25 Ақпан, 2019

Тәуелсіздік түлеткен өрен

272 реткөрсетілді

Ата-анасы 90-шы жылдардың басында Моңғолиядан Қазақстанға көшіп келгенде Қыдырбек моңғол мектебінің үшінші сыныбын бітірген бала еді. Әкесі Қиысхан Мұғраж марқұм көзі ашық кісі болатын. Қыдырбектің айтуынша, әкесі Моңғолияда жүргенде біраз қызмет істеген. Қазақстан КСР-і мен Моңғолия азаматтарын Еңбек шарты бойынша жұмысқа қатыстыру мәселелері жөніндегі екі ел үкіметтері арасындағы келісім арқылы алғашқылардың бірі болып Қиысхан Мұғраж атамекенге ат басын бұрды. 

– Моңғолияның Чандган деген жерінде отырған қазақтарды Қамысты ауданындағы «Қарабатыр» және «Орқаш» кеңшарларының директорлары Жәзит Құдайқұлов пен Қазыбай Табажанов өздері барып көшіріп әкеліп еді. Келген соң әр отбасының алдына он қой мен бір сиырдан салды, бас­пана берді. Қарабатырда бастауыш қазақ мектебі ашылып, біз қазақша оқи бастадық. Жаңа жерде ешқандай қиындық көрмей, Қарабатырды туған жеріміздей көріп кеттік. Менің анам мен ағайындарым әлі сол ауылда отыр, – дейді Қыдырбек. 

Олар Моңғолиядан көшіп келген соң, тура жарты жылдан кейін еліміз тәуелсіздігін алды. Қиысхан Мұғ­раж­дың, оның өзімен бірге келген ағайын­дарының қуанышында шек болмады. Ақ түйенің қарны жарылды!

– Мен бала болсам да есімде, үлкен кісілер Қазақстаннан таспаға жазылып әкелген айтысты жылап отырып көретін. «Қыз Жібек» фильмін күнде көрсе де жалықпайтын. «Атамекенде еркіндікті сезіну, өз еліңнің заңына бағыну бақыт екен ғой!» деп отырушы еді әкем елге келген соң. Енді есейген сайын сол бақытты мен де жаныммен сезінемін, тағдырға тәубе айтамын, – дейді Қыдырбек. 90-жылдары Қазақстанда да аяқасты болған дініміз бен шетқақпайлықты көрген тіліміз қырандай қайта түлеген рухани серпілістің кезі еді. Атамекенді аңсап жеткен ағайын мен Кеңес Одағы жылдарындағы ұр да жық саясаттан туған жерде отырып, тілінен, дәстүрінен айырылып қала жаздаған жергілікті қа­зақтар жылқыдай шұрқырасып та­быс­ты. Жәзит Құдайқұлов Қара­батырда Моңғолиядан келген ағайын­ның кілем тоқып, сырмақ оюына, қазақ­тың ұмытыла бастаған бар өнерін жаңғыртуына мүмкіндік жасады, тіпті цех та ашып берді.

– Менің өнерімнің ұшталуына да марқұм Жәзит ағамыз қамқор болған еді. Мен ол кезде жасөспірім баламын ғой, өзге аудандарда оқушылар айтысы болса, соған мен үшін көлігін беретін, жүлде алып келсем қуанып, жұртқа сүйіншілеп айтатын, – дейді Қыдырбек жақсының жақсылығын ұмытпай. 

Мектепті бітіріп жоғары оқу орнына түскен соң, белгілі тарихшы ғалым, профессор Зұлқарнай Алдамжар да Қыдырбекке әкелік қамқорлықпен қарады, арнайы стипендия тағай­ын­дады, Қостанай техникалық-әлеу­мет­тік университетін бітірген соң, сон­да қызметке алып қалды. Оның бойын­дағы өнер ұшқынын байқаған ғалым-ұстаз студентіне үйінен бір қобыз және домбыра әкеліп берді. «1971 жылы Ғарифолла Құрманғалиев Атырауға келгенінде мына домбырамен ән салған еді. Осы домбыра саған аманат. Мына қобызды да үйреніп ал», деді екі жәдігерді де Қыдырбекке тапсырып. 

– Маған «дауысың батыс­тың әндеріне келеді, үйрен» деп, өзімен бірге Атырауға алып барды. Қостанайға қай­тарында мені Мұхиттың әндерін жеткізуші Ме­кес Төрешев деген кере­мет әншінің жаны­на бір аптаға тас­тап кетті. Зұлқарнай аға­ның айтуымен Қос­та­найдағы бірден-бір қо­бызшы Батырбек Бай­назаровтан қобыз са­бағын алдым. Дәл сол кез­де қобызға қосылып жыр айтатын Бекболат Тілеу­хановтың ұмытыла бас­таған, кенже қалған осы өнерді жаңғыртуы мені там­сан­дыратын. Мені кенже қалған өнерге қанаттандырған атамекеннің құдіреті деп білемін, – дейді Қыдырбек.

Ал қазір Қыдырбек Қиысқанды Қостанайда кім білмейді?! Облысқа белгілі, одан қалды республикаға да танылып қалған журналист. Өмірдің әр саласынан өзекті мәселелерді әлеумет назарына алып шығып отырады. Қыдырбек қостанайлықтарға қаламымен ғана емес, өнерімен де таныс. Бала кезінен оқушылар айтысында топ жарды. Облыс сахналарында ол домбырасын ұстап әуелеткенде, әнге сусаған ағайынның құлақ құрышын қандырады. Репертуарындағы Моң­ғолия қазақтарының әндерінен алыста қалған ағайынның атамекенге сәлемі секілді сыбызғының сазындай бір сағыныш есіп тұратынын қайтерсің. Соңғы жылдары көрермендер сахнада қобызға қосылып жыр айтқан Қы­дырбектің өнердегі айшықты жолын тапқанын байқап қуанғандай. Жақында белгілі қобызшы Батырбек Байназаровтың жеке шығармашылық кешінде қобызға қосылып «Батыр Баяннан» үзінді жырлап берген Қы­дырбекті көрермендер дүркірете қол соғып, сахнадан жібермей қойғаны бар. Халықтың да, батырдың да мұң-зарын запырандай төгетін қобыздың үніне Қыдырбектің көкіректен қа­йыр­ған дауысы қосылғанда көрер­мен қауым ұлы даланың тарих қойнау­ын­а тереңдегендей әсерде қалды. Қобыз­шы­лардың Қызылордада өткен рес­пуб­ликалық байқауында беделді қа­зылар алқасы Қыдырбек Қиысқанға екінші орынды лайық деп санады. 

Сері мінез Қыдырбек көшеде келе жатқанда Қостанайдың орыс-қазағы көз қиығын бір салмай өтпейді. Қыстың алғашқы қары түскеннен басына дөңгеленген құндыз бөрік, үстіне қысқа, жинақы пальто мен аяғына хром етік киіп жүретін Қыдырбектің ерекше сәні мен ішкі байлығы үйлесім тауып, зиялылықтың нышанын айтып тұрғандай болады. Кеудесін «қазақпын» деген мақтаныш кернеп тұратын қаршығадай жігіт халқымыздың ұлттық киімінің жарасымдылығын өзімізге де, өзгеге де осылай ұғындырыпты.

–Тәуелсіздік – біз үшін тәңіріміздей құдіретті күш. Замана желімен Алтай асып кеткен аталарымыздың ұрпағы – бізді Атамекенге әкелді. Ал біз халқы­мыздың өнерін, дәстүрін, салтын уақыт тоздырмайтын асыл тастай сақтап, алып келдік. Қазақтың өнеріне, дәстүр-салтына, жалпы рухани дариясына бір бұлақ боп қосылдық, – дейді Қыдырбек.

Нәзира ЖӘРІМБЕТ,

«Egemen Qazaqstan»

ҚОСТАНАЙ

Соңғы жаңалықтар

Әлемдегі ахуал қандай?

Коронавирус • Бүгін, 10:57

Қызылорда: Тағы 3 адам тіркелді

Аймақтар • Бүгін, 09:57

ММА: UFC-ді сынға алды

Спорт • Бүгін, 09:20

Жұдырықтай жұмылайық

Руханият • Бүгін, 07:45

«Москваның» мәселесі көп

Аймақтар • Бүгін, 07:36

Зауалды бірлік жеңеді

Қоғам • Бүгін, 07:35

Жастар ауылдан кетпейді

Аймақтар • Бүгін, 07:34

Игіліктің бәрі халық үшін

Саясат • Бүгін, 07:25

Тұрғын үй бағасы қалай құбылады?

Экономика • Бүгін, 07:24

Ескінің жазығы – жаңаның қазығы

Руханият • Бүгін, 07:17

Гүлзада тіккен бетперде

Аймақтар • Бүгін, 07:12

Штаб құрылды

Аймақтар • Бүгін, 07:08

Елін өрге сүйрейтіндер

Руханият • Бүгін, 07:06

Бас қала әуежайының коды өзгерді

Қазақстан • Бүгін, 06:59

Төрімізде тұруы тиіс

Абай • Бүгін, 06:46

Ұқсас жаңалықтар