01 Тамыз, 2019

Салық төлеудегі салақтық

263 рет көрсетілді

Әдетте, жер немесе көлік салығы дер кезінде төленбейді. Күнделікті күйбең тірлікте оған көңіл бөлуге де мұрсат бола бермейді. Сол селқостықтың салдарынан өсімпұлды өтеп, опық жейтінімізді көбіміз аңдамай қаламыз. Ресми статистика биыл елдегі борышкерлердің саны 1,4 млн адамға жеткенін және салық берешегінің сомасы 20,9 млрд теңгені құрағанын көрсетті. Мұндағы негізгі борыш - 14, 3 млрд теңге, ал есептелген өсімпұл 6,6 млрд теңге.

Берешектің дені көлік құралдарына тиесілі

«Бұл өмірде екі-ақ нәрседен құ­ты­ла алмайсың, ол – өлім мен салық». АҚШ-тың негізін қалаушы рефор­ма­торлардың бірі Бенджамин Франк­линнің осы сөзі салықтың маңызын ай­қындап, америкалықтардың арасында салықтық мәдениеттің қалыптасуына жол ашты. Өкінішке қарай, еліміздегі жағдай басқаша. Жоғарыда келтірілген берешектің үлкен үлесі, нақтырақ айтқанда 14,4 млрд теңге (70%) көлік құралдарына тиесілі. Жер салығын төлемегендердің саны 12% немесе 2,5 млрд теңгені құрады. Мүлік салы­ғындағы қарыздың көлемі - 1,4 млрд теңге. Салық жауапкершілігінен жал­тар­ғандардың дені күнгей өңірлердің халқы болып шықты. Мәселен, Шымкент шаһарында борыш­кер­лердің қатары 148 мың адамнан тұрса, Түркістан облысында 139 мыңға жеткен. Жағымсыз динамиканы Жам­был облысы және Нұр-Сұлтан қала­сы түйіндеп отыр. Бас шаһарда берешегін өтемеген тұрғындар 114 мыңға жетсе, жамбылдықтар арасында бұл есепте 116 мың адам тұр. Өңірлер арасында берешектің ең үл­кен сомасы Алматы қаласында – 5, 5 млрд теңге. Бұдан кейін 2 млрд теңге қарызбен көштің бел ортасында Нұр-Сұлтан қаласы және Маңғыстау облысы нық жайғасыпты. Шырайлы Шымкентте бұл сома 1,6 млрд теңгенің айналасында. Айта кетейік, биыл 4 шілдеде Мемлекет басшысы Қ. Тоқаев салықтық рақымшылықты көздейтін Заңға қол қойған еді. Осының аясында Қаржы министрлігінің бұйрығымен салықтық рақымшылықты жүргізу ережесі әзірленіп жатыр. 

 – Ағымдағы жылдың басынан бастап мемлекеттік кірістер органдары жеке тұлғаларға салық рақымшылығын жасау үшін үлкен дайындық жұмыс­тарын жүргізді. Атап айтқанда, дерек­тер базасын уәкілетті органдармен салыстырып тексеру, сондай-ақ салық төлеушілердің дербес шоттарын өзектендіру мақсатында есептеулердің толықтығы мен дұрыстығына мән беріліп, дербес шоттар түгенделді. Осы­ған қоса, рақымшылық­тың тағы бір маңызды жаңа­лығы – жеке кәсіпкер емес, бірақ кәсіп­кер­лік қызметтен туындайтын салық­тар бойынша берешегі бар азаматтардың қарыздарын шегерту мүмкін­дігі пайда болды. Бұл жерде көр­­сетілген берешек елдегі са­лық органдарының 2002-2003 жылдары жергілікті жүйе­ден жалпыреспубликалық са­лық­тық ақпараттық жүйеге көшу кезінде орын алған са­лық­­тың түрлері. 2019 жылдың 1 қаң­­­тарында осындай салық бере­шегі 16 мың жеке тұлғада анық­т­а­лыпты. Оның жалпы со­ма­сы – 700 млн теңге. Не­гізгі қарыз 400 млн теңгені құ­ра­са, өсімпұл 300 млн теңге көлемінде байқалған, – деді Қаржы министрлігі Мемле­кет­­тік кірістер комитеті төраға­сы­ның орынбасары Жайдар Іңкәрбаев. 

Өсімпұл есептен шығарылады

Отандық қазынашылар өсімпұлды есептен шығарудың жалғыз жолы – жеке тұлғаның салыққа қатысты негізгі борышын төлеу дейді. Бұл үшін ешқайда барудың қажеті де жоқ. Мемлекеттік кіріс органдары күнделікті жеке тұлға­лар­дың дербес шоттарына мони­торинг жүргізеді екен. Негізгі борыш өтелген кезде 3 жұмыс күні ішінде өсімпұлды есептен шығару туралы шешім шығарылады.

– Рақымшылық жеңілдігін пайдалана алатын тұлғаларға хабарлама жіберіп отырамыз. Мемлекеттік кірістер комитеті ағымдағы жылдың соңына дейін есептелген өсімпұлдарды есептен шығару үшін және салық­тық рақымшылық жүр­гізу тәртібі туралы кең ауқым­ды ақпарат­тық түсіндіру жұмыстарын жүргізе­ді. Егер са­лық төлеуші осы жы­лы былтырғы негізгі борыш пен салыққа байланыс­ты өсімпұл­ды төлеген болса, өсім­пұл сомасы қайтарылуы тиіс. Ол үшін мемлекеттік кіріс орган­дарына өтініш беру қажет. Бере­шегі бар азаматтарды мемлекет тарапынан есептелген өсім­пұл түріндегі санкциясыз өз са­лық­­тық міндеттемелерін орын­­дау мүм­кіндігін пайда­лану­ға шақы­рамыз, – деді Жай­дар Іңкәрбаев.

Соңғы он жыл ішінде салық рақымшылығына байланысты ауқымды науқан екі мәрте өткізілген-ді. Оның біріншісі 2011 жылы жүргізілсе, араға 4 жыл өткеннен кейін тағы да жалғасын тапқан.

Салықтан жалтарғандар жер аударылады

Internal Revenue Service немесе IRS – бұл Құрама Штаттың салық қызметі. Аталған бас­қарма өзінің қатаңдығымен та­ны­мал. Осы ретте АҚШ салық­тан жалтарғандармен күресте әлемдік рейтингтің тізгінін ұс­тайды. Ел резиденттері бере­шектерін өтемеген жағдай­да, тіпті мемлекет аумағынан қуылуы ықтимал. Мысалы, Штат­та ұзақ жылдан бері тұрып келген 73 жастағы Италия аза­ма­ты­ның швейцариялық банкте 3 млн доллар көлемін­де қа­ра­жаты жатқан. Бұған қатыс­ты есепшотты апениндік қазы­на­шылық органнан жасырған. Алайда IRS бұл әрекетті әш­керелеп, аталған азаматқа айып­­пұлмен қоса өсімпұлды да салған. Енді жетпістің асуынан асқан ақсақал елден шығарылуы мүмкін. Белгілі болғандай, ол жиған-тергенін UBS банкінде сақтаса керек. Бұл қаржы институтына IRS айыппұл тағайындап, банк салық қызметіне 780 млн доллар төлеуге мәжбүр болды. Бұдан кейін швейцариялық банктің үстіне бұлт үйіріле бас­тады. Неге десеңіз, америкалық қазы­нашылардың ізінше герма­ниялық және франциялық салық органдары да банкті қыспаққа алған. Мұхиттың арғы бетінде қаржылық есебін жасырғаны үшін 5 жылға бас бостандығынан айыру жазасы қарастырылыпты. Осын­дай үкімге жоғарыдағы ита­лиялық қарт ұшырай жаз­даған. Абырой болғанда, америкалық фемида қарияның жасын ескеріп, 50 мың доллар көлеміндегі айып­пұлмен шектелген екен.  

 Жақсылық МҰРАТҚАЛИ,

«Egemen Qazaqstan»

Соңғы жаңалықтар

Тағы 1650 қазақстандық індет жұқтырды

Коронавирус • Бүгін, 09:00

Софиядан олжалы оралды

Спорт • Бүгін, 08:40

Жас теннисшілер жарады

Теннис • Бүгін, 08:32

Тұтынушы құқығын қорғайды

Қазақстан • Бүгін, 08:27

Айбергенов күнделігі

Әдебиет • Кеше

Кофе және әдебиет - 6

Әдебиет • Кеше

Жасанды интеллект дәуірі

Технология • Кеше

Ұқсас жаңалықтар