Қазақстан • 30 Қыркүйек, 2019

ЕАЭО: Балалар ойыншығы үшін бәсеке басталады

63 реткөрсетілді

Қазақстанда балаларға арналған тауарлардың жылдық айналымы  2 млрд  АҚШ долларын құрайды. Оның ішінде балалар ойыншығының үлесі – 300 млн доллар.  Бұл әлемдегі балалар ойыншығы нарығының 0,4 пайызы ғана.

Ресейдің бәсі жоғары

– Балалар тауарлары өндірісі қауымдастығының президенті Дарья Гайденрайх Алматыда өткен «ЕАЭО: Балалар ойыншығы нарығы» халықаралық форумында осы 0,4 пайыздың өзі елдегі шағын және орта бизнестің тамырына қан жүгіртуге шамасы жететінін айтты. Алайда отандық кәсіпкерлер бұл мүмкіндікті уыс­тан шығарып алыпты.

«Қазақстанның ойыншық нарығындағы біздің үлесіміз 1 пайыздың айналасында болуы әбден мүмкін. Балаларымыз ойнап жүрген ойыншықтың 99 пайызы импорттық өнім», дейді Д.Гайденрайх.

Қазір балалар тауарлары та­сымалының 40 пайызы көлеңкелі нарықта. 2017-2018 жылдары бұл нарық дағдарысты басынан өткеріп, көлемі 17-20 пайызға төмендеді.

Д.Гайденрайхтың айтуынша, қазіргі тұтынушылар функционалды әрі жоспарлы саудаға мән береді. Демек, ендігі бәсекенің тағдырын тұтынушының тал­ғамы шешеді. «Қазақстанда ойын­шықтың сапасы мен арнайы сату нүктелерін анықтайтын ор­тақ деректер базасы жоқ. Ал отандық ойыншықтардың баға­сына халықтың көпшілігінің қалтасы көтермейді. Бұл елде ойыншық индустриясының әлі де жолға қойылмағанын аңғартады. Импорт көлемі де алдағы уақытта көбеймесе азаймайды. Нарықтағы тұтыну-
шының сұранысы мен талабы жоғары. Ойыншық им­пор­тындағы көлеңкелі бизнес­ке тоқтау салсақ, сапа мәселесіне алаңдамауға болады. Біз сырттан келетін тауарларға күдікпен емес, талғаммен қарауымыз керек. Тұтынушы талғамы балалар ойыншығы индустриясының тағдырын шешеді», деді ол бізбен әңгімесінде.

Биылғы тамыз айының басында Ресейдің Өнеркәсіп және сауда министрлігі 2030 жылға дейін балалар тауарларын дамыту стратегиясының жобасын ашық талқылауға ұсынды. «2025-2030 жылдары экспорттық нарықтарға шығуы үшін отандық өндірушілерді өнімділігі жоғары заманауи жабдықтармен жабдықтау және цифрлы экономика талаптарына жауап беретін балаларға арналған өнім шығаратын жаңа өндірістер құру кезінде кең ауқымды қолдау жоспарлануда» деп хабарлады министрліктің баспасөз қызметі. 

Алматыда өткен халықара­лық форумда экспорттық орталығы­ның директоры Андрей Слепнев Қазақстан нарығында ресейлік тауар өндірушілер өнімінің үлесі көбейіп, ұсынылған тауар түр­лері әртараптанып келе жатқанын жеткізді. Мәселен 2018 жылы экс­­порт көлемі 64 млн АҚШ дол­ларына жеткен. Оның 50 па­йы­зы – балалар ойыншығы, 31 пайы­зы – балаларға арналған та­ғамдар. «Ресейлік балалар тауарын өндірушілердің өнімі Қазақ­станда сұранысқа ие. Біздің тәрбиеміз, менталитетіміз ұқсай­ды. Екі елдің ұлттық валютасы бір деңгейлес дәлізде. АҚШ доллары қымбаттаса, оның әсері екі елге де бірдей сезіледі. Балалар ойыншығы нарығын қолдан реттей алмайсың, соңғы нүктені балалардың талғамы қоя­ды», деген А.Слепнев өздерінің ойын­шықтарының қазақ жерінде бәсі басым боларына сеніп отыр.

Осы жиында сөз алған ресейлік сарапшылар ЕАЭО кеңістігінде балалар тауарлары және ойын­шықтары индустриясының ор­тақ қағидаларын қалыптастыру мәселесін көтеріп, оған өздерінің дайын екенін мәлім етті. Демек бізді ЕАЭО нарығында да бала­лардың сұранысы үшін аламан бәсеке күтіп тұр. Жеңген тарап қана балалардың психологиясына әмірін жүргізеді.

РФ Аккредитация мәселе­лері бойынша федералдық қыз­меті жетекшісінің орынбасары Аркадий Егоровтың айтуынша, ЕАЭО мүше елдердің балалар ойыншығына арналған техникалық регламенті ескірген. Қазір ойыншықтың жа­ңа түр­лері шықты. Ақпараттық техно­логияның, цифрлы эконо­ми­каның мүмкіндіктері балалар ойыншығы индустриясына да әсерін тигізіп жатыр. «ЕАЭО-қа мүше елдердің әрқайсысы үшін техникалық комитет керек емес. ЕАЭО-ның барлық елдері үшін жұмыс істейтін бір техникалық комитет құрайық. Сонда одақ­қа мүше елдердегі ойнышық индустриясының өкілдері бір жоспарға сәйкес жұмыс істей­ді. Сол кезде қандай стандартқа ие бола­тынымыз барлығымызға тү­сі­нікті болады. ЕАЭО елдері үшін ойыншықтар мен оған арнал­ған материалдарды бірдей сынақ­тан өткізу маңызды», деді А.Егоров.

Ойыншық индустриясы нарық­тың қамту аймағына тәуел­ді. Оның айтуынша, әлемдік нарықтың 95 пайызын уысында ұстап отырған Қытайда ойыншықтың 1 түрін бір тәулік ішінде бір үлгіде 5-7 млн данамен шығарып, импорттауға мүмкіндік бар. Салыстырмалы түрде қарасақ 5-7 млн данамен шыққан ойыншықтың өзіндік құны – 300 теңге. Тура сол үлгіде, бірақ 5-7 мың данамен шыққан ойыншықтың өзіндік құны – 10 мың теңге.

А.Егоровтың түсіндіруінше Қытайда жасалған ойыншықтың бағасын арзандатып тұрған бас­ты фактор осы екен. «Қытай экономикасы ойыншық нарығын уысында ұстап отыр. Біз жеке-дара бәсекеде тойтарыс бере алмаймыз. Сондықтан, ЕАЭО шеңберінде ортақ ойыншық индустриясын қалыптастыратын кез келді. Бірақ бұл ұсыныстың одақтың комиссиясы тарапынан қарсылыққа ұшырайтынын білемін», деп сөзін түйіндеді ол.

2018 жылдың қорытындысы осы пікірдің шындыққа жақын екенін көрсетеді. Әлемдік экономикада қиын кезең болса да, ойыншық нарығында ілгері­леушілік байқалды. Көздің жауын алатын ойыншықтардың басым бөлігі көршілес Қытай­дан келеді. Қытайда бұл өн­діріс дамығаны сонша, тек қана ойыншық жасап шыға­ра­тын 8 мыңнан астам компания тіркелген. Олар жыл са­йын өнімнің 30 мың түрін өнді­ре­тін көрінеді. Тіпті әлемдік нарық­тағы ойыншықтың 95 пайызы Қытайда құрастырылады.

Соңғы он жылда АҚШ-тың өзінде ойыншық өндіре­тін мекемелердің тең жартысы жабыл­ғ­ан. Жапония мен Бразилияда отандық тауар өндірушілерді астыртын қолдау шаралары қолға алыныпты. Бразилия соңғы жылдары шетелдерде өндірілген ойыншықтарды жарнамалауға шек қойып, оның бала психологиясына кері әсеріне назар аударып жатыр.

2018 жылы Ресейден Қазақ­станға жалпы құны 55 млн АҚШ долларына бағаланған тауар им­портталған. Оның 50 пайызы – балалар ойыншығы, 31 па­йы­зы – балалар тағамы екенін жоға­рыда айтып өттік. Ресей бізді киіндіретін деңгейге әлі жеткен жоқ. Бірақ ЕАЭО-да балаларға арналған тауар­лардың ортақ нарығы қа­лыптасса, бізді киіндіріп, балаларымызды ойнату мәселесі Ресей мен Беларусь арасында бәсекеге айналары, жеңіп шыққанына бұйырары анық. 

Ойыншық индустриясы бизнес пе, идеология ма?

Ойыншық бизнесін жолға қойып, әлемдік үлесте қомақты енші алып отырған елдер бұл саланы бизнес емес, идеология деп қарайды. Қытайдың өзін ойландырып отырған Жапонияда ойыншық бизнесі – мемлекеттің бақылауында. Бұл елде «жапон ойыншығы – жапон балаларына» деген ұстаным бар екен. Біраз жылдан бері біздің елде жұмыс істеп келе жатқан жапониялық сая­саттанушы Ока Нацуко басқаша болуы мүмкін еместігін айтады. Себебі балаға ата-анасынан кейінгі ең жақыны – ойыншығы. «Бұл жерде мемлекеттің ұс­таны­мы мен бизнестің мүддесі бір жерден шықты: Кәсіпкерлер ойыншықтың бағасын оған жұмсалған қаржыдан 1 пайызға ғана жоғары қояды. Шығын мемлекеттік субсидия есебінен толықтырылып отырады», дейді Ока Нацуко бізбен әңгімесінде. 

ойыншық

Қазақстандық кәсіпкерлер де құп көреді

Тәуелсіз Қазақстанда тілі қазақ, түрі қазақ балалар ойын­­­­­шығын жасаған кәсіпкер Қыдырәлі Болман да «Бал-бала­ның» қуыршақтарына пайда көзі деп қарамайтынын айтты. Бір қуыршақтың өзіндік құны, оның киімін, шашын есептемегенде – 3-5 мың теңге. Қуыршақтың киімдері мен тағы басқа шығындарын қоса есептегенде жиынтығы 8-12 мың теңгенің айналасына барып бірақ тоқтайтын көрінеді. Қытай тәрізді ойыншықтың бір түрін бір мезгілде миллиондап шығарып, қосымша шығынды ойыншықтың сапасымен емес, таралымымен ақтап алатын мүмкіндік бізде жоқ.

«Біз әрбір қуыршаққа 1,5-2 мың теңге үстеме баға қоямыз. Бұл сома қуыршақ бизнесіне мемлекеттен субсидия алып отырған Ресей немесе Қытайдағы сомамен бірдей. Балалар ойыншығы индустриясына бизнес емес, идеология көзі деген көзқарасты қалыптастырмасақ, ертең кеш болады», деді Қыдырәлі Болманов.

Ол қуыршақтарын өткізетін жер іздеп Қазақстанның барлық аймағын аралап шыққанын айтып өтті. Тек бірер облыс қана тапсырыс беруге ниет танытқан. Осыдан кейін қазақтың «Бал-баласынан гөрі шетелден ағыл­ған ойыншықтардың насихаты мықты болып тұр ғой» деген ойға келесің. Әрбір бала сүйіп көретін Монстр Хайдың насихаты мультфильм арқылы баланың санасына сіңді. Сәйкесінше, сатылымы жоғары. Ойыншық өндіру – қыруар қаржы мен біршама уақытты қажет ететін үлкен сала. «Мен бір өзім не істей аламын? Телеарна ашып «Бал-баланың» мультфильмдерін түсіруім керек пе, әлде ойыншық шығаратын зауыт саламын ба? Бүгінгі таңда біз түгіл Американың да, Еуропа елдерінің де зауыт ашып, шаруаны дөңгелетіп әкетуі екіталай. Оған өте қомақты қаржы керек. Зауыт ашып, төл ойыншығымызды шығарған күннің өзінде бағасы Қытайдан жасап әкелгеннен бәрібір қымбат болады. Қытайда ондай зауыттардан аяқ алып жүре алмайсыз. Бірақ сапалылары аз. Сапа сертификатынсыз жұмыс істейтін зауыттарға ұрынып қал­мас үшін сенімді серіктес табу керек. Жүздеген зауытты аралап, таныстық. Бала денсаулығына зияны жоқ таза шикізатты пайдаланатын, сертификаты сенімді зауытты табу оңай болған жоқ. Бұл мәселеге Үкімет араласып, мемлекеттік бағдарламалардың санатына кірсе – әңгіме бөлек», дейді Қ.Болманов.

«Балапан» арнасы, Білім және ғылым министрлігі және «Бал-баланың» мүддесі бір болғанымен, әрқайсысы өз бетімен жүр» деген пікірді сарапшылар да жиі айтады. Кәсіпкердің пайымдауынша, осы аталғандардың бірігуі аса маңызды. «Балапан» арнасында «Бал-баланың» бір сағаттық бағдарламасы болса, біздің бала­ларға айтарымыз көп», дейді Қ.Болманов.

Балаларымыздың көз қуаны­шына айналған өнімдерді өндіру үшін мемлекеттің қолдауы аз еке­нін сеземіз. Кеңес үкіметі кезін­де Алматыдағы пластмасса өңдей­тін «Қызыл Ту» зауытының жанынан бүлдіршіндерге арнал­ған ойын­шық шығарылатын. Кейінірек оны «Сұңқар» атты қазақстандық ойыншық зауыты алмастырған еді. Бірақ өзімізде өндірілді деген аты болмаса, керек заттардың бәрін көрші мемлекеттерден тасу зауытқа еш табыс әкелмеді. Бәсекеге төтеп бере алмай жұ­мысын тоқтатты. Содан бері отан­дық ойыншық өндіру ісі елімізде күрмеуі шешілмеген мәселе болып келеді.

Бүгінде баланың заманға сай болуына назар аударатын­дар көп. Балаларымыздың қия­лын жаулап алған заманауи кейіп­керлердің ұлттық нақышпен балалар ойыншығына айналғанын қалаймыз. Ұлтының ұлы мұ­ра­­сына мән бермей, өзге­нің қуыр­шақ бейнесіндегі тұл­ға­ларын ұлықтап өскен ұрпақ ертең кім болмақ?!

Гүлбаршын АЙТЖАНБАЙҚЫЗЫ,

«Egemen Qazaqstan»

 

АЛМАТЫ

Баннер
Соңғы жаңалықтар

Ұлылар үндескен күн

Аймақтар • 18 Қазан, 2019

Футзал: Бүгін жеребе тартылады

Футбол • 18 Қазан, 2019

Күлкі керуені №4

Руханият • 18 Қазан, 2019

Қазақстанда 200 теңгелік тиын шығады

Қазақстан • 18 Қазан, 2019

Ең қысқа әңгіме. Ерғали Бақаш

Ең қысқа әңгіме • 18 Қазан, 2019

Ең қысқа әңгіме. Мақсат Мәлік

Ең қысқа әңгіме • 18 Қазан, 2019

Ең қысқа әңгіме. Есболат Айдабосын

Ең қысқа әңгіме • 18 Қазан, 2019

Ең қысқа әңгіме. Нәзира Жәрімбет

Ең қысқа әңгіме • 18 Қазан, 2019

Ең қысқа әңгіме. Алмаз Мырзахмет

Ең қысқа әңгіме • 18 Қазан, 2019

Ұқсас жаңалықтар