Қазақстан • 22 Ақпан, 2019

Құдықтан қақпақ кетсе...

382 реткөрсетілді

Қазір қоғамда кәріз құдықтарының ашық-шашық жатуы қызу талқыға түсуде. Бұған жуырда Астанада бір баланың ашық қалған кәріз құдығына құлап, қаза тапқаны түрткі болды. Ең өкініштісі, мұндай жағдай елордада бірнеше мәрте орын алды.

Жақында баспасөз беттерінде Ішкі істер министрі Ерлан Тұрғымбаевтың бес жасар баланы құдықтан құтқарып қалған 10 сыныптың оқушысы Нәдір Омар­ғазиевті марапаттағаны жарыса жарияланды. Бірақ бұл жайт әсіре­се, жауапты мамандарға мәселе­нің екін­ші жағына үңілуге негіз болма­ған­дай. Өйткені осы оқиғадан көп уа­қыт өтпей Төтенше жағдайлар коми­теті­нің баспасөз қызметі 4 күн бойы іздес­тірілген баланың мәйітін еріктілердің құдықтан тауып алғанын хабарлады. Былтыр қарашада 14 жасар Аружан Маратованың денесін еріктілер кәріз құдығынан тапқан болатын. Байқасақ, көп жағдайда құзырлы органдардың емес, волонтерлердің ізденісі нәтиже береді. Басты мәселе мұнда да емес, был­тырғы оқиғада Астана қаласының әкі­мі Бақыт Сұлтанов Аружанның ата-ана­­сына көңіл айтып, қайғылы оқи­ға­ға қатысты іс-шараларды қатаң бақы­лауға алатынын айтқан. Әкім сондай-ақ қала­ның барлық қызметіне қаладағы кәріз құ­дық­тарын күнделікті тексеріп шығуды тап­сырған болатын. Алайда, араға үш ай салып, оқыс оқиға тағы қайталанды. 

Әкімдіктің мәліметінше, бір ғана Астанада 65 мыңнан астам құдық бар. Ал iKomek орталығы және қала тұр­ғын­дарының көмегімен өткен жылы 5 мыңнан астам кәріз құдығының қақ­пағы жоғалғандығы анықталған. Яғни бүгінде елордада 5 мыңнан астам ашық құдық бар, бұл – логикалық тұрғыдан қарағанда, кемі осынша адамның өміріне қауіпті деген сөз. 

Жауапты қызметкерлер қала бас­шы­сының тапсырмасын орындауда тек салдармен күресіп жүрген сыңайлы. 

Кәріз құдығы қақпақтарының неліктен жоғалатыны баршаға белгілі жайт. Басты себебі – темір өткізіп ақ­ша тапқысы келетін ұрылардың ісі. Мамандардың мәліметінше, қақпақ­тарды көбіне үйі-күйі жоқтар мен ішім­дікке салынған жандар ұрлайды. Ұр­лан­ған қақпақтарды металл қабыл­дай­тын жекеменшік орындарға өткізеді. Мұн­дай орындардың жарнамасы бү­гінде жер жарады. Жалғыз «Olx.kz» пор­талынан 200-ден аса хабарла­ма табу­ға болады. Соның біріне қара­пайым тұтынушы ретінде хабарласып, тұтқаны көтерген азаматқа алғашында күдік тудырмау үшін темір шананы өткізгіміз келетінін айттық. Ол бір ғана затқа әуре болудың қажетсіз екенін, оның жанында тағы салмақты заттар болса, сауда жасасуға келісетінін жет­кіз­ді. Бізге де керегі сол, шанамен қоса темір сүймен (лом) мен кәріз құды­ғының қақпағы барын айта баста­ған­да қабылдаушы қақпақтан ат тонын ала қашты. «Қақпақ керек емес, қабылдамаймыз. Оған рейд жүріп жатыр. Полиция айыппұл салады», деді. Қашаннан бері қабылдамайтынын сұрағанымызда жөнді жауап бермей, жалтарды. Алайда, бір анығы темірдің келісін 55 теңгеден қабылдайды. Ал бір қақпақ кемі 50 келі тартады. Демек, бір қақпақ 2750 теңгеге өтетін болып тұр. Бір баланың ғұмыры − небәрі 2750 теңге. Аталған сома өкінішке қарай, бөтен пиғылға жұмсалып жатыр.

Бұл айтарлықтай проблема. Себебі былтыр наурызда Премьер-Министр Б.Са­ғын­таев спиртті ішімдіктердің баға­сын өсіруге қатысты қаулыға қол қой­са да, «Energyprom.kz» мониторинг агент­­тігі Қазақстандағы ащы суды тұты­ну­­шылардың саны оның құнынан қалыс­пай келе жатқанын жеткізген. Агент­тік­тің ақпаратына сүйенсек, был­тыр алкоголь өнімдері 2017 жылмен салыс­тырғанда 5,6 пайызға көп өнді­ріл­ген, сондай-ақ қаңтар-ақпан ай­ларын­да бұрынғыдан 30 пайызға артық сатылған. 

Бұдан бөлек, тағы бір себеп – әлеуметтік жағдайдың жоқтығы деуге негіз бар. Өйткені екінші тараптың: «Сол мүсәпірлер болмашы тиынға мұқтаж болғандықтан ұрлайды», деген пікірін жоққа шығаруға болмайды. Сонда 3 мың теңгеге зәру ме? Зәру. Көзбен көрген мысал, екі апта бұ­рын аялдамада автобусқа 30 тең­гесі жетпей тұрғанын айтып, ала­қан жай­ған адамды көрдім. Көңіл құлазы­таты­ны, ол – ер адам. Екінші тарап жо­ға­­ры­­дағы біржақты көзқараспен келіс­­­кісі келмейді. Бұл жердегі мә­селе еліміздегі мәдениет пен нем­құ­­рай­­­ды­лыққа келіп тіреледі. Астана ме­ди­­ци­­налық университетінің сту­денті – волонтер (аты-жөнін айтудан бас тарт­­ты) біздің қоғамға мәдениеттің же­тіс­­пейтінін, өмір сүру салтының төмен­дігін алға тартады. Студенттің сөзіне сенсек, ол куә болып үлгерген шетел­дердік тұрғындары өзінің салығына салын­ған немесе орнатылған мұндай зат­тар­ды ұрламақ түгілі, ондай ой олар­дың басына да келмейді. Себебі әлгін­дей ашық қалған құдыққа өзінің баласы түсіп кетуі мүмкін екенін пайымдайды. 

Былтыр болған оқушының өлімінен кейін Гарвард университетінің түлегі Шыңғыс Мұқан: «Осы оқиғадан кейін қатты қиналдым. Сол құдық бала құлап кеткенге дейін қанша күн ашық тұрды? Ол жерден неше адам өтті? Көрді. Ашық тұр. Бірақ мән бермейді. Немқұрайдылық. Бұл неге алып келеді?», дейді. Оның соңы неге алып келгенін қоғам болып көріп отырмыз. Ал сарапшының айтуынша, қоғамда құндылықтар алмасып кеткен. Ата Заңдағы «Мемлекеттің басты байлығы – адам және адамның өмірі» деп бас­талатын сөз ескеріле бермейді. Әр ада­мға осы сөз шынын­да да құнды немесе іс жүзінде қол­даныста болса, ашық құдықты көрген жан шамалы уақытын қиып, тиісті қызметкерлер келмейінше кетпей тұруы керек. 

Ал қала тұрғыны Елдос Қозыбан үйіндегі кәріз құдығының қақпағын ашылып-жабылатындай қылып цементтен құйғанын айтады. Сонымен қатар оны жер бетінен жарты метрге биік, адам көзі көріп, байқай алатындай дөңес етіп жасапты. Оның ойынша, мұндай қақпақтың құны әкімдік орнатқан қақпақтарға қарағанда арзан шығады. Ол қазіргі заманға сай болмаса да, ұрлықтан арылмай отырған елімізге қақпақтарды бетоннан құю керек деген пікірді қостайды. Орталықта болмаса да, қары күрелмейтін, суы тасып жататын қала шетіндегі көшелерге, құзырлы органдардың аяғы жедел жете бермейтін жерлерге керек-ақ әдіс деп ойладық. 

Жә, қоғам өз қазанымен қайнай берер, алайда сол ортаға ықпал ететін жауапты мекемелердің жұмысын қайда қоямыз? Тағы да интернетті кезіп жүр­ген жарнамаларға көз жүгірттік. Бело­рус­сия шығаратын және Қазақ­стан­ға жеткізуге болатын кәріз құды­ғы­ның қақпақтары 35 мыңдай, ал өзіміз­де 27 мың теңге жобасында баға­лан­ды. Орта есеппен көтерме баға­мен алғанда 25 мың теңгеден келе­ді десек, Астанада жоғалған 5000 қақ­пақ­ты орнына келтіруге кемі 125 млн теңге қаражат керек. Бұл да бюджет­тен бөлінеді. Әрісі Елбасының, берісі Үкі­мет­тің тоқсан сайын ақшаны үнем­деу төңірегіндегі тапсырмасына қыз­мет­тік тұрғыда жауапкершілік, жай ғана адамгершілікке салсақ, жанашы­р­лықтың жоқтығы ашық көрінеді. 

Осы орайда, Астана қаласы әкімінің соңғы оқиғадан шығарған шешімін, қолға алған шарасын айта кетейік. «Құдық­тарды салып, оны ашық қал­дыр­ғандарға қатысты түрлі шара қабыл­дап жатырмыз. Коммуналдық қыз­меттер күн сайын оны тексеріп шығуы қажет. Осы уақыттың ішінде ашық жатқан мыңдаған кәріз құдығы анық­талып, барлығын жаптық», деген Б.Сұлтанов қала тұрғындары мен қонақтардан белсенділік танытып, құзырлы органдарға немесе «109» нөміріне хабарласуды сұрады. Сондай-ақ Елорда басшысы халыққа есеп беру жиынында металл қабылдайтын орындарды жабуға уәде етті. 

Иә, қалай дегенмен де болашақ бір үйдің егесі мен шегесі болар балалар­дың ауырмай-сырқамай қыршынынан қиылуы кімге болсын оңай тимесі анық. Осындайда жиі қойылатын және сіз бен бізге, барша қоғамға ортақ «Кім кінәлі?», «Қайтпек керек?» деген қос сауал бар. Сауалдың соңындағы зауалын салмақтай білсек қанеки... 

Айдана ШОТБАЙҚЫЗЫ,

«Egemen Qazaqstan»

Соңғы жаңалықтар

Қаламгер қолтаңбасы

Таным • Бүгін, 06:58

Басылым басшылары - Ұзақ БАҒАЕВ (1930-1973)

Басылым басшылары • Кеше

Ұқсас жаңалықтар