Руханият • 27 Қыркүйек, 2019

Сексенбай әулиенің аты ұлықталды

28 реткөрсетілді

Ақмола облысының Зеренді ауданындағы Ортақ ауылында осы елдің тумасы Сексенбай әулиенің жерленген зиратының басына ескерткіш белгі орнатылып, ас берілді.

Көкшетау қаласының ірге­сін­дегі Даңқой елінен шық­қан Сек­сен­бай Малкелді­ұлы 1810-1903 жылдар аралығында өмір сүр­ген. 1818 жылы сегіз жасында шет­тен келген керуен­шілерге іле­сіп әуелі Бұқараға, одан соң Мек­ке-Мәдинаға барып, діни бі­лім қуады. Бас­тапқыда қазақ қажы­лары­на «қолғанат бала» атанып, оны­мен бір мезгілде ислам дінінің де қыр-сырына бойлай береді.

Ерекше қабілетінің арқа­сында мед­ресеге оқуға қабыл­данып, оны тәмамдағаннан кейін де сол беті­мен Мекке-Мәдинада тұрақтап қалады. Мұрағаттарда сақталған дерек көздері Сексенбай әулиенің үш мүшел, яғни 36 жыл бойы сол ислам дінінің орталығын­да тұр­ғанын, осы уақыт ішін­де дінге, Құран­ға терең бой­лап, араб дін қай­рат­керлері­нің арасында өзінің тақуа­лық, әулиелік қасиеттерімен зор беделге ие болғанын растап отыр.

1854 жылы ұзақ сапардан елге оралған Сексенбай әулие алдымен Көкшетау меші­тінің указной молласы болып тағайындалып, кейін 1865 жылы осы қызметін Көкшетау уезіндегі Баба-Бағыс мешітін­де жалғастырады. Бұл туралы де­ректер Ресей мемлекеттік әс­кери-тарих музейінде нақты көрініс тапқан.

Меккеге қажылыққа жеті рет барған Жанбатыр қажы да өз ес­телігінде «Мекке шәріпте ноғай-сарт қажыларының бас­панасы бар екен. Қазақтар­дың баспанасы жоқ. Олар ноғай-сарттардан жалға алады. Көп жыл Меккеде тұрып келген Сексенбай әулие қалың Атығай Қарауылдың игі жақсыларымен мәжіліс құрып, тәккия тұрғызу жөнінде ұсыныс айтады. Атығай Ишанұлы Қожах­мет пен Шопанұлы Қосшығұл бұл ұсы­нысты қызу қолдап, то­бықты Құ­нанбай, керей Аңда­маспен бір­ге Меккеге аттанады. Бұлар­дың қажылыққа барып, тәккия сал­дырған жылы – милади 1872-1873 жыл» деп нақты жазып кеткен көрінеді.

Сексенбай әулиенің алдынан ғұлама дін қайраткері Науан хазірет те қосымша дін дәрістерін алған деген дерек бар. Бүгінгі таңда Сек­сен­бай бабасының кемі бір ғасыр­дан астам уақыт бұрын қолы­на ұстаған қасиетті Құраны шөбересі Нұрланның үйін­де сақтаулы тұр. Ежелден сырқат­танып қалған немесе төте­ден жазатайым бір жағдайға ұшы­раған адам осы Құранды қо­­лы­на алып, Сексенбай әулие­нің аруағына сыйынса, бі­рер күннен кейін халі ептеп бері қараған жай­лар да аз бол­мапты. Мұны әу­лие­нің ескі­ден тоқығаны сол не­мересі Тілеп­берген Ғайсаұлы ата ар­уағының қатты қысуымен бай­ланыстырады екен.  

Осындай ерекше қасиет­тері­­мен ел арасында аты кең тараған Сек­сенбай әулие өзінің 93 жыл жасаған ұзақ ғұмы­рында туған жері – Даңқой елін­де де молла­лық құрып, әуелі Ақылбай Тілеп­ұлының меші­тінде, кейін осы ауылдың мың­дап жылқы айдаған ағалы-інілі атақты байлары Нығ­­метжан-Тәшеннің көк меші­ті мен медресесінде де халық­ты дін­ге бау­лып, бала оқы­тады. Әулие­нің имандылық жолындағы бұл ең­бегінің де зая кетпегенін сол тұста осы төңіректен 22 бір­дей адам­ның Меккеге сапарлап, қа­жы ата­нып оралуы да дәлелдей түседі.

Жиырмасыншы ғасырдың басында патшаның ықпалымен орыс миссионерлерінің Көкше­тау мұсылмандарын шоқын­дыр­мақ болған әрекеттері орын алып, әулие кәрілік келіп, шәу тартқа­ны­на қарамастан, осыған қарсы­лық­тың да басы-қасынан табылады. 1903 жылы жасы жетіп, бақилық болған әулиенің қазасына алыс-жақыннан жұрт өте көп жиналып, жаназасын Науан хазіреттің өзі шығарады.

Сексенбай әулиенің қазасы туралы қаралы хабар бірден бірге жетіп, Меккедегі көзін көр­­­ген дінбасыларын да жай­ба­­ра­­қат қалдырмайды. Әулиеге құрметтері ретінде олар сол тұста Даңқой елінен қажы­лыққа барған Данияр Қойшы­ұлына қасиетті Қағбаның жа­мылғысын (кисва) сыйға тартады. Қазір атасы Меккеден алып келген бұл жамылғыны Көкшетау қаласында тұратын шөбересі Мәктай Молдабаев ағамыз өз шаңырағында көзінің қарашығындай қастерлеп, сақтап келеді.

Күні бүгінге дейін өз ұрпақ­тары болмаса, ауыл адамдары Сексенбай әулие туралы білген жоқ десе де болады. Бұған алдымен, жетпіс жыл бойы діннен бездірген кеңестік ұр да жық саясат кінәлі екені белгілі. Әулие туралы мұрағаттардағы деректерге алғаш зер салған көкшетаулық белгілі шежі­реші Шыңғыс Оразалыұлы осы жолы жиналғандарға Науан хазірет, Сәкен Ғылмани, Мома­қан Әлжаппарұлы, семейлік Хәкім Омар сияқты дін қай­рат­керлерінің, Думаның депутаты болған Шәймерден Қос­шығұлов пен Көкшетау уезіндегі Алаш Орданың жетек­шісі, журналист-ағартушы Мұхаметсәлім Кәшімов­тің қалдырған жазбаларының негізінде құнды сыр шертіп берді. Сондай-ақ көпшілік арада қанша уақыт өтсе де, баба есімін ұмытпай, осылай ұлық­тай білген әулиенің тіке­лей ұр­пақтары Серік Қаб­драх­манов, Еркін және Манар­бек Ғайсиндерге, тағы басқа да азаматтарға зор ризашы­лық­тарын білдірді.

Сексенбай әулие заманында «Гиймадел ислам» атты кітап та жазған. Араб тілін же­тік білген.  Бала жасынан керуен­мен кетуі, ескіден «зират­та шырақ жанады» деген сөздердің қалуы, ауылдың тұсынан өткен жолау­шылардың «бұл елде әулие жатыр» деп беттерін сипап өтуі Сексенбай әулиелігінің құді­ретінен болса керек.

Атығай-Қарауылда қанша

 халық,

Сексенбайдың қасиетін

аузына алып.

Түнейді басына барып,

зиярат қылып,

Мақшарда жолықтырар

 рахмет қылып, –

деп 1906 жылы атақты Тезекбай ақынның жырға қосуы да осы сөзімізді растай түс­кендей. Өт­кенімізге ойлы көзбен қарат­қан «Рухани жаң­ғыру» бағдар­ламасының да сеп­тігі тиіп, осындай асыл баба рухымен қайта табысып жатқан туған елі мен ұрпақ­тары алда да әулие есімін барынша қадір тұтып, ел-жұртқа кеңінен таныта түсуді мұрат санап отыр.

 

Қайырбай ТӨРЕҒОЖА,

журналист

Ақмола облысы,

Зеренді ауданы

 

Соңғы жаңалықтар

Ұлылар үндескен күн

Аймақтар • 18 Қазан, 2019

Футзал: Бүгін жеребе тартылады

Футбол • 18 Қазан, 2019

Күлкі керуені №4

Руханият • 18 Қазан, 2019

Қазақстанда 200 теңгелік тиын шығады

Қазақстан • 18 Қазан, 2019

Ең қысқа әңгіме. Ерғали Бақаш

Ең қысқа әңгіме • 18 Қазан, 2019

Ең қысқа әңгіме. Мақсат Мәлік

Ең қысқа әңгіме • 18 Қазан, 2019

Ең қысқа әңгіме. Есболат Айдабосын

Ең қысқа әңгіме • 18 Қазан, 2019

Ең қысқа әңгіме. Нәзира Жәрімбет

Ең қысқа әңгіме • 18 Қазан, 2019

Ең қысқа әңгіме. Алмаз Мырзахмет

Ең қысқа әңгіме • 18 Қазан, 2019

Ұқсас жаңалықтар