Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

Егемен Қазақстан
13.08.2018 141
3

Әрине, таяу жылдардың өзінде ескі ұғымның іргесін қақыратуға тиіс үлкен де төтенше өзгеріс салада еңбек ететін адам­дардың мамандықтарына, кәсіптік ерек­шеліктеріне де әсер етпей тұрмайды. Көптеген жаңа мамандықтар дүниеге келетін болады. Сарапшылар мен футурологтардың пікірінше, мұндай мамандықтардың жаңа қырлары қазірдің өзінде айқындала бастаған.

Мәселен ауыл шаруашылығындағы негізгі кәсіп иесі фермерлер екені белгілі. Фермер деген кім? Ол – жер теліміне иелік ету немесе оны жалға алу арқылы ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруші кәсіпкер шаруа. Қаланың ішінде ауыл шаруашылығы жерлері болмайтындықтан фермерлер әдетте қаладан тыс жерлерде, біздіңше айтқанда, далада еңбек етіп, өмір сүреді.

Енді фермер туралы осы негізгі түсініктің өзіне өзгеріс енгелі тұр. Алдағы уақытта «қалалық фер­мер» немесе «қалалық шаруа», соған сәйкес «қалалық фермер шаруашылығы» деген ұғымдар да пайда болмақ. Өйткені жердің тапшылығына байланысты ауыл шаруашылығының өзі қала ішіне қарай сыналап ене бастады. Батыстың көптеген елдерінде қалалардағы тұрғын үйлердің төбесінде немесе үйдің астынан қазылған жертөлелерде күн орнына қызмет ететін лампалар күшімен азық-түлік өнімдері өндірілуде. Қалалардағы мейрамханалар мен дәмханалардың олардың өнімдеріне қызығушылығы артып келеді.

Себебі жабдықтаушының өзі дәл іргеден пайда болып отыр. Енді алдағы уақытта қаладағы көпқабатты тұрғын үйдің орнына көпқабатты жылыжайлардың пайда болатындығын да ешкім жоққа шығара алмайды. Осы үдерістер «қалалық фермер» ұғымын міндетті түрде қалыптастырмақ.

Қазіргі уақытта гендік түрлендірілген өнімдердің қауіптілігі немесе тигізетін әсерінің белгісіздігі туралы әңгімелер көптеп айтылып жатқанымен мұндай өнімдер де ауыл шаруашылығы нарығын бірте-бірте жайлап келеді. Сарапшылардың болжамынша, енді осы үдерістің ықпалымен «гендік агроном (агроном-генетик)» мамандығы пайда болмақ.

Бұл мамандық иелері өсімдіктерді гендік түрлендіру ісімен шұғылданады. Биотехнологиялар жетістігін тәжірибеде қолдану арқылы жаңа өсімдіктерді белгілі бір аумақ пен климатқа жерсіндіру, өнімділігін молайтып, дәмділігін күшейту, ұзақ сақталу қабілетін нығайту секілді мәселелермен айналысатын гендік агрономдар өз жетістіктерінің нәтижесінде қоғам тарапынан зор құрмет пен сұранысқа ие болуы әбден мүмкін.

Қазіргі уақытта ауыл шаруашылығы техникаларының жылдан жылға күрделене түскендігін көріп отырмыз. Өйткені оларға түрлі деректерді жинақтап, қалыптастырушы және кеңес беруші компьютерлер орнатылуда. Демек, алдағы уақытта ақылды трактор мен комбайнды жөндеу үшін қазіргі механиктің білімі мен дағдысы жеткіліксіз болып қалмақ.

Өйткені механик енді микроэлектроника, компьютерлік бағдарламалау және желілік технологиялар жөнінде жаңа білімді меңгеруі және егіншіліктің жаңа тәсілдерінен жеткілікті хабардар болуы қажет. Міне, осы жағдай бұрынғы «механиктің» орнына «агроинженер» мамандығын өмірге әкелмек.

Ауыл шаруашылығы мәселелерімен шұ­ғылданатын ғалымдар мен сарапшылар алдағы онжылдықтарда ауыл шаруа­шылығының дамуы экологиямен тығыз байланысты болады деп есептейді. Құнарлы егістіктердің азаюы жағдайында қоғамда ауыл шаруашылығы саласында жаңа тұрпатты экологтар армиясын әзірлеу қажеттігі пайда болуы мүмкін.

Олардан табиғи ресурстарды сақтаудың жаңа тәсілдерін меңгеру талап етілетін болады. Сондықтан «ауыл шаруашылығы экологі» аталатын бұл жаңа мамандық иесі жекелеген мәдени дақылдарды өндіргеннен кейін қалдықтарды қайта өңдеу немесе жою, жер құнарлылығын қайта қалпына келтіру, сондай-ақ белгілі бір егістік алқаптарға арнап таза ауыл шаруашылығы өнімдерін өндірудің бағдарламасын жасап, оның әдіс-тәсілдерін айқындау мәселелерімен шұғылдана алатындай білімді болуы тиіс.

Өйткені белгілі бір компаниядан немесе фермерден ауыл шаруашылығы өнімін топтап сатып алушы сатып алған өнімінің экологиялық тазалығына бірінші кезекте мән беріп, осыған кепілдік талап етуі де әбден мүмкін.

Футурологтар мен сарапшылардың болжамынша, міне, таяудағы 10-15 жылдың өзінде осындай мамандық иелері әлемнің әр елінде пайда болуға тиіс. Демек, қазіргі күні Мемлекет басшысының тапсырмасымен ауыл шаруашылығын цифрландыру ісімен белсене шұғылданып жатқан еліміздегі жоғары немесе орта арнаулы оқу орындары осы мәселеге мән берсе, ауыл шаруашылығындағы болашақ мамандықтар тізімін айқындап, оларды даярлау ісіне көңіл бөлсе, жөн болар еді.

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.01.2019

Сыртқы істер министрлігіне жаңа вице-министр тағайындалды

16.01.2019

Елімізде әлеуметтік кәсіпкерліктің дамуына қолдау көрсетеді

16.01.2019

Қазақстандықтар азық-түлікке қанша жұмсайды

16.01.2019

Зәуреш Ақашева: үстел теннисінен Ресей суперлигасы үлкен тәжірибе сыйлады

16.01.2019

Биатлоннан Қазақстан кубогі: екінші жарыс күнінің нәтижесі

16.01.2019

Әзербайжан мен Армения Сыртқы істер министрлері кездесті

16.01.2019

«Татулық» орталығының пайдасын дауласқандар көреді

16.01.2019

Атыраулық кәсіпкерлерді не алаңдатады?

16.01.2019

Соңғы технологиялар темекімен күресте жеңіп шықты

16.01.2019

Салықтық рақымшылықты жүргізуді қарастыратын Заң күшіне енді

16.01.2019

Сақтағанның жұмыртқалары лайкқа зәру емес

16.01.2019

Ресей, Иран, Әзербайжан үшжақты саммитке дайындалып жатыр

16.01.2019

Асқар Мамин Түркістандағы құрылыс жұмыстарымен танысты

16.01.2019

Бақтияр Зайнутдинов «Ростов» сапында алғашқы ойынын өткізді

16.01.2019

ШҚО Риддер қаласында «Көшбасшы болғың келе ме?» атты шара өткізілді

16.01.2019

Алматыда сымбатты ескерткіш орнатылды

16.01.2019

Алматыда аудармашылар мен авторлар кездесті

16.01.2019

Жанкүйерлер «Астана Опера» балет труппасын Нұрсұлтан Назарбаев әуежайында қарсы алды

16.01.2019

Депутат «Астана-Арена» стадионындағы кемшіліктерді атап көрсетті

16.01.2019

Ең белсенді салық төлеуші 126 084 түбіртек жіберген

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Oıynshyq týraly oı

«Bárimiz balalyqtyń aýylynan kelgen­biz», oıynshyqpen oınaıtyn jastan áldeqas­han asyp ketsek te, keı-keıde balalarymyzdyń qolyndaǵyǵa qyzyǵa qarap qoıamyz. Qyńqyldap qandaı oıyn­s­hyq suraǵanyn, dúken sórelerinen kóz ala almaı turatynyn baqylaı júrip, búgingi balalardyń talǵamyn da birshama túsinip qalǵan sıaqtymyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ataý men aqaý

Dúken, meıramhana, qonaq úı, shashtaraz, sulýlyq, sán salondary, basqa da túrli nysandardyń ataýy mańdaıshaǵa japsyryla salǵan jáı ǵana jazý emes, ulttyq bolmysymyzdy, ulttyq rýhymyzdy, qoǵamdyq sanany qalyptastyratyn, tárbıelik máni zor mańyzdy faktor sanalady. Solaı degenmen ókinishke qaraı, bul qurǵyryń túbiri sýyrylmaı qalyp qoıatyn aramshópti qansha otaǵanyńmen qaıta-qaıta qaýlap shyǵa beretini sıaqty áli kúnge deıin sheshimin tappaǵan túıini kóp túıtkildiń birine aınalyp otyr.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу