Руханият • 11 Маусым, 2019

Ахмет Байтұрсынұлы орталығы ашылды

174 реткөрсетілді

Нұр-Сұлтан қаласында «Халық демографиясы» қоғамдық бірлестігінің ұйымдастыруымен Қазақ білімпаздар съезінің 95 жылдығына арналған «Ахмет Байтұрсынұлы мұрасы және Қазақ білімпаздарының тұңғыш съезі» атты халықаралық ғылыми-теориялық конференция өтті.

Жиынға аталған қоғамдық бірлестіктің жетекшісі, филосо­фия ғылымдарының докторы Жұматай Әлиев, тарих ғылым­дарының докторы Мәмбет Қой­гелдиев, Әзербайжанның Қазақ­стандағы елшілігінің бі­рінші хатшысы Маммад Энвер-оглы Багиров, Ш.Уәлиханов атындағы Тарих және этнология институтының директоры Зиябек Қабылдинов, социология ғылымдарының кандидаты Петр Токорь (Украина), «Алаш» мәдениет және рухани даму институтының директоры Сұлтанхан Жүсіп және өзге де қайраткер ғалымдар қатысты.

XX ғасырдың алғашқы шире­гіндегі қазақ зиялыларының қо­ғамдық-саяси қызметін ұзақ жылдан бері зерттеп келе жат­қан алаштанушы ғалым Мәмбет Қойгелдиев «Қазақ білім­паз­дарының тұңғыш съезінің» қа­зақ халқының мәдениетін, өне­рін жаңғыртуда елеулі жиын бол­ғанын айтады. 

«1924 жылы білімпаздардың тұңғыш съезі Орынборда өткен соң, араға екі жыл салып Ба­куде бірінші түркологтар съезі ұйымдастырылды. Екеуінің де ортақ тұсы тіл мәселесіне ар­налған. Осы съездің күн тәр­­­тібінде қаралған мәселе­лер­дің бірі түркі тілдерінің тер­ми­нологиясының жүйесіне қа­тысты болған еді. Ал сол бас­қосуда терминология мәселесіне қатысты Қазақстан тарапынан Ахмет Байтұрсынұлы негізгі баяндама жасаған болатын. Ал осы жердегі Ахаңның ұстанымы таңғаларлық нәрсе. «Шығыс» баспасының қазақ редакция­сы «23 жоқтауды» даярлап, шы­ғарды. Кітаптың кіріспесінде құнарлы қазақ тілінің байлығын көрсету мақсатында шығарып отырмыз делінген. Шын мә­нін­де, бұл жеңіліс тапқан Алаш қозғалысына, азаттық қоз­ғалы­сына арналған жоқтау болатын», деген ғалым Алаш зия­лыларының ұлт үшін күресі тіл мәселесінен басталғанын айтады. 

Конференция барысында Әзербайжанның Қазақстандағы елшілігінің бірінші хатшысы Маммад Энвероглы Багиров мырза Әзербайжан мен Қазақстанның саяси көшбасшылары мен зия­лыларының рөлі, сондай-ақ ұлт-азаттық идеологияның ортақ тұс­тары туралы сөз қозғады. «Қазақстанның ғылым мен ғы­лыми-зерттеулерге үлкен назар аударып отырғаны қуан­тады. Ахметтей зиялы қа­уым өкілдерінің тайсалмай қарсы тұруының арқасында, ұл­ты­мыздың мәдениеті мен тілін, ділін сақтап қалдық. Түр­ко­логтар бас қосқан Баку съе­зінде Ахмет Байтұрсынұлы ұйым­дастырушылар комитеті құра­мында болып, белсене ара­ласты. Өкінішке қарай, съезд қатысушылары саяси ре­прес­сияның жазықсыз құрбан­дары болып кете барды», дейді ол. Ал социология ғылымдарының кандидаты, профессор Петр Токорь ауыл шаруашылығын ұжымдастыру жылдарындағы ең көп зардап шеккен Украина мен Қазақстанның ортақ тұстары туралы, репрессия жылдарын зерттеу барысындағы жекелеген тәжірибе тұрғысынан мысалдар келтірді. 

Жиынға қатысқан өзге де ғалымдар XX ғасыр басындағы рухани жаңғыру, Алаш мұрасы, Ахмет Байтұрсынұлының ғұмыр­намасы, Омбыдағы кезеңі туралы баяндамалар жасалып, қазақ тіл біліміндегі инновациялық бағыттардың А.Байтұрсынұлы еңбектерімен сабақтастығы сөз болды.

Баннер
Соңғы жаңалықтар

Оралда Digital In West форумы өтті

Аймақтар • Бүгін, 12:09

Ерікті болу - ерлік

Қазақстан • 13 Қыркүйек, 2019

Ұқсас жаңалықтар