Руханият • 10 Қазан, 2019

Кемел ойлы кемеңгер

36 реткөрсетілді

Өмір әркімнің өз үйі-құтханасынан, өз ошағынан бастау алады.Көз жасындай мөлдіреген шағын ғана жылғаның жайыла-жайыла телегей теңізге айналатыны сияқты, бір отбасының перзенті ретінде дүние есігін іңгәлап ашқан бүлдіршін мұқым халықтың бетке ұстар тұғырлы тұлғасына айналады, ұлттың ұстыны дәрежесіне жетеді, кемел ойлы кемеңгер деңгейіне көтеріледі.

Бүгінгі ғұлама ғалым, зерделі зерттеу­ші,нарықтық экономиканың тылсымына терең бойлап, қараңғыда жол, қапияда сөз тауып, соныдан түрен салған Аманжол Қошанұлы Қошановтың өнегелі өмір-дастаны балалық пен даналықты жалғайтын алтын арқау іспетті.

Солтүстік Қазақстанның бір қиырындағы шұрайлы өңір, айналасын жасыл орман көмкерген Алқаағаш ауылында бір мың то­ғыз жүз отыз төртінші жылдың қоңыр кү­зін­де сол атырапқа сыйлы Жантілеу ақса­қалдың отбасында балпанақтай ұл туып, әкесі Қошан ырым етіп оған «Аманжол» деп ат қояды. Өйткені ол кезең қазақ халқы үшін өте ауыр шақ еді. Зымияндықпен, көпе-көрінеу қолдан жасалған аштықтан қалың қазақ есеңгіреп, қара бұлт сейілмей тұрған алмағайып заманда алаш жұртын аман алып шығатын сара жол қажет еді. Ел қамын ойлаған зиялылардың жанқиярлық ерен еңбегінің нәтижесінде тұрмыс бірте-бірте қалпына келіп, өмірге қан жүгіре бас­тайды. Жиырма бір жасында халықтың қалауымен болыс болып сайланып, билік тізгінін ұстаған албырт та қажырлы Қошан ауылдастарын ажал аузынан аман алып қалу жолында көп күш-қайрат жұмсайды, аянбай тер төгеді. Ерен еңбегі жанып, жергілікті ха­лық­тың әл-ауқаты жылдан-жылға жақсара берді.

Алла қалаған кісісін өз нұрына бөлейді. Жүрегі таза, жаны ізгі іскер әке­нің өнегесін кө­ріп есейген Аманжол өмірдің мәні адал еңбекте екенін жастайынан бойына сіңір­ді. Жеті жасында Марьевка мектебінің та­балдырығын аттағанда орыс балаларының арасында арпа ішінде бір бидайдай жалғыз қазақ баласы болды. Намысқа тырысты. Үздік оқыды. Жарғақ құлағы жастыққа тимей талпынудың арқасында орыс орта мектебін алтын медальмен бітіріп шықты. Жазғы демалыс­тарда туған ауылына ке­ліп, отбасына қолғабыс беріп, ұрымтал сәт­терде Өсіп, Темірбай сынды көнекөз, діл­мәр қариялардың нақыл сөздеріне ден қойып, құйма құлақ болып ер жетті. Сөйтіп қаймана қазақтың далалық қасиеттері мен даналық өсиеттерін, әдет-ғұрыптарын, салт-дәстүрлерін тал бойына дарытуға ма­шық­танды. Теріскейдің дауылы мен жа­уынына, селі мен сеңіне, қысқы үскірік аязы мен жазғы шіліңгір аптап ыстығына төзе білді, шынығып, шыңдалды. Осының бәрі тат баспаған саф алтындай сом тұлға­ға айналуы­на септігін тигізді.

Кейін әркімнің қиялынан орын алған Мәскеудегі М.В.Ломоносов атындағы мем­­ле­кеттік университеттің эконо­мика факуль­тетіне оқуға түсіп, бес жыл бойы білім нәрімен сусындағанда туған топы­рақ­тағы, алыс Алқаағаштағы өз ұясын­дағы тәлім-тәрбиенің, қазыналы қариялар кемеңгерлігінің пайдасын көп көрді. Нәтижесінде ұлттың ұлағаты, елдің мерейі табиғатынан дарыған білікті де білгір азамат санатынан ойып орын алды.

Жұрттан жұрт, ұлттан ұлт озуға талап­танған қауырт заманда жас талант Аманжол Қошанов өмірден өз орнын таба білді. Иә, игі­лікті іс иесіне адаспайтын жол сіл­теді. Шы­нында да, асықтың алшы түсуі иіру­ші­сіне байланысты деп осындайда айтылса керек.

Аманжол Қошанов жоғары білімді місе тұтып, тоқтап қалған жоқ. Ол алтын шыққан жерді белден қазды.Әуелі та­нымал экономист Ғ.Ш.Шолановтың жетек­ші­лігімен «Кеңейтілген өндіріс қарқындары және Қазақстан өнеркәсібінің салалық құрылымының дамуы (1928-1965 жылдар)» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады. Ол ғылымға араласқан алғашқы жылдардың өзінде-ақ теорияны өзекті практикалық мәселелермен тығыз ұш­тастыруға бірден бет бұрды. Ғылыми із­деністердің халық шаруашылығына не­ғұрлым пайда келтіруі жағына көп көңіл бөлді.

Аманжол Қошанұлының «Қазақстанның индустриялды дамуының заңдылықтары мен мәселелері» тақырыбындағы док­торлық диссертациясы экономикалық ғылым сала­сындағы соны жаңалық ретінде бағаланды. Ұзақ жылдар бойы көз майын тауысып шұғыл­данған ғылыми еңбегі игі жемісін берді. «Кемелденген социализм кезеңіндегі Қазақ­станның индус­триялы дамуы» атты мо­нографиясы үшін ғалым қоғамдық ғы­лымдар бойынша Ш.Уәлиханов атындағы сыйлықтың иегері атанды.

Академик А.Қошанов ғылымдағы ерекше жетістіктері үшін, Қазақстан экономикасын түбегейлі нарық негізінде қайта құрудағы еңбе­гі үшін Қазақстан Республикасының ғылым мен техника саласындағы Әл-Фа­раби атындағы мемлекеттік сыйлығының иегері атанды.

А.Қошанов – аса ірі ғалым, экономист ретінде отандық экономикалық ғылымды қайта құруға, нарыққа өтуге ерекше үлес қосып жүрген оқымысты қайраткер. Ал санасы шектеліп, ойы құрықталған кісі нарықтық экономиканың қыр-сырын игере алмаса керек. Бірақ біз кейде қолда бар алтынымызды бағалай алмаймыз, өзіміздің ғұлама білгіріміз бола тұра шетелдік келімсектерге жалтақтаймыз. «Өз жақсыңды жаттай сыйла, жат жанынан түңілсін» деген қағиданы жадымыздан шығарып алатын тұстарымыз жиі кездесіп, бармағымызды шайнаудан аса алмай қаламыз.

Әлемдік деңгейдегі ғалым Аманжол Қошан­ұлын нарықтық экономика саласы бойынша тек Қазақстандағы ғана емес, дүние­жүзілік ауқымдағы білгір теоретик екенін жат жұрттың өзі жаппай мойындаған.

 Халықаралық Кембридж өмірбаяндық орталығының ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі және халықаралық ғылыми орталармен белсенді байланысы үшін академик А.Қошановты «21 ғасырдың көрнекті зияткері» Құрмет медалімен марапаттауы, ал Америкалық өмірбаяндық институт пен халықаралық зерттеулер департаментінің (Нью-Йорк) ғылымдағы және халықаралық әріптестікте қол жеткізген жетістіктері үшін екі мәрте Жыл адамы (2004 және 2009 жылдар) құрметті атағына лайықты деп тануы осының айқын айғағы болса керек.

Ал бұл құрметті атақтар әлем азаматта­рының өз елі мен халқы үшін сіңірген еңбек­тері мен қосқан сүбелі үлестері үшін тек таң­даулыларға ғана берілетін көрнекті ерекшелік белгілері.

Аманжол Қошанұлы өзіне ұзтаздық еткен, ғылымның даңғыл жолына түсуіне үлгі-өнеге болған алдыңғы буын асқар таудай ағалары – Қаныш Сәтбаевты, Сақтаған Бәйі­шевті, Түймебай Әшімбаевты, Евней Бөкетовты, Серғали Толыбековты, Салық Зимановты және басқаларын зор қошеметпен еске алады.

Бұл да Әбекеңнің кісілік дәрежесінің кемелдігінің, ізеттілігінің бір парасы. Барды бағалай білу де үлкен өнер. Көзіне нұр, көңіліне сыр ұялаған Әбекеңдей пәк жандар ғана жақсылықты әсте ұмытпайды.

Және де жақсы адам жанашыр келеді. Аманжол Қошанұлы – экономика ғылым­дарының 17 докторын және 60-тан аса кандидатын даярлаған ұлағатты ұстаз. Осы орайда кемеңгер жазушы Жүсіпбек Ай­мауытовтың «Ұстаз ұстаз емес – өз шә­кір­тін аяламаса, шә­кірт шәкірт емес – өз ұстазын бағаламаса» де­­ген терең мағыналы тұжырымы ойға оралады.

Әбекең көркем мінезімен, сыпайы жүріс-тұрысымен, әдеп-инабатымен әріптестерімен жалпы көпшілік ортасында өте сыйлы. Біздің арамызда да сый­лас­тықтың жібек жібі 70-80 жыл бойы жалғасып келеді.

Академик, қазақ ғылымының шебер ұйым­дастырушысы, әр кездері Ұлттық ғылым академиясының вице-президенті, Бас Ғылыми хатшысы, Ұлттық ғылым ака­де­миясының Төралқа мүшесі, қоғамдық ғылымдар бөлімшесінің академик-хатшысы, Экономика институтының директоры қызметтерін абыроймен атқарған, Солтүстік Қазақстан облысы мен Алматы қаласының Құр­метті азаматы Аманжол Қошанұлы Қоша­новты 85 жасқа толған мерейтойымен көңілмен құттықтап, бақ-береке тілейміз.

 

Хамит БІРЖАНОВ,

«Egemen Qazaqstan» газетінің ардагері

Соңғы жаңалықтар

Сырдағы достық мерекесі

Аймақтар • Кеше

Күлкі керуені № 19

Руханият • Кеше

Жас буын жаңғыру жолында

Руханият • Кеше

Ұқсас жаңалықтар