Қызылша шаруашылығы қарқынды дамып келеді

Жамбыл өңірінде жыл санап қант қызылшасының өнімі артып, табыстың қайнар көзіне айналуда. 

Егемен Қазақстан
16.10.2018 1941
2

Мемлекет қолдауының нәтижесінде біраз шаруалар жеңілдетілген несие алып, белсене жұмыс атқарып келеді. Шаруаларға мемлекет тарапынан субсидия беріліп, өсімдікті күтіп-баптауға дейін мүмкіндік жасалып отыр. Елбасының жаңа Жолдауы да елімізде агроөнеркәсіп кешенінің әлеуе­тін толық іске асыруға жол ашуда. 

Өңірде қант қызылшасын қабыл­дай­тын екі зауыт бар. Оның бірі Тараз қаласында болса, екіншісі Меркі ауда­нында орналасқан. Жамбылдық диқандар биыл 150 мың тонна қант қызылшасын алуға ниетті. Өткен жыл­ғыдан екі есе өнім алуға талпынған диқандарға облыс тарапынан да үлкен көмек бар. Мәселен, бір килограмм қант қызылшасына зауыт 8 теңгеден төлесе, мемлекет 12 теңгеден субсидия төлейді. Сонда шаруалар үшін бір килограмм тәтті түбірдің құны 20 теңгеден айналып отыр деген сөз. 

Қант қызылшасының биылғы қарқы­нын өз көзімізбен көру мақсатында Меркі ауданына арнайы барып, өңірдегі іргелі шаруашылықтың бірі «Сыпатай батыр» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің жұмысымен таныстық. Серіктестік басшысы Қанат Шайхиевты да алқап басынан жолықтырдық. Әуелі серіктестік 1 гектар жерден 250 центнер тәтті түбір алуды мақсат етіпті. Уақыт өте келе, бәсе­­ке­лестікті арттыруға ден қойған шар­уа­­шы­лық мұнымен тоқтамайды. «Ке­йін біл­ге­німдей, көрші қырғыз аға­йын­дар 1 гек­тар жерден 800 центнер қант қы­зыл­­ша­сының өнімін алады екен. Тағы бірде алғаш рет мемлекеттік делега­ция құра­мында Қытай мемлекетіне барға­ным­да, олардың да әр гектардан 1000 цент­нерден өнім алып отырғанын көрдім. Түр­кия мем­лекетінде болғанымда да осы көр­сет­кішке куә болдым», дейді Қ.Шайхиев.

Сөйтіп алқапқа ерте көктемде Гер­мания мен Франция мемлекетінен әке­лінген «КВС», «Тиссерин» және «Эйдер» сұрып­ты жоғары өнімді тұқымдар себі­леді. Сонымен қатар тәтті түбір өнімін ұлғайтуды көздеп, жұмыс үдерісін толық автоматтандыру мақсатында өткен жылы 30 миллион теңгеге 11 техника сатып алады. Нәтижесінде «Сыпатай батыр» серік­тестігі бір алқаптан 850 центнер өнімге қол жеткізеді. Тұқымды техно­ло­гия­лық дәлдікпен себуді меңгерген шаруа­шылық төрағасы биыл ешқандай мәсе­ле­нің жоқ екенін айтты. «Өткен жылы Фран­цияға барып, олардың мыңда­ған гектар жерге қант қызылшасын егеті­нін көрдім. Оларда қол жұмысы жоқ. Солардан гербицид сатып алдық. Екі агрономы бізге келіп, тәжірибелерімен бөлісті. Ал бізде кішкене болса да қол жұмысы бар. Жыл басында 30 адамды жұмысқа қабыл­дағанбыз, сол кісілер әлі де жұмыс істейді», дейді Қ.Шайхиев.

Жамбыл облысының жер жағдайы да, климаты да тәтті түбір өсіруге өте қолай­лы. Меркі қант зауыты жылына 400 мың тонна тәтті түбір өнімін қабылдай алады. «Сыпатай батыр» серіктестігі биыл 300 гектар жерге қант қызылшасын егіпті. Өнім түсімі жаман болмайды деген үміт бар. Ендігі жоспар биылдыққа 20-25 мың тонна болып отыр екен. Қазірдің өзінде Меркі қант зауытына 20 мың тонна тәтті түбір өткізілген. «Бүгінде шаруа­лар үшін мемлекет тарапынан қолдау көп. Облыс, аудан басшылары да тиісті көмегін беруде. Мәселен, мен мемлекеттен екі пайызбен 70 миллион теңге алдым. Екі пайыз деген өте арзан. Нәтижесінде Германия мемлекетінен тәтті түбір жинайтын техника сатып алдық. Бұл техника бір күнде 800 тонна қант қызылшасын тиеп береді. Қуаты 400 гектар жерді қазуға дейін жетеді. Осындай мүмкіндік бар кезде жұмысты жандандыра беру керек. Жалпы, тәтті түбір өнімінен пайда өте мол. Мәселен, бұл мақсатқа 50 миллион теңге салып, 200 миллион теңге алуға болады», деген Қ.Шайхиев келешекте әр гек­тардың өнімділігін 1100-1200 центнерге дейін жеткізуге болатынын айтады. 

Өткен жылы компания күшімен Меркі ауданы, Сұрат ауылындағы «Сыпатай батыр» серіктестігінің 12 гектар қант қызыл­шасы алқабына азот, фосфор және калийден тұратын нитроаммофос сіңіріліп, далалық тәжірибе жүргізілген екен. Нәтижесінде аталған серіктестік әр гектардан 800 центнер қант қызылшасын алуға қол жеткізген. Бүгінгі таңда әр гектардан 1000 центнерден өнім жиналуда. 

Биылғы күн райы да шаруаларға қолай­лы. Күз мезгілінде жауын-шашын да аз болып, табиғаттың өзі оларға қара­сып тұрғандай. Бүгінде тәтті түбір өн­ді­ру­­шілерге облыс тарапынан да қол­­дау аз емес. «Қазір әр тоннасына 12 мың теңгеден төленіп отыр. Облыс­та қант қызылшасының аумағы жыл өт­кен сайын ұлғайып келеді. Алдағы уақыт­та ет, сүт өндіру бағыттарындағы сияқты қант қызылшасын дамыту жолын­да жұмыс атқаратын бірнеше ірілі-ұсақ­­ты қожалықтардың басын бірікті­ре­тін қауымдастық құру жоспарда бар. Осын­дай құрылым арқылы шаруалар қант қы­зыл­шасының тұқымын ешбір делдалсыз, бастапқы бағасымен сатып алатын болады. Бұл бастама да жергілікті биліктің жұмысын едәуір жеңілдетуге септігін тигізеді», дейді Жамбыл облысы әкімінің орынбасары Мәден Мұсаев.

Күз мезгілінің де жуан ортасы болып, тәтті түбірдің жиналу нау­қаны аяқталуға таяу. Өткен жылмен салыс­тырғанда өңірде қант қызыл­шасын егу қарқын алып келеді. Тәжі­рибе алмасу мақсатында АҚШ-қа кетіп бара жатқан Қанат Шайхиев өндіріске озық технологияны кеңінен енгізу және агро­техникалық шараларды қатаң сақтау арқылы мол нәтижеге қол жет­кізуге болатынын айтты. Елбасы айтқан бәсекеге қабілеттілік деген – осы.

Мемлекет қолдауының нәтижесінде біраз шаруалар жеңілдетілген несие алып, белсене жұмыс атқарып келеді. Шаруаларға мемлекет тарапынан субсидия беріліп, өсімдікті күтіп-баптауға дейін мүмкіндік жасалып отыр. Елбасының жаңа Жолдауы да елімізде агроөнеркәсіп кешенінің әлеуе­тін толық іске асыруға жол ашуда. 

Өңірде қант қызылшасын қабыл­дай­тын екі зауыт бар. Оның бірі Тараз қаласында болса, екіншісі Меркі ауда­нында орналасқан. Жамбылдық диқандар биыл 150 мың тонна қант қызылшасын алуға ниетті. Өткен жыл­ғыдан екі есе өнім алуға талпынған диқандарға облыс тарапынан да үлкен көмек бар. Мәселен, бір килограмм қант қызылшасына зауыт 8 теңгеден төлесе, мемлекет 12 теңгеден субсидия төлейді. Сонда шаруалар үшін бір килограмм тәтті түбірдің құны 20 теңгеден айналып отыр деген сөз. 

Қант қызылшасының биылғы қарқы­нын өз көзімізбен көру мақсатында Меркі ауданына арнайы барып, өңірдегі іргелі шаруашылықтың бірі «Сыпатай батыр» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің жұмысымен таныстық. Серіктестік басшысы Қанат Шайхиевты да алқап басынан жолықтырдық. Әуелі серіктестік 1 гектар жерден 250 центнер тәтті түбір алуды мақсат етіпті. Уақыт өте келе, бәсе­­ке­лестікті арттыруға ден қойған шар­уа­­шы­лық мұнымен тоқтамайды. «Ке­йін біл­ге­німдей, көрші қырғыз аға­йын­дар 1 гек­тар жерден 800 центнер қант қы­зыл­­ша­сының өнімін алады екен. Тағы бірде алғаш рет мемлекеттік делега­ция құра­мында Қытай мемлекетіне барға­ным­да, олардың да әр гектардан 1000 цент­нерден өнім алып отырғанын көрдім. Түр­кия мем­лекетінде болғанымда да осы көр­сет­кішке куә болдым», дейді Қ.Шайхиев.

Сөйтіп алқапқа ерте көктемде Гер­мания мен Франция мемлекетінен әке­лінген «КВС», «Тиссерин» және «Эйдер» сұрып­ты жоғары өнімді тұқымдар себі­леді. Сонымен қатар тәтті түбір өнімін ұлғайтуды көздеп, жұмыс үдерісін толық автоматтандыру мақсатында өткен жылы 30 миллион теңгеге 11 техника сатып алады. Нәтижесінде «Сыпатай батыр» серік­тестігі бір алқаптан 850 центнер өнімге қол жеткізеді. Тұқымды техно­ло­гия­лық дәлдікпен себуді меңгерген шаруа­шылық төрағасы биыл ешқандай мәсе­ле­нің жоқ екенін айтты. «Өткен жылы Фран­цияға барып, олардың мыңда­ған гектар жерге қант қызылшасын егеті­нін көрдім. Оларда қол жұмысы жоқ. Солардан гербицид сатып алдық. Екі агрономы бізге келіп, тәжірибелерімен бөлісті. Ал бізде кішкене болса да қол жұмысы бар. Жыл басында 30 адамды жұмысқа қабыл­дағанбыз, сол кісілер әлі де жұмыс істейді», дейді Қ.Шайхиев.

Жамбыл облысының жер жағдайы да, климаты да тәтті түбір өсіруге өте қолай­лы. Меркі қант зауыты жылына 400 мың тонна тәтті түбір өнімін қабылдай алады. «Сыпатай батыр» серіктестігі биыл 300 гектар жерге қант қызылшасын егіпті. Өнім түсімі жаман болмайды деген үміт бар. Ендігі жоспар биылдыққа 20-25 мың тонна болып отыр екен. Қазірдің өзінде Меркі қант зауытына 20 мың тонна тәтті түбір өткізілген. «Бүгінде шаруа­лар үшін мемлекет тарапынан қолдау көп. Облыс, аудан басшылары да тиісті көмегін беруде. Мәселен, мен мемлекеттен екі пайызбен 70 миллион теңге алдым. Екі пайыз деген өте арзан. Нәтижесінде Германия мемлекетінен тәтті түбір жинайтын техника сатып алдық. Бұл техника бір күнде 800 тонна қант қызылшасын тиеп береді. Қуаты 400 гектар жерді қазуға дейін жетеді. Осындай мүмкіндік бар кезде жұмысты жандандыра беру керек. Жалпы, тәтті түбір өнімінен пайда өте мол. Мәселен, бұл мақсатқа 50 миллион теңге салып, 200 миллион теңге алуға болады», деген Қ.Шайхиев келешекте әр гек­тардың өнімділігін 1100-1200 центнерге дейін жеткізуге болатынын айтады. 

Өткен жылы компания күшімен Меркі ауданы, Сұрат ауылындағы «Сыпатай батыр» серіктестігінің 12 гектар қант қызыл­шасы алқабына азот, фосфор және калийден тұратын нитроаммофос сіңіріліп, далалық тәжірибе жүргізілген екен. Нәтижесінде аталған серіктестік әр гектардан 800 центнер қант қызылшасын алуға қол жеткізген. Бүгінгі таңда әр гектардан 1000 центнерден өнім жиналуда. 

Биылғы күн райы да шаруаларға қолай­лы. Күз мезгілінде жауын-шашын да аз болып, табиғаттың өзі оларға қара­сып тұрғандай. Бүгінде тәтті түбір өн­ді­ру­­шілерге облыс тарапынан да қол­­дау аз емес. «Қазір әр тоннасына 12 мың теңгеден төленіп отыр. Облыс­та қант қызылшасының аумағы жыл өт­кен сайын ұлғайып келеді. Алдағы уақыт­та ет, сүт өндіру бағыттарындағы сияқты қант қызылшасын дамыту жолын­да жұмыс атқаратын бірнеше ірілі-ұсақ­­ты қожалықтардың басын бірікті­ре­тін қауымдастық құру жоспарда бар. Осын­дай құрылым арқылы шаруалар қант қы­зыл­шасының тұқымын ешбір делдалсыз, бастапқы бағасымен сатып алатын болады. Бұл бастама да жергілікті биліктің жұмысын едәуір жеңілдетуге септігін тигізеді», дейді Жамбыл облысы әкімінің орынбасары Мәден Мұсаев.

Күз мезгілінің де жуан ортасы болып, тәтті түбірдің жиналу нау­қаны аяқталуға таяу. Өткен жылмен салыс­тырғанда өңірде қант қызыл­шасын егу қарқын алып келеді. Тәжі­рибе алмасу мақсатында АҚШ-қа кетіп бара жатқан Қанат Шайхиев өндіріске озық технологияны кеңінен енгізу және агро­техникалық шараларды қатаң сақтау арқылы мол нәтижеге қол жет­кізуге болатынын айтты. Елбасы айтқан бәсекеге қабілеттілік деген – осы.

Хамит ЕСАМАН,

«Егемен Қазақстан»

Жамбыл облысы 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

13.11.2018

Маңғыстау мұражайы мектеп оқушылары үшін жылжымалы көрме ұйымдастыруда

13.11.2018

Тауарлық газдың бағалары 6-15%-ға төмендейді — Қ. Бозымбаев

13.11.2018

Шахматшы Жансая Әбдімәлік бірінші партияда әлем чемпионын жеңді

13.11.2018

Маңғыстауда автоматтандырылған жылу пунктін орнатады

13.11.2018

Түркі кеңесi диаспора істеріне жауапты министрлер мен мекемелер басшыларының үшінші кездесуі өтті

13.11.2018

Маңғыстауда 251 жер қойнауын пайдаланушы мекеме тіркелген

13.11.2018

Оралда қазіргі заман қаһармандарына құрмет көрсетілді

13.11.2018

Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің ашық пікірталастарында көп жақтылықты нығайтуға шақырды

13.11.2018

Маңғыстау облысында «Мемлекеттік қызмет мектебі» ашылды

13.11.2018

Қолтырауындар да жылайды

13.11.2018

ҚР Қарулы Күштерінің әскери қызметшісі Батыс Сахарада күрделі тапсырмаларды орындады

13.11.2018

Сөз сойыл №70

13.11.2018

Шерағаң шерткен шер

13.11.2018

Бақыршық жармалықтарды жұмыспен қамтып отыр

13.11.2018

«Абай болмаса, «Мирас» болмас еді...»

13.11.2018

Барқытбел баурайында ұлттық парк құрылды

13.11.2018

Теңдесі жоқ жобаның тегеуріні импортты ығыстырады

13.11.2018

Түйе шаруашылықтары ортақ іске жұмылады

13.11.2018

Тоқсан жыл бұрын Семейде...

13.11.2018

Балдыр жесе, балық та бағалы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Zaman talqysyndaǵy qazaq

Feısbýktegi paraqshamdy ashyp qaraımyn da oılanamyn. Feısbýkti men ádette merzimdik buqaralyq aqparat quraldarynyń nazarynan tys qalǵan oqıǵalar men jańalyqtardy jáne oǵan degen qoǵamnyń kózqarasyn bilý úshin ashamyn. Meniń paraqshamda úsh jarym myńnan astam jazylýshym bar. Olardyń 95 paıyzdan astamy – qazaqtar.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу