Саясат • 22 Сәуір, 2019

АҚШ-тың келесі президенті кім болмақ?

1215 реткөрсетілді

Келесі жылы Америка Құрама Штаттарында кезекті президент сайлауы өтеді. Әлем назарында болатын алпауыт елдің 59-сайлауы 2020 жылдың 3 қарашасына белгіленген. Сайлауалды кампанияның басталуына біраз уақыт барына қарамастан, қазірдің өзінде президент лауазымынан үміттілер саны жетерлік. Бұлардың арасынан Ақ үйдің 46-иесі анықтала ма, әлде Дональд Трамп екінші мерзімге қайта сайлана ма?

Сайлау қалай өтеді?

Алдымен, АҚШ-тағы президент сайлауы қалай өтеді, праймериз деген не, осыған қысқаша тоқталайық. АҚШ Конс­ти­туциясының екінші бабына сәйкес, Аме­рика Құрама Штаттарының прези­ден­ті болып сайлану үшін тұлға АҚШ-та туған, ел аумағында кемінде 14 жыл тұр­ған, 35 жас­тан кіші емес азамат болуы керек.

2020 жылдың 3 ақпанынан бастап барлық штаттарда президенттікке үміткер­лердің алғашқы сайлауы өтеді. Мұны партия ішіндегі сайлау деуге болады. Өйткені сайлаушылар бірінші Республикалық және Демократиялық партиялардың атынан президенттікке түсетін үміткерлерге дауыс береді. Сайлаудың осы бірінші кезеңі праймериз терминімен белгілі.

Бұдан кейін партия басшылығы ұлттық съездер өткізіп, әр партияның атынан прези­денттікке үміткер бір-бір кандидат­ты бекітеді. Үшінші кезең – басты кезең. Бұл аралықта АҚШ азаматтары прези­дент­ке қана дауыс беріп қоймай, сондай-ақ өз штаттарының өкілдерін – таңдау­шылар­ды сайлайды. Ал қорытынды төр­тінші кезеңде Сайлау алқасының дауысы шешуші рөл атқарады.


Әлеуетті кандидаттар кімдер?

Ballotpedia порталының 15 сәуірдегі дерегі бойынша, бүгінде президент сайлауына түсу үшін Федералды сай­лау комис­сиясына 671 кандидат тіркел­ген. Оның ішінде 227 кандидат – Демо­кра­тиялық пар­­тияның, 84-і – Респуб­лика­лық, 24-і – Ли­бе­ралдық және 14-і «жасылдардың» өкілі.

Төрт жылда бір келетін президент сайлауына тіркелуші кандидаттардың саны уақыт өткен сайын арта түсуде. Бас­талуына бір жыл уақыт бар болса да, алдағы сайлауға тіркелгендер саны 2012 жылғы жалпы кандидаттар санынан асып түсті. 2016 жылғы сайлауда 1762 кандидат тіркелген. Және кандидаттардың ішінде демократтардың үлесі басым. Соңғы 20 жылдағы дерекке сүйенсек, тек 2004 жылы ғана республикашыл кандидаттар көп тіркелген.

Жалпы, осы күнге дейін 21 лауазымды тұлға мен көрнекті қоғам қайраткері президент сайлауына қатысатынын жария түрде мәлімдеді. Оның екеуі – Республикалық партиядан болса, 19-ы – Демократиялық партия өкілі. 

Республикашыл екеудің бірі, қазіргі президент Дональд Трамп 2017 жылдың 20 қаңтарында өзінің ұлықтау рәсімінде қайта сайлауға түсетінін білдірген. Ал екіншісі Билл Уэлдтің сайлауға түсетіні биыл жақында ғана 15 сәуірде белгілі болды. Ол – Массачусетс штатының бұрынғы губернаторы, 2016 жылғы сайлау­ға либералдардың атынан қатыс­қан. Қазіргі рейтинг бойынша Трамптың республикашылдардың 90 пайы­з қолдауына ие екеніне қарамастан, Уэлд оған басты қарсылас болмақшы. Ол Трамп­ты құқық қорғау органдарына ықпал етуге тырысты деп мәлімдеді. Сон­дай-ақ Уэлд қазіргі президенттің ғалам­дық жылыну және климат өзгерісі мәселелеріне қатысты көзқарасын қатаң сынға алды.

Бұған қоса, республикашылдардың ішінен әлеуетті кандидат ретінде Огайоның губернаторы Джон Кейсик пен Мэриленд штатының губернаторы Ларри Хоганның есімдері аталады. 2016 жылы президент сайлауына қатысқан жасанды түсікке қарсы күрескер және төмен салықтар жақтаушысы Джон Кейсик осы жолы праймериз кезінде Трампқа айтарлықтай қарсылас бола алады деп жорамалдануда. Ал Ларри Хоган қаруға шектеу қоюды жолға қойды және біржынысты некені қолдайды. Ол сондай-ақ демократтармен партияаралық ынтымақтастықты жөнге келтіруді құп көреді.

Демократтардың арасынан бірден ойға оралатыны – Хиллари Клинтон. 2016 жылы Дональд Трамптың басты қарсыласы атанған оны көпшілік осы жолы да алған бетінен қайтпайды деп топшылаған. Бірақ Клинтон биыл 4 нау­рызда New York City TV арнасына берген сұхбатында 2020 жылғы сайлауға қа­тыспайтынын мәлімдеді. Ол саясатқа белсенді араласып, Демократиялық пар­тия­ның кандидатына қолдау көрсетуге ниет­ті екенін жеткізген. Бұл мәлімдемеден қағыс қалмаған Трамп дереу өзінің twitter-дегі парақ­шасында Х.Клинтонның сай­лауға қатыспайтынына қынжылыс біл­дірді.
Осы Клинтонға 2016 жылы праймериз кезінде жол берген сенатор Берни Сандэрс бұл сайлауда Трампқа лайықты қарсылас болады деген болжам бар. Сай­лауға түсуге әлі өтінім бермеген Сан­дэрс ден­саулық сақтау саласындағы қолже­тім­ділік, мемлекеттік колледждерде тегін білім алу, еңбекақыны көтеру сияқты әлеуметтік мәселелерді алға қояды.
Бұған қоса, сайлауға қатысатыны анық бұрынғы вице-президент Джо Байден және экс-мемлекеттік хатшы Джон Керри сияқтылардың есімі президенттікке әлеуетті үміткерлер қатарынан аталады.
Сонымен қатар тәуелсіз кандидат ретінде миллиардерлер мен танымал тұлғалардың ішінен Starbucks кофехана желісінің бұрынғы басшысы Говард Шульц сайлауға түсуге ниетті екенін аңғартты. Бұл тізімде Dallas Mavericks ұлттық бас­кетбол ассоциациясының инвес­торы және иесі Марк Кьюбан мен Hewlett-Packard корпорациясының бұрынғы президенті Карли Фиорина бар. Бұлардың ішінде та­быс­ты кәсіпкер, Нью-Йорктың бұрынғы мэрі Май­кл Блумбергтің де аты кездес­кен, бі­рақ ол өзі кейіннен бұл ойынан бас тартқан.

Трамп тағын сақтап қалуға қаншалықты қауқарлы?

Жоғарыда атап өткеніміздей, Дональд Трамп Республикалық партия деңгейінде зор қолдауға ие. Өткен наурыз айының басында NBC News сайтының жүргізген сауалнамасының нәтижесі бойынша 10 америкалықтың төртеуі оны келесі жылы қайта сайлауға дайын екен. Олардың 58 пайызы Д.Трампты Ресейге қатысты ұстанымына соңына дейін берік әрі әділ болмады деп санайды. Тағы 60 пайызы оның оңтүстік шекарада қабырға салу үшін төтенше жағдай енгізу туралы шешіміне үзілді-кесілді қарсы.

Алдағы сайлауда елдің демографиялық өсімі маңызды рөл атқаруы мүмкін. Өйткені соңғы 20 жылда АҚШ-тың ақ нәсілді азаматтарының саны 10 пайызға қысқарған және қазір 66,7 пайызды құрап отыр. Бұл жыл өткен сайын қара нәсілді халықтың саны көбейіп жатқанын көрсетеді. Оған қоса, 2019 жылдың басында испан тілді азаматтардың саны алғаш рет афроамерикалықтардан асып түсті. Яғни, 2016 жылғы сайлаудың нәтижесін ескерсек, Дональд Трамптың орнын сақтап қалуы оңай шаруа емес. Мәселен, өткен сайлауда афроа­мерикалықтардың 88 пайызы Хиллари Клинтонды қолдаған. Сондай-ақ латынаме­рикалықтардың 65 пайы­зы, азиаттардың 65 пайызы Трампқа қарсы дауыс берген.


Орынбек ӨТЕМҰРАТ,

«Egemen Qazaqstan»

Баннер
Соңғы жаңалықтар

Норвегия турында топ жарды

Спорт • Бүгін, 09:02

Кеуректің ащы дәмі

Қазақстан • Бүгін, 08:57

Ұлы дала өрнектері

Аймақтар • Бүгін, 08:38

Өгіз аяң өндімейді

Аймақтар • Бүгін, 08:30

Ғарыш пен жарыс

Қоғам • Бүгін, 08:25

Ұқсас жаңалықтар