Әдебиет • 01 Қараша, 2019

Рәбиға Сыздықова: Абайға, Мұхтарға қарсы шабуылдар солақай саясаттың кесірінен болды

432 реткөрсетілді

– Рәбиға Сәтіғалиқызы, отан­дық ғылымды өрістетуге қос­қан үлесіңіз үшін берілген «Құрмет», «Парасат» орден­де­рі­нің қатарын биылғы жылы Президент Қ.Тоқаевтың қолы­нан алған «Барыс» ордені то­лық­­тырды. Құтты болсын! Жал­­пы орден мен марапатқа сіз­дің көзқарасыңыз қалай еді?

– Орден – осы уақытқа дейінгі еңбегіңнің бағалануы, ғалымды құрметтеу ғой. Бұл – еңбегіміздің ғылыми ортада бағаланумен қатар Үкімет тарапынан да ғылымға көңіл бөлінгенінің, ғалымдарға құрмет көрсетілгенінің белгісі. Мұндай ордендер тілге де құр­мет­ті білдіреді. Бұл мені ғана емес, қасымда жүрген, ізімізді басып келе жатқан әріптестерімді де жігерлендіреді. Сондықтан сол ор­денді беріп жатқан Үкіметке ал­ғысым шексіз.

– Ғылымға бет түзеген жас буынның көбі алдымен сіздің сы­ныңыздан өтуге тырысады екен. Өз идеяңызды ойдағыдай жал­ғастырған шәкірттеріңіз кім­дер, олар қандай қасиетімен сіздің есіңізде қалды?

– Идеямды жалғастырып келе жатқан шәкіртім көп. Тіл­дік норма, дұрыс жазу, дұрыс сөйлеу, сөз әдебі бойынша Х.Нұр­мұханов, Н.Уәли, А.Алда­ше­ва, А.Қобыланова сияқты шәкірт­те­рім, сөз құдіреті, бейнелі сөз қол­даныстарға байланысты Б.Ша­ла­бай, Г.Әзімжанова, Г.Сағи­­долла, К.Еңсебаева, Г.Аман­­дықова, әдеби тіл тарихына бай­ланысты Б.Нұрдәулетова, Б.Жұбатова, функ­ционалды стиль­дерге байланысты Қ.Есено­ва, қазақ тіл бі­лімінің тарихы бойын­ша О.Жұбаева, тағы басқа шәкірт­те­­рім еңбек етіп келе­ді. Гүлнар Мұратова Абайды арнайы зерттеп, «Абайдың тілдік тұлғасы: дис­курстық талдау мен концептуалды жүйесі» (2008) деген тақырыпта докторлық диссертация қорғады. Бибайша Нұрдәулетова жыраулар поэзия­сын зерттеп (Жыраулар поэтика­сын­дағы дүниенің концептуалды бейнесі. – Алматы, 2008), Сырдың бойындағы жыраулардың сауат­ты болғанын дәлелдеп шықты. Нұргелді Уәли бірнеше рет орфо­гра­фиялық сөздіктер шығарып, жауапты редакторы болды. Қазір де латын әліпбиіне негізделген емле ережелерін түзуге белсене атсалысып келеді.

– Бір ғұлама «Тілді абсо­лют­тен­дірудің қажеті жоқ. Дүниенің құпиясын, Құдайдың құпиясын сөзбен алмастырудың қажеті жоқ» депті. Сөз өнері осынша құ­діретті бола тұрып, соншама дәрменсіз болуының сыры не­де?

– Тіліміз дәрменсіз емес. Тіл – қару. Жыраулар тілінде тол­ға­ма­лы ақ найза деген тіркес бар. Абай: Толғауы тоқсан қызыл тіл, – дейді. Толғау, толғамалы деген сөздер бірде қаруға қатысты қолданылса, енді бірде тілге қа­тыс­ты қолданылған. Қаруға қа­тысты қолданған кезде толғау «қол­дан сусып түсіп кетпеу үшін най­заны қайыспен, мата-жіппен орап тастау» дегенді білдіреді. Ал тілге келгенде «ойыңды сөзбен матау» деген мәнде жұмсалады. Ой­дың сөз арқылы сыртқа шығуы әртүрлі болады. Сол ойды жазушы қалай жеткізді? Нені қалай пайдаланды? Тіл, сөз құдіретті. «Сөз құдіреті» деген кітабым да бар. Онда Мұхтар Әуезовтен бастап он жазушының қазақ тіліндегі сөздің құдірет-күшін, әсемдігін, бейне­лі­лігін, әсерлілігін, дұрыстығын қалай көрсеткені туралы жаздым. Әдебиеттің тарихын зерттеп, Абай сияқты қазақтың сөз құдіретін танытқан ақынның тілдік тұлға­сын зерттеу үш монография жаздым. Абай шығармаларының тілін, Абайдың сөз өрнегін талдай отырып, одан бұрынғы ақын­дар­дың шығармаларын жеке талдап-танытуға тырыс­тым. Құр­ғақ сөзбен «анау жақсы, мынау жақсы» деуді жай оқырман да біледі. Жазушы сол тілдің бай­лығын қай тілдік механизм­мен жасап отыр? Соны көрсетуіміз керек. Мұхтар Мағауиннің, Әбіш Ке­кілбаевтың тарихи роман­да­­рының басқа романдардан айырма­шылығы қандай? Несімен тар­та­ды? Өткен ғасырлардағы оқи­ғаларды көрсете алды ма? Мы­салы, хандарды сөйлеткенде: «Бүгінгі отырыста мынадай мәсе­ле­ні қараймыз», – дей ме? Соны оқырманға қалай жеткізеді? Егер дәл осылай деп жазса, оны бүгін­гі оқырман қабылдамас еді, мойындамас еді. Тіл мама­ны болмай-ақ қойсын. Әр нәр­сенің де үйлесімі болатыны белгілі. Асқар Сүлейменов «Бесін» деген повесінде орыс офи­церінің аузынан «қазақ» деген сөз шығармайды. «Бөріктер» дейді, «аналар, мыналар» дейді. Әйтеуір «қазақ» деп атамайды. Атат­қызбайды Асқар. Неге? Сол арқы­лы әлгі орыс офицерінің қазақты қор санайтынын, кемсітетінін көрсе­теді. Бұл да – шеберлік.

Қазіргі кезде қазақ тілінің мемле­кеттік тіл ретінде дәрменсіз болып жатқаны, күш ала алмай жат­қаны, жаппай қолданысқа ие болмай жатқаны тілдің дәр­менсіздігінен емес, сол құді­рет­ті тілді дұрыс пайдалана ал­ма­ған­дықтан. Ол саясатқа, ма­ман­дарға, жұмыстың дұрыс ұйым­дастырылмауына байланысты. Ықпал етіп жатқан фактор көп. Қазақ тілінің дамуына, ішкі әлеуе­ті­не мүмкіндік беріп, жол ашу керек, қолданылу кеңістігін ашуымыз керек. Көпшілік ұзақ уақыт пайдаланған тіл дәрменді болады. Бастауышта шет тілін оқытпау керек. Бала ана тілін бастауыш мектептен меңгеріп, кейін басқа тілді қосу керек. Айналасын ана тілінде танып, әр заттың қазақша атауын білген соң ғана оның орысшасын, ағылшыншасын үйренуі оңай.

Тұңғыш Президентіміз Нұр­сұл­тан Назарбаевтың «Қазақ­стан­ның болашағы – қазақ тілін­де» деген сөзі өте дұрыс. Шы­нын­да, қазақ халқының сақталуы тілі­нің сақталуына байланысты. А.Байтұрсынұлы айтқандай, «сөзі жоғалған халықтың өзі де жо­ғала­ды». Сол халықтың аты жойылады. Тіл – алты-жеті қамалдың ішіндегі ең соңғы құлайтын қамал. Тіл құласа, ол тіл қызмет еткен, сол тілмен бірге аталып кел­ген халық та құриды. Адамдар бол­­ғанмен, олар қазақ болмайды. Тіл­ге келгенде дұрыстап ойлану керек.

– Сіздің «Сөз құдіреті», «Сөздер сөйлейді» деген еңбек­те­­ріңіз бар. Сөздің қуаты, сөз құ­діреттілігі туралы бір ға­лым­дай толғанып, іздендіңіз. Бүгін­де бақытты отбасын құрудың құпиясымен бөлісіп, жетістікке жетудің сырын үйрететін психолог-тренерлер мыңдаған адамға сөзді абайлап қолдануға, сөз энергетикасына аса мән беру қажеттілігіне назар аудартып жатады. Ол ғылым мен бұл ғы­лымның сөзге байланысты ұс­танымының арасынан не айыр­ма, не ұқсастық көресіз?

– Сөз құдіретті болғандықтан, әр сөзді орнымен қолданып, жақсы сөйлеу керек, жақсы сөз айту керек. Қазақтың дәстүрінде де солай ғой. Орнымен сөйлейтін, сөз жүйесін келтіре білетін, айтқаны келетін кісілерді «аузы дуалы» деп жатады. Яғни қазақ бұрыннан сөздің қасиетін сезінген. Қазір жаңадан үйленген жастар бір-біріне «кемпір», «шал» дейтін болыпты. Бұл дұрыс емес. Өз басым жаман, жоқ, шал-кемпір деген сөздерді айтпауға тырысамын.

Сөздің құдіреті қазіргі кезде лингвистикада ғана емес, психологияда да айтыла бастады. Қазіргі кезде психолингвистика, нейролингвистика сияқты ғылымның жаңа салалары пайда болды. Тілді адаммен байланыстыра зерттеу, адамның жан дүниесімен байланыстырып зерттеген дұрыс қой. Адамнан тыс тіл болмайды. Тілдің арқасында қоғам пайда болды. Ендеше, психологияның да, линг­вистиканың да сөз құдіреті туралы тұжырымының ұқсас болуы заңды. Айырмашылығы – психо­ло­гияда жақсы сөз айту, сөздің адамға ықпалы, өз-өзін соған сендіру керектігі айтылса, лингвистикада сөздің несімен құдіретті болатыны, уәжі, себебі нақты көрсетіледі.

– Абайдан докторлық  диссер­­тация қорғап, Абай шығар­­маларының тілін зерттеп, бір­не­ше құнды еңбектерді жа­рыққа шығарған санаулы абай­танушы ғалымның бірі – өзіңіз. Алайда кейінгі жылдары ара-тұра Абайға жасалып тұратын жойқын шабуыл тіпті айтарға сөз таптырмайды. Мұндай жойдасыз тірлік бұрын да болған ба еді, бетін қа­лай қайтаратын едіңіздер, бұл өзі неден туындайды деп ой­лайсыз?

– Қоғамдағы өзгерістерді дұрыс түсінбеу, идеологияның салдарынан Абайға да, Мұхтар Әуезовке де шабуыл аз болмады. Сондай шабуылдардың бірі есімде қалыпты. Бірде Калинин мен Коммунистический көшелерінің қиылысындағы ТЮЗ театрында жиылыс болып, М.Әуезовтің шығармалары сыналып жатты. Сонда бір жігіт М.Әуезовтің жаздың көрінісін сипаттаған жерін оқып беріп: «Феодализм заманындағы жазды осылай суреттеу арқылы М.Әуезов өткен заманды, байшылдық кезеңді көксеген», – деп жазушыға көпе-көрнеу жала жапты. Ол кезде Академияда жұмыс істемеймін, баспада редактор боп жүрген кезім, ғылымға қатысым жоқ. Сол жиналыста М.Әуезов Жаймурзин деген хатшыға записка жазыпты: «Рәбиға Құтқожина сөз сұраса, берерсің», – деп. Бұрын студент кезімде М.Әуезовтің ҚазМУ-де оқыған дәрістеріне баратынмын. Ол кезде жазушы филология факультетіне «КСРО халықтарының әдебиеті» деген пәннен дәріс оқыды. Сабақ барысында сұрақтарға жауап бергенімді көріп, естіп, таныған, назар аударған болуы керек. Әйтпесе оған дейін М.Әуезовтің алдында баяндама жасаған емеспін. Сабақ біткен соң емтихан да тапсырдым. Бізге арнайы сабақ бермесе де, емтихан тапсырып, сынақ кітапшама қол қойдырып алдым.

Бірақ хатшы маған ол запис­каны сол кезде бермеді. Кейін бір жолы Жаймурзинмен кездесіп қалғанымда, ол М.Әуезовтің солай записка жазғанын айтып, оны әлі сақтап жүргенін, кейін жазушының суретін тауып, соған жапсырып, елдің көзінше тапсыратынын айтты. Сонан көп кешікпей ҚазМУ-дағы бір жиында тапсырды. Көпшілік қол соғып жатты. Мен записканы көп жыл бойы сақтап келгем. Кейін жоғалтып алдым.

Абайға, Мұхтарға қарсы шабуылдар солақай саясаттың кесірінен, идеологияның ықпалы­мен болды. Әйтпесе феодализм кезінде жаз болмады ма? Сын­ның өзі ақылға сыймайды ғой. Түсінетін, сауатты адам, әдебиетті білетін адам Абайды қадірлейді.

– Әбдуәли Қайдар, Шора Са­ры­баев және сіздің ара­ңыз­дағы парасатты сый­лас­тық ұрпаққа ұлаға­­ты­мен есте қалды. Тіпті жас­тарыңыз қатар­лас, құрдас бола тұра, бір-бі­ріңізге «сіз» деп сөй­леген екен­сіздер...

– Әбдуәли Қайдар мен Шора Сарыбаевпен 1957 жылы, баспадан арнайы шақыртумен Ака­де­мия­ға келген жылы таныс­тым. Бір-бірімізге ойымызды, оқыған-білгенімізді айтатынбыз. Бір-біріміздің өсіп-жетілуі­міз­ге себепкер болып жүр­дік, бір-бірімізге тілекші болдық. Бір-біріміздің пікірімізді сыйлаушы едік. Арасында құрдас ретін­де әзілдесетінбіз, қал­жың­да­са­тынбыз. Бірақ әрдайым бір-бірі­мізге «сіз» дейтінбіз. Үшеуара сый­ластығымыз туралы 2019 жылы «Қазақ әдебиеті» газетіне де («Біз үшеу едік» // Қазақ әдебиеті. – 2019. – 19-25-сәуір (№ 16). - 7-б.) жазғам.

– Сіз тілтану ғылымының бір­­неше бағытында қатар қыз­мет атқардыңыз. Осының мәні­сі неде?

– Ғылымда атымды шығару үшін мақсатты түрде әртүрлі ба­ғытта зерттеу жүргізбедім. Ғы­лымның баурап әкететін қа­сие­ті бар ғой. Құнығып зерттей бастасаң, өз-өзінен түрлі сұрақтар шыға береді. Бір жолы шешем: «Сыйлы қонақтарым келді, еттің жылы-жұмсағын салуым керек», – деді. «Мұндағы жылы-жұмсақ деген қос сөздің жұмсағы түсінікті, ал шикі еттің жылы болуы қалай?» деп ойландым. Сөйтсем, бұл сөздің төркіні – жаулы сөзі екен. Өте ертедегі бабаларымыздың тілінде жау/жағ сөзі «май» деген мағынаны берген. Жау тұлғасының осы мағынасы қазіргі тілімізде көздің жауы
[н алды], (көздің майын тауыс­ты деген сияқты), жаубүйрек (тағам атауы), жаужұмыр (өсімдік атауы) сөздерінде сақталған. Демек, о баста жаулы-жұмсақ деген сөз «майлы әрі жұмсақ» деген мағынада қолданылған. Жау сөзінің «май» мағынасы бірте-бірте ескіріп, ұмыт бола бастаған соң дыбыстық тұрпатын өзгертіп, жылы деген сөзге айналған.

Осылайша қызығып жүріп, бірнеше тақырыпта зерттеулер жүргіздім. Олардың көбі қаржы­ландырылмады да. Бүгінгі таңда тарихи лексикология бойын­ша пайдаланылып жүрген «Сөздер сөйлейді» атты еңбегімді жаным­ның қалауы бойынша жазып шық­тым.

– «Қазіргі Ph докторлар бұр­ынғы аспиранттар мен кан­дидаттардың қолына су құю­ға жарамай қалды» деген пікір­ді өте жиі естиміз. Бүгінгі жаңа ғылыми жүйемен ізденіп, ең­бек етіп жүрген ғалымдардың ғы­лыми әлеуетіне көңіліңіз то­ла ма?

– Көңілімнің толатынын не тол­майтынын айту үшін солар­дың еңбектерін оқып, біліп отыруым керек қой. Мен олардың еңбектерін оқып, біліп отырған жоқпын. Ғылымға ұмтылған жастардың ізденетіндері болады. Әрине, диссертациялардың деңгейі әртүрлі шығар. Бірақ бәрін бірдей «жарамсыз, түкке тұрғысыз» деуге келмейді.

Бұрын орыс ғылымының кө­лең­­кесінде келдік. Енді қазақ ғы­лымын көтеретін кез келді. «Ғылымға ұмтылып жатқан­дар­дың бәрі Америка ашып тас­тайды» деп үміт күту де дұ­рыс емес. Ғылымда Америка аша­тындар аз. Бұрынырақта Америкамен қырғи-қабақ кезде бір ғылыми кеңесте Ахмет Жұбанов: «Ойбай-ау, ашылып қойған мына Америкаға әліміз келмей жатыр. Әрбір кандидат бір-бір Америка аша берсе, не болады?» – деп еді. Сол сияқ­ты ғылымда Америка ашыла бермес. Алайда ғылыми еңбек жаза­тындар көбейсе, солар­дың арасынан нағыз ғалым да шығуы мүмкін ғой.

– Ғылым қиянатсыз, қарсы­лас­тарсыз болмайды ғой. Тасада тұрып тас атып, ашық түрде аяқ­тан шалып, адамдығы, ға­лым­­дығы пенделігінен аса ал­маған­­дарға, әдетте, сіз қалай жа­­уап қаттыңыз?

– Қай салада болмасын бақ­та­ластық болады ғой. Ол өзі – адамның табиғатына тән нәрсе емес пе? Басқа салаға қарағанда ғылым саласында ұрысып, соттасып жату кемде-кем. Бірақ ғылыми пікірталас көп болатыны рас. Ғылым жаңа ой, жаңа пікір айту үшін керек. Ғылымда бақталастықтан гөрі бәсекелестік көп болғаны дұрыс. Өйткені бәсекелестік бар жерде даму болады.

– Жыл сайын бір кітап шы­ға­­рып, жоқ дегенде, үлкен бір монографиялық еңбек, ғы­лы­ми мақала жазып жүрген кезіңізде жар, әйел ретіндегі қызметіңізге қалай нұқсан келтірмедіңіз?

– Студенттермен кездескенде қыздарға: «Ең әуелі әйел бо­лың­дар. Қонағың күтулі, асың пісулі болсын. Еріңнің жағасы кір боп жүрмесін. Баланы жақсылап тәрбиеле. Төркінің мен қайын жұр­тыңды табыстырып отыр. Осы­лардың бәрінен уақыт артылып жатса ғана, одан кейін ғалым боласың ба, залым боласың ба, өзің біл», – деймін. Бұл сөзіме, әсіресе «залым» дегеніме бәрі күледі. Расы – осы. Ғылымның жолы қиын. Көп уақытты талап етеді. Кітапханаларда, архивтерде отырдым. Соның өзінде жолдасымды да күтіп, қонаққа да барып, қонақты да күтіп, өмірдің ағысына ілесіп отырдым. Осыншама кітап жазуымның сыры уақытты үнемді пайдалана білуімде шығар.

– Соңында іздеушісі, сұрау­шы­­сы болмаса, мың жерден мық­ты, талантты болса да, ат­ау­­­сыз қалып жатқан алыпта­ры­­­мыз, тау тұлғаларымыз көп. 16 жол өлең үшін 18 жыл арқа­лап қапасқа қамалған Шахан Му­син ағамыз туралы да өзіңіз айтпа­саңыз, оның өнері, өмір сүр­ген ортасы көмескі тартып бара жатқандай...

– 1962 жылы, Қазақстанның халық әртісі – Шахан Мусинмен танысып, сол кісінің қосағы болдым. Қырық жылдай бірге өмір сүрдік, жақсы тіл табыстық. 1999 жылдың 26 желтоқсанында ауырып, қайтыс болды. Ол кісі көп қиын­шылық көрген. Жиырма екі жасында «Наркомға хат» деген өлең жазып, онда: «Қоймаңда асты­ғың, майың, етің – бәрі толып тұрғанда қазақ неге аштан қы­рылады?» деген ойды өлең шу­мақтарымен өріп, жолдас­та­ры­­на оқып беріп жүреді екен. Бірақ жарияламаған. Кейін 1936 жылы үкіметке қарсы ұйым құр­ған жастардың басшысы ре­тін­де ұсталып, бірнеше ай қама­лады. Көп кешікпей ондай ұйым бол­ма­ғандықтан, шығарып жібереді. Ауыл шаруашылық инс­­­титутында оқып жүргенінде әкесі қатты ауырып, Шахан анасын, екі інісі мен қарындасын асырау үшін ауыл­ға кетеді. Бірнеше айдан кейін оны қайта ұстайды. Сонда баяғы «Наркомға хат» деген өле­ңі тергеушінің алдында жатады. «Жақсылап тұрып орысшаға ау­дар­­ған екен. Менің өлеңімнен екі есе артық», – дейтін. «Осыны неге жаздың? Демек, Кеңес өкіме­ті­не қарсысың!» деген желеумен 1937 жылы түрмеге қайта жабады. Жас болғандықтан, атпаған болуы керек. Ататын кінәсі де жоқ. Колымаға, итжеккенге жер аударып жібереді. Онда алтын қазады, ағаш кеседі, өзге де қара жұмыстар істейді. Содан Сталин өлгеннен кейін ғана ақталып, елге оралады. Шахан осындай тағдырын, көрген бейнетін еске түсіргенде қалжыңдап: «Сіздер жергілікті профессорларды тың­дап, білім алып жатырсыздар ғой. Мен Варшава, Петербург, Мәскеу, т.б. қалалардағы профессорларды тыңдап, оқып келген адаммын», – дейтін. Өйткені әлгі саяси тұтқындармен бірге жер аударылып, лагерьде бірге болған.

Әкеммен тағдырлас болғанын әрдайым жадымда тұтып, «Бүкіл ғұмыры жазықсыздан жазықсыз түрмеде өтті ғой!» деп түсінуге тырыс­тым, отбасының күйбең тір­лі­гіне араластырмадым. Тату-тәт­ті өмір сүрдік. Қайтыс болар алдында ризашылығын біл­діріп, алғысын айтып кетті. Өз қолымнан аттандырдым. Басын қарайттым. Қызы – Мақпал Мусина алпыс жылдан бері мамалап жүріп жатыр. Ресейде тұрса да, жиі-жиі келіп-кетіп тұрады. Репрессия зардабын тартып, 16 жол өлең үшін 18 жыл сотталған Қазақстанның халық әртісі Шахан Мусинді ең алдымен ақын ретінде таныдым. Ақындығы арқылы арманын жет­кізді, өз өмірін баян етті, көр­ген азабын, қиындықтарын айтты, соны қалай көтергенін жазды. Жас кезінен ақындықпен айналысса, ірі ақындардың бірі болатын еді. Каторгада жүргенде не қағаз жоқ, не қарындаш жоқ, өлеңдерін ойша шығарып, жаттап жүрген екен. Кейін есіне түскен өлеңдерін қағазға түсіріп, тас­тай берген. Соларды шығарып, жариялағысы келетін. Көз жұмған соң ол өлеңдерін жинап, топтас­ты­рып, алғы сөз жазып, жеке кітап етіп екі рет бастырып шы­ғар­­дым.

Әкеме көрсете алмаған жақ­сы­лығымды Шаханға көрсетуге тырыстым. Жасымнан өлең-жыр­ды оқып өскендігімнен болар, батыл­ды­ғы, ақындығы ұнады. Өзі де көрікті, сымбатты еді. Ақан сері, Біржан салдардың жолын қуған өнерпаз болғаны ұнады.

– Ел болып сіздің 95 жасқа толған мерейтойыңызды атап өтіп жатырмыз. Жасыңыз ға­сыр­­­ға жуықтаса да көркіңізге кіреуке түсірмей келесіз. Сы­ның­ызды, сымбатыңызды, тек­ті­лігіңізді сақтай алуыңыздың сырын сұрасақ, айыбы болмас...

– 95-ке келген адамда қандай көрік болсын?! Көңілімді көтеріп қою үшін айтатын шығарсыздар... Әрдайым әділ болуға тырыстым. Ғылым әділ болуы керек. Шынайы ғылым әділдікті, дұрыстықты көрсетуі тиіс. Әділетсіздікке жаным қас. Әкемнің әділетсіздіктің құр­баны болуы да осы ойыма себеп болған шығар. Өмірлік ұстанымдарымның қалыптасуына анам – Жеміс Қалуқызының ықпа­лы зор болды. Бойымда қажырлық, намысшылдық, адал­дық, еңбекқорлық сияқты қандай ізгі қасиет болса, бәрі де – анамнан. Еш­кімнің ала жібін аттамадым, қолымнан келгенше жақсылық жасауға тырыстым, бірақ ол үш­ін ешқашан бұлданып көрген емес­пін. Шамам жеткенше әділ болуға, шындықтан жасқанбауға, арымды таза сақтауға тырысып бақтым. Ары таза адамның жүзі де жарқын болады ғой.

– Әңгімеңізге рахмет.

 

Әңгімелескен

Айгүл АХАНБАЙҚЫЗЫ,

«Egemen Qazaqstan»

 

Соңғы жаңалықтар

Тәуелсіздік – тұғырым

Аймақтар • Кеше

Күлкі керуені № 25

Руханият • Кеше

Ұқсас жаңалықтар