Qatygezdik vırýsy

О́tken ǵasyrdyń 80-jyldary rejısser R.Bykovtyń «Chýchelo» atty fılmi Odaq kólemindegi búkil eldi shýlatqan bolatyn. Kishkentaı ǵana 6 oqıtyn balalardyń boıynan sonshalyqty qatygezdikti kórgen qazaq qaýymy, bálesinen aýlaq, qalada ósken ózge ulttyń qatybastary ábden buzylyp ba­rady eken, bizdiń balalarymyzdan, keleshegimizden aýlaq dep shoshyǵan. Ol kezde mundaı zulymdyq qazaq balasynda kezdespeıtin jat qylyq sanalatyn. 

Егемен Қазақстан
11.10.2018 101
3

Qazir bizdiń qoǵamda qatygezdiktiń vırýsy bar. О́tkende reabılıtologterdiń konferensıasy ótip, sonda jer-jerden bastary qosylǵan dárigerlermen úzilis kezinde áńgimelesip turyp mynadaı jaıtty estidim. Bir dáriger aıtady: – Qoǵam múgedekterge óte qatal qaraıdy. Bizder kómektesip, kóńiline senim uıalatqan jastar JOO-larǵa túsip, stýdent atanýda. О́tkende alǵash ret anasynsyz jalǵyz ózi sabaqqa shyqqan qyzdy balalar sońynan qalmaı júrip mazaqtap, tas laqtyrypty. Biz jasyma, alǵashynda solaı bolady, keıin kózderi úırenip qoıady, dep jubattyq. Qolarbamen júrgender úshin qoǵamdyq oryndarǵa pandýstar salynǵan, al olardan múgedekter túgili saý adam qulaıtyndaı. Múgedekterge esh jany aýyrmastan, «bar» degen at úshin, esep berýge ǵana qoıyla salynǵan. Keıde bizdiń ortalyqqa keletin balalarǵa qarap, men qandaı uıatsyz adammyn, 12 múshem saý, júre alamyn, sóıleımin, qos janarym jaınap tur, sóıte tura ómirge ókpelep, anaý durys emes, mynaýym bolmady deımin. Qandaı uıatsyzdyq dep, balalaryma aýyrdym dep aıtpańdar, naǵyz aýyrǵandy kórgen joqsyńdar deımin. 

Byltyr júre almaıtyn bir bala aıaǵyn basatyn jaǵdaıǵa jetkende tusaýkeser ótkizdik. Sonda jasóspirim óz betinshe 6-7 qadam jasady. Sol qadamdarǵa súmekteı bolyp terledi. Tamshylaǵan teri nansańyz aǵyp emes aý, quıylyp tógilip jatty. Qandaı qaırat! Álgi bala aýrý janyna batqanyna qaramaı erik-jigerimen enteleı alǵa adymdady. Júgirip ketpes, biraq júre alatyn bolady. Mine, sondaı eńbekpen ortaǵa oralǵysy kelgen janǵa qoǵamdaǵy qatygez jandar teris qaraıdy. Kúnderdiń kúninde ata-analary ómirden ketedi, sonda ol balalar ne isteıdi? Sondyqtan olardy bizdiń qoǵamǵa kiriktirý, áleýmettendirý máselesi týady. Al bala qıyndyǵyna tek ata-ana shydaıdy. Keıde tipti sonshalyqty taýqymetten olar da sharshap ketetin kezderi bolady.

О́tkende inim: – Men bireýlerge kómek­teskim keledi, ne isteıin? – deıdi. – Onda alys aýyldan kelip reabılıtasıaǵa jatqan balalar bar, olardyń Astanaǵa keldik degen aty ǵana, qalany kórmegen, olar túgil jaǵdaılary joq áke-shesheleri de kórmegen, sondaı eki balany analarymen birge mashınaǵa otyrǵyzyp qalany aralat, «Báıterekke», «Han shatyrǵa», «Okeanarıýmǵa» apar, tek ortalyqqa tilhat tastap ket, – dedim. Tańerteń ketip, keshke qydyrtyp alyp kelgen baýyrym sóıleı almaıdy. Tamaǵyna tas tyǵylǵandaı. Qandaı qıyn taǵdyrly balalar, ata-analaryna qandaı aýyr edi, biz aqymaq ekenbiz, bardyń qadirin bilmeıtin dep erteńine ǵana kórgenin aıta aldy. 

Ondaı balalar óte sezimtal, tipti psıholog, adamdardy kózqarastarynan-aq qaısynyń qandaı oımen qaraǵanyn rentgen apparaty tárizdi birden ańǵarady. Olardyń kózderinde «eger jýrnalıst bolsańyz myna qoǵamǵa aıtyńyzshy, jetkizińizshi, taǵdyrlary onsyz da júk artqan adamǵa osynyń bárin kóterý ońaı ma» degen oi jatady. 

Qatygezdik vırýsymen qalaı kúresýge bolady? Múmkin ákimder men mınıstrlerge bir kún qolarbaǵa otyryp qala aralap kórýi kerek shyǵar. Al jalpy qoǵam, sizder men bizder túsinip, qabyldaý úshin ne isteýimiz kerek?

Halyq – dana. «Estigendi kóz kóredi» deıdi. Kóz kórdi, shoshynǵannyń bári aldyǵa kelgendeı. Jaqynda ǵana elimizdegi sport kanalynan «Erejesiz tóbelesti» kórsetti. Artynsha áleýmettik jeli betindegi qazaq eki jaryldy. Biri Habıb dep ólermendendi, bireýleri jaqtamady. Qalyń kópshilik ishinde jurtshylyqty oıǵa shaqyrǵan esti sózder de aıtyldy. Serkesózimen tanylǵan saıasattanýshy Erlan Saırov «Habıb úshin biraz jerge barǵanymyz da qyzyq...

Kóshpendide, túrikte, qazaqta salqyn­qandylyq, meıirimdilik, marhabat degen sezim birinshi turmaýshy ma edi? Bizdiń ulttyq psıhologıa synyp bara ma?», dese belgili jýrnalıst, erkin oıly Dúráli Dúısebaı «Habıb, Habıb!» dep ony qorǵashtap jatyrmyz. Jyǵylyp jatqandy tepkileý, býyndyrý, tóbesinen baltamen urǵandaı tópeleý de bizge jat. Qazaq «Itjyǵys» dep jyǵylǵandy ornynan turǵyzyp jiberip jekpe-jekke shyǵaratyn halyq edik» degen oıyn aıtqan.  

Besiktegi balaǵa da jan terbeıtin áldı aıtyp aıalap ósiretin halyq búginde halyqtyq qasıetke jat qatygezdikti dáriptep, BAQ arqyly jurtshylyqqa, býyny qatpaǵan jasóspirimge kórsetip jatyrmyz. Balaǵa búgin jyǵylyp jatqandy tópelep urǵandy dáriptep otyryp qaıdan «sen izgi bol» dep aıta alamyz? Qatygezdik vırýsyn ózimiz taratyp, emin taba almaı júrmeıik.

Anar TО́LEÝHANQYZY,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

11.12.2018

Атырауда айқасатындар анықталды

11.12.2018

Қалдықсыз сән әлемі

11.12.2018

2018 жылғы Нобель сыйлығының марапаттау рәсімі өтті

11.12.2018

Үндістанның Гуджарат штатында Қазақстанның Құрметті консулдығы ашылды

11.12.2018

Геннадий Головкин ІВО рейтингінде көш бастап тұр

11.12.2018

ҚХЛ: «Амурға» әліміз жетпеді

11.12.2018

Жымпитыда атқа міну акциясы басталды

11.12.2018

«Елорда жұлдызы» сыйлығы табысталды

11.12.2018

Ақтөбе облысында Тәуелсіздік күніне орай 32 әлеуметтік нысан ашылады

11.12.2018

Тәуелсіздік – көктен түскен сый емес

11.12.2018

Петропавлда тарихи ғимарат өртке оранды

11.12.2018

Солтүстік Қазақстанда сыбайлас жемқорлықты еңсеруге бағытталған марафон қорытындыланды

11.12.2018

Қостанай облысында биыл 331 шақырым жол жөнделді

11.12.2018

Сыртқы істер министрлігінде Адам құқықтары күні аталып өтті

11.12.2018

Солтүстік Қазақстанда жаңа сүт-тауар фермасы іске қосылды

11.12.2018

«Салтанат» десе, салтанат!

11.12.2018

Солтүстік Қазақстанда ауданның жаңа әкімі тағайындалды

11.12.2018

Гран-при иегері Диснейлендке барады

11.12.2018

Сыртқы істер министрлігінде Қазақстанның Сингапурдағы Елшісінің брифингі өтті

11.12.2018

Көпті қуантқан «Balapan» қаһармандары

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Aqparattar aýqymyndaǵy aqıqat

Taıaýda Almatyda ótken medıaquryltaıda Qazaqstandaǵy buqaralyq aqparat qural­darynyń qazirgi jaı-kúıi keńinen áńgime boldy. Mamandar tarapynan aıtylǵan pikirlerge qulaq qoıar bolsaq, sońǵy jyldary qazaqstandyq BAQ-tyń, ásire telearnalardyń reıtıngi aıtarlyqtaı túsip ketken. Máselen, 2013 jyldan bergi aralyqta bul kórsetkish 22 paıyzǵa tómendegen eken. Onyń sebebi nede?

Сайраш ӘБІШҚЫЗЫ, Қазақстанның білім беру ісінің құрметті қызметкері

Halyq sózinde birtutastyq, birlik bar

«Halyq» sóziniń mán-maǵynasy óte tereń ekeni barshaǵa málim. Másele – osyndaı saıası astary aıryqsha sózdi qalaı qoldanyp júrgenimizde. Merzimdi baspasóz betterindegi habarlardan,  teleradıo arnalardan, ózara áńgimeden «aýyl halqy», «qala halqy» degendi oqyp ta, estip te júrmiz. Máselen, telearnalardyń birinen «Arshaly aýdanynda 27 myń halyq bar» degendi estidim de, «halyq sózin durys qoldanaıyq» dep, ózimniń oı dápte­rime jazyp qoıdym. Sebebi orys tilinde «narod sela» nemese «narod derevnı», «na­rod raıona», «narod goroda» demeıdi, tipti jazbaı­dy. Bul tilde «naselenıe», «jıtelı», «gorojane», «selchane» deıtinin bilemiz. Biz qazaqsha «aýyl turǵyndary», «qalalyqtar» nemese «qala turǵyndary» desek, ekpini báseń bolyp, birdeńe joǵaltyp alatyndaı, «aýyl halqy», «qala halqy» dep qysqa qaıyramyz. Sonda deımin-aý, qazaǵymyzdy bólip, jiktep, birtutas halyq sanatyna qospaı turǵanymyzdy nege ańǵarmaımyz?!

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу