Ejelden metal ılegen el

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń jýyrda jaryq kórgen «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasy búginde 30-dan astam ult pen ulystan turatyn, jalpy sany 200 mıllıonǵa jýyqtaıtyn, ońtústik-batysta Jerorta teńizi jaǵalaýynan bastap, soltústik-shyǵysta Soltústik Muzdy muhıtqa deıingi Eýrazıa qurlyǵynyń apaıtós alyp dalasynda 6 táýelsiz memleket, onyń ishinde Reseı Federasıasynda 20-dan astam túrki tildes halyqtardyń túrli sýbektilerimen, keı jerde avtonomıalyq, keı jerde esh sýbektisi bolmasa da iri oblys quramynda ómir súrip jatqan túrki halyqtarynyń ortaq kóne tarıhyn qamtıtynymen erekshe deýge bolady. Iаǵnı osynaý baıtaq keńistikte bul halyqtar bir kezderi bir memleket quramynda ómir súrip, álemdik órkenıetke ózderiniń laıyqty úlesin qosty.

Егемен Қазақстан
27.11.2018 94
3

Belgili ǵalym, memleket jáne qoǵam qaıratkeri Muhtar Qul-Muhammedtiń aıtýynsha, qazirgi zamanaýı teorıa negizinde adamnyń shyǵý tegi boıynsha homo sapıenstiń afrıkalyq, neandertaldyq, orıentalıstik qataryna adamzat órkenıetiniń tórtinshi oshaǵy retinde «altaılyq homo sapıens» te endi deýge bolady. Buǵan derek pen dáıek jetkilikti. Máselen, reseılik ǵalym, akademık Anatolıı Derevıanko 2008 jyly Altaıdaǵy Denıs úńgirinen tabylǵan adam súıegin DNK arqyly muqıat zertteý barysynda onyń 50 myń jylǵa jýyq buryn ómir súrgenin anyqtady. Bul úńgir Berelden 57 shaqyrym ǵana qashyqta ornalasqanyn eskersek, jalpy Reseıdegi Arjan, Tyva mádenıeti men elimizdegi Berel qorymynan bastap Tarbaǵataıdaǵy Shilikti, keıingi jyldary arshyla bastaǵan Eleke sazy obalaryna jalǵasatyn bul keńistiktegi mádenıetti bir-birinen bólip qaraýǵa áste bolmaıdy. Bul saq dáýirine jatatyn Alataý etegindegi Esik, Boraldaı qorymdarymen tipti biregeılene túsedi. Al endi osy qorymdarda tabylyp jatqan altyn zergerlik buıymdar men onyń «ań stılindegi» túrli órnegine zer salsaq, Uly Dalada Prezıdent aıtqan ejelgi metalýrgıanyń qanshalyqty joǵary deńgeıde damyǵanyn zerdeleýge bolady.

«Ejelgi zamanda-aq Qazaqstannyń Ortalyq, Soltústik jáne Shyǵys aımaqtarynda taý-ken óndirisiniń oshaqtary paıda bolyp, qola, mys, myrysh, temir, kúmis pen altyn qorytpalary alyna bastady», dep jazdy Elbasy atalǵan maqalasynda.

Elbasy tujyrymynyń negizi – elimizdiń ár óńirinen tabylǵan kóne shahtalar ekeni ras. Aıtalyq, ilkide Germanıanyń Bohým qalasyndaǵy Taý-ken murajaıynyń ǵalymdary qazaqstandyq ǵalymdarmen birge biraz jyldar zertteý jumystaryn júrgizgen edi. Olar Shyǵys Qazaqstan óńirindegi Qyzylsý ózeniniń boıynda Kishi Qarasý atty aýylda 3 jarym myń jyl burynǵy shahtalarǵa qazba jumystaryn júrgizý barysynda, tereńdigi 10 metrge deıin ketetin úlken taý-ken shahtalaryn, kenshilerdiń qonystaryn, metaldy qorytatyn oryndaryn tapty. Shahtashylardyń qonystarymen birge tastan jasalǵan barlyq qural-saımandary da tabyldy. Bul sıaqty ejelgi metalýrgıa oshaqtary elimizde jeterlik. Onyń birqatary ǵylymı aınalymǵa da endi.

Biraz jyl buryn arheolog Zeınolla Samashev áıgili qos ózen Efrat pen Tıgr arasyndaǵy Mesopotomıadan tabylǵan qola buıymdardyń quramy Ertistiń boıynan shyǵarylǵan qalaıynyń quramymen birdeı bolyp shyqqanyn aıtqan edi. Qalaıysyz qola quıylmaıdy. Mystan jasalǵan muqym dúnıe muqalyp qalatyndyqtan, oǵan qalaıy qosady. Iаǵnı órkenıettiń kóne oshaǵyna metal ıleýdi, qural jasaýdy kimder úıretti degen oıǵa qalasyz. Álbette, qumdy buırattardy kezgen kerýenmen birge bul metaldar Uly daladan bardy. Bul da babalarymyzdyń Uly Jibek jolynyń ústinde, tranzıttik dálizde ornalasyp qana qoımaı, oǵan óz múddesi turǵysynan tolyq qatysqanyn tanytpaı ma?! «Ata-babalarymyz jańa, neǵurlym berik metaldar óndirý isin damytyp, olardyń jedel tehnologıalyq ilgerileýine jol ashty» deıdi bul rette Elbasy. 

Rasynda, myńjyldyqtar boıy máńgi tońnyń astynda saqtalǵan Bereldegi babalar qorymy da kóne altaılyqtardyń qupıasy mol talaı ilimdi anyq meńgergendigin baıqatady. Iаǵnı, bul qorymdarda adam men onyń dárgeıine qansha el qulaǵanyn bildiretin jylqylardyń birge jerlenýi jáne myńjyldyqtar boıy saqtalýy babalardyń balzamdap jerleý tehnologıasyn da jetik bilgendigin aıǵaqtaıdy. Arheologtardyń aıtýlaryna qaraǵanda, Altaıda óndiriletin mıneraldy ekige aıyrǵanda, bir jaǵynan qyzyl boıaý, bir jaǵynan synap bólinetin kórinedi. Osy synappen túrki qaǵandaryn balzamdaǵany belgili bolyp jatyr búginde. Muny zertteý jumystaryna qatysqan mıkrobıologtar da, polıgenetıkter de dáleldeıdi. Endeshe muqym dúnıede Mysyr perǵaýyny ǵana balzamdalǵan joq, Uly Dala qaǵany da balzamdaldy. Mysyr perǵaýyny ǵana altynmen aptalǵan joq, Uly Dala qaǵany da altynmen aptalyp, kúmispen kúpteldi. Sondyqtan Prezıdenttiń paıymyn parasatpen ári qaraı ilgerilete túsý, jas urpaqqa jetkizý qoǵamǵa taǵy bir salmaqty júk artyp otyr.

Dýman ANASh,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2019

«Астана Банкі» клиенттеріне 35,2 млрд теңге кепілді өтемақы төленді

21.02.2019

Рүстем Құрманов «ҚазАгро» басқарма төрағасы лауазымынан босатылды

21.02.2019

Н.Нығматулин Аустрия Парламенті Ұлттық Кеңесінің Төрағасы В.Соботкамен кездесті

21.02.2019

Ресми бөлім(21.01.2019)

21.02.2019

Қазақстандық мектеп оқушылары 2020 жылы Қытайда өтетін Дүниежүзілік гимназиадаға қатысады

21.02.2019

Омыртқа қарсаңындағы оғаш әңгіме

21.02.2019

Пушкин портреттері

21.02.2019

Мүмкіндігі шектеулілерге – шексіз көмек

21.02.2019

Smart-өмір – елді цифрландыру

21.02.2019

Қазақстан экспортшыларына ҚХР, БАӘ және Иран нарықтарына шығу жеңілдейді

21.02.2019

Сенаторлар «Дактилоскопиялық және геномдық тіркеу туралы» Заңды іске асыру мәселелерін талқылады

21.02.2019

Жас таланттар жарқылы

21.02.2019

Барыстың плей-оффтағы қарсыласы анықталды

21.02.2019

Tyıym men tıyn

21.02.2019

«7-20-25» бағдарламасы шеңберінде қарыз беруге 5 446 өтініш мақұлданды

21.02.2019

«Қолғабыс» – арнаулы көмек көрсетуді көздейтін жоба

21.02.2019

Қостанай облысында Бірыңғай жиынтық төлем жинала бастады

21.02.2019

2018 жылы Қазақстанда 775524 жеңіл автомобиль тіркелген

21.02.2019

Пәтер алғысы келетіндерге пайдалы ақпарат

21.02.2019

Тауар импортын 14%-ға дейін азайту жоспарлануда – Жеңіс Қасымбек

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу