Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Егемен Қазақстан
18.01.2019 251
3

Osydan 2 myń jyl burynǵy Úndistan patshasy Dápshálimge danyshpan Beıdaýa bylaı degen eken: «Eı, patsham! Tolyp jatqan haıýandardan jáne dúnıege syıyp júrgen basqa zattardyń bárinen de adamdy aıyryp turatyn tórt-aq qasıet bar dep uǵamyn: danalyq, ustamdylyq, aqyl, ádildik. Al ǵalymdyq, oqymystylyq, oılap sóıleýshilik – bular danalyqqa tıesili. Zerdelilik, tózimdilik, ádeptilik jáne izettilik – aqylǵa laıyqty, uıalshaqtyq, ıgi nıettilik, ózin tejep ustaý jáne óz basyn qadir tutý – bular ustamdylyqqa jatady. Shynshyldyq mindetin oryndaı bilý, jaqsy isti isteı bilý jáne meıirimdilik ádildikke jatady». Qandaı kelisti júıeli jikteme. Osynaý baǵa jetpes rýhanı qundylyqtar – zamannyń, halyqtyń, memlekettiń dańqyn, ıntelektýaldyq-shyǵarmashylyq áleýetin, ulttyq kelbetin ǵalamǵa tanytýǵa joıqyn qýat qosady.

ХХ ǵasyr basyndaǵy Alash qaıratkeri, «Teńizim, telegeıim – qaıran elim» dep tebirengen aqyn, fılosof, din tulǵasy Ǵumar Qarash (1875-1921) ult atynan:

Jaryq jolǵa bastaýshyǵa eremiz be,

Aq júrekti shyn erlerge senemiz be?

Taza qandy, kirsiz jandy qazaq jurty,

О́z aldyna el bolǵanyn kóremiz be? –

dep, uly tilegin jetkizgen.

Iá, Ata zańymyz ben kıeli memlekettik rámizderimiz bar álemge áıgili derbes memleket boldyq. Uly dala ıgilikteriniń qojasymyz. Degenmen de shyrmaýyqtaı shyrmaǵan qaıshylyqtarymyz ben áttegenaılarymyz da az emes. Sybaılas jemqorlyq dendegen, kósegesi kógergen urylar («Azatyn eldi urysy bıleıdi, ozatyn eldi durysy bıleıdi» deıtin sózdiń de jany bar) bıtshe órip ketken. Memleket múddesin, el qazynasyn qaraqan basy úshin aıyrbastaǵan jylannyń aıaǵyn kórgen alaıaqtar, shyqbermes Shyǵaıbaılar, aramtamaqtar, kóz boıaýshylar, ádebı urlyq jasaýshylar, aıtalyq, ekologıaǵa, rýhanı damýymyzǵa qatysty halyqty shoshyndyrǵan oǵash oqıǵalar: Jaıyq ózeninen 63 tonna óli balyqtyń jınalýy, Ulytaý óńirinen bir beıbastaq polısıa kapıtanynyń aqbókenderdi jýsatyp salýy, Qaraǵandy akademıasyndaǵy soraqylyq, ulttyq ónerdi mansuq etken elimizdiń daraqy baı-baǵlandary 200 myń eýrony Reseı ánshisi Sofıa Rotarýǵa tóleýge ázir ekendigi, jemqorlyq jaıynda habarlaǵan 600 kisi qarjylaı syıaqy alǵan, jyl boıynda 3 myń adam kólik apatynan kóz jumǵan...

B.z. I ǵasyrynda Fedr «Etikshi dáriger» deıtin mysalynda bir aqymaq etikshi kedeıliktiń taqsyretin tartypty da, jat elge qonys aýdaryp, jurtty aldarqatyp, ózinshe dári jasap ońdy-soldy satypty, em-domymen dańqyn shyǵarypty. Muny estigen patsha ony synamaqqa nıettenip, sonyń kózinshe ydysqa sý quıyp, oǵan jorta dári men ýdy aralastyrǵan keıip tanytypty. Patsha: – Eger sen osy qosyndyny jutyp jiberseń, saǵan mol syılyq berem – depti.

Sonda etikshi dáriger ýdan seskenip: «Men emdeý arqyly dańqqa ıe bolǵam joq, jurttyń aqymaqtyǵy arqyly ǵana ataqty bolyp edim» dep sýmaqaılyǵyn moıyndapty. Shyndyǵynda qaı zamanda bolsyn peıili teńizdeı, meıiri múbárak,  lala lebizdeı áz halyqtyń taǵdyry men qazynasyn tálkek etetin baılar bolatyny málim. Bul rette qaharman, qaıratker, sanatker san qyrly bekzat babalarymyzdyń bolmysy qandaı edi! Áz Táýke uıymdastyrǵan «Jeti Jarǵyda»: «Aram jemeıik, adal óleıik!», «Ádil bılik – altyn tarazy», nemese dana halqymyzdyń «Jer – qazyna, sý – gaýhar», «Sýsyz jerde qamys bolmaıdy, Azǵan elde namys bolmaıdy» deıtin memleket ornatý jolyndaǵy baǵyt-baǵdaryn naqty belgilep, sóıtip, durystyq, ádildik, tazalyq jolyn Temirqazyq juldyzyndaı ustanǵan, eresen erliktiń, myzǵymas eldiktiń, bereke-birliktiń qýaty arqasynda Uly dalany gúldendirip ýysynda úkilep ustaǵan.

Ádilet – adamzattyń ardaqtaıtyn uly uǵymy, uly ıgiligi, qasıetiniń qasıettisi, memleket qundylyǵy. B.z.b. 523-521 jyldardaǵy oqıǵalarǵa baılanysty parsy patshasy Darıanyń buıryǵymen Kermanshah pen Hamadannyń aralyǵyndaǵy  Behıstýn jartasynda kóne parsy, elam, akkad tilderinde qashalyp jazylǵan: «Otandy qorǵańdar, adamdardy ádildikpen basqaryńdar – bul degenińiz kez kelgen memleketti basqarýdyń negiziniń negizi» degen nesheme myńjyldyqtarǵa baǵyshtalǵan qanatty sózdiń máni orasan. 

Ádilet – ult sanasynyń, aqyl-oıynyń, ar-namysynyń, tarıhı zerde-tájirıbesiniń, ishki mádenıetiniń, adaldyǵynyń sharaınasy.

Árbir kisi óz isiniń san qyrly maıtalman sheberi bolýdyń ústine, adamshylyq úlgi-ónegesimen, artyqsha izgi qasıetterimen, qaıyrymdylyǵymen, meıirimdiligimen, taza peıilimen, bul oraıda halyqtyń «Keń adamnyń kúnige bir úıi keńıdi», «Qaıyrymmen buıyrǵan baq qalǵandardy qaryq qylady, qaıyrymsyz baq búkil qoǵamdy ǵarip qylady» deıtin aqyl-keńesterin durystyq jolyna túsýge, ózińdi túzeýge, qoǵamdy túzeýge, zamandy túzeýge, ulttyq qundylyqtar álemin baıytýǵa jarqyn jol nusqaıdy.

Ádilettiń kórki – aqyl men sabyr, izgilik pen ıman, qaıratkerlik pen kóregendik!

Serik NEGIMOV,

fılologıa ǵylymdarynyń doktory, profesor

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.02.2019

Қарағандыда сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтар бойынша брифинг өтті

20.02.2019

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

20.02.2019

Ақтөбе облысында «Агрогектар» жобасы жүзеге асырылуда

20.02.2019

Қырғыз Республикасынан кіргізілетін өнімдерге шектеу қойылмақ

20.02.2019

2018 жылға мемлекеттік қызметшілер декларациясын тапсыру мерзімі 31 наурызда аяқталады

20.02.2019

Астанада кәсіпкерлер мен инноваторларды біріктіретін алаң ашылады

20.02.2019

Алматы халқы жылына 50 мың адамға көбейіп келеді

20.02.2019

Әли Ахмедовтың қарсыласы анықталды

20.02.2019

Астананың қоғамдық көлігі: ұтқырлық – жолаушылар жайлылығының негізгі элементі

20.02.2019

Алматыдағы «Women in business» форумы мәреге жақындады

20.02.2019

Алматыда аз қамтылған отбасы балалары балабақшаларға тегін баратын болды

20.02.2019

Бақыт Сұлтанов: «Астана – кәсіпкерлер қаласы»

20.02.2019

Ресейде оқып жүр, талай қазақ баласы

20.02.2019

Асқар Мамин: Үкімет Астананың дамуындағы өзекті мәселелерді шешуде ықпал етеді

20.02.2019

Алматы облысында үш ауысымды мектептерді жою мәселесі кезең-кезеңімен шешілуде

20.02.2019

Түркістанда «Жастар ресурстық орталығы» ашылды

20.02.2019

«Ақтөбе» индустриялық аймағында 1 млрд теңгенің өнімі өндірілді

20.02.2019

«Алматы марафонының» қысқы жүгіруі осы сенбіде өтеді

20.02.2019

Қызылордада жоғалған 7 бала табылып, ата-аналарына қайтарылды

20.02.2019

Ақтөбелік жас кәсіпкер сал ауруымен ауыратын балаларды иппотерапиямен тегін емдейді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу