартып-тартып жіберіпті. Содан Әлім ағамыз жолбарыстай атылып, қарсыласын атып ұрыпты дейді көргендер.

Бертінде Тілеубай деген балуанды көрдік. Басының өзі бақыр қазандай аса ірі кісі еді жарықтық. Шөп тиелген трактор тіркемесінен құлап, бір қолын кестіріп шолақ болып қалды. Біздің ел күйшілер елі ғой, сол молақ білегімен домбыра шертіп, шертпе күйді күңіретіп отыратын. Ал «Босаға» ауылында осындай бұла күш иелерінің иін қандырып, шынайы спорттық арнаға салған ол, әрине, Серік Мамашев деген ағамыз еді. Осы Серік ағамыздың спорттық мектебінен талай күш иесі түлеп ұшты. Соның біреуі де бірегейі де сөз жоқ, Ержан Шынкеев. Ол еліміздің атағын көкке көтерді. Жеткен жетістіктерін санамалап келтірмей-ақ қояйын. Олардың бәрі жұртшылықтың көз алдында.

Балуан бауырымыздың атасы, даланың соңғы көкжалы Кеңған ақсақал туралы бір-екі ауыз лебіз айтпай кету тіпті мүмкін емес. Сақалы ақ күмістей аппақ, жасы шау тартса да еңкейіп еңсесі түспеген, екі иығы керегедей ол кісі менің әкемнің досы еді. Қарттығына қарамай шалма салып шалқайып тұра қалғанда, шауып бара жатқан небір шу асауды шалқасынан түсіретін. Ержанның әкесі Темірқұлды ертіп келіп, үйге талай түнегені бар. Әңгімеден жіп есетін шежіре қарт еді. Ондай кепиетті кісілер көрінбей барады қазір. «Айттым үлгі жастарға бермек үшін» дегендей, Ержанның елі, туған жері жөніндегі аз-кем әңгіме осы.

Сәулебек ЖӘМКЕНҰЛЫ

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.01.2019

Петропавлда алабай тұқымдас ит иелерін талап тастады

22.01.2019

Қ. Бозымбаев «Сарыарқа» магистральді газ құбырын салу жобасын іске асыру барысы туралы баяндады

22.01.2019

Шағын несие алушылар қосымша 12,6 мыңнан астам жұмыс орнын ашты

22.01.2019

Дәстүрлі өнер академиясы ашылады

22.01.2019

«Тал бесіктен жер бесікке дейін...»

22.01.2019

Жаңақорғандық кәсіпкер жүгеріден сусын шығаруды қолға алды

22.01.2019

Елбасының гранттар бөлу туралы тапсырмасы толық көлемде орындалды — ҚР БҒМ

22.01.2019

Мемлекеттік көмектің нәтижесін көріп отыр

22.01.2019

Қандастарды қабылдайтын байланыс орталығы ашылады

22.01.2019

Алматыда үстел теннисінен «ТОП-12» турнирі аяқталды

22.01.2019

Жүргізушісіз көліктерге жасалған шабуыл

22.01.2019

Қыраулы қаңтар (фотоэтюд)

22.01.2019

Облыс дәрігерлерінің біліктілігі нығайып келеді

22.01.2019

Сенат комитетінде «Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі туралы конвенцияны ратификациялау туралы» заң жобасы қаралды

22.01.2019

Астананы газдандыру үш кезеңмен жүргізіледі – Бақыт Сұлтанов

22.01.2019

Азат Перуашев көше, мекеме атауларына Алаш қайраткерлерінің есімдерін беруді ұсынды

22.01.2019

«Бес әлеуметтік бастама»: салық жүктемесін төмендету 2 млн азаматқа қосымша кіріс алуға жол ашады

22.01.2019

Сегіз спортшымыз Парижде күш сынасады

22.01.2019

Руслан Дәленов: Шағын несие көлемі ұлғаяды

22.01.2019

2018 жылы Қытайдағы бала туу көрсеткіші күрт төмендеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу