Руханият • 18 Ақпан, 2020

Алаштың ұясынан ұшқан ғалым

177 реткөрсетілді

Елордадағы Ұлттық академиялық кітапхана ұжымы мен Қ.Мұхамедханов атындағы білім мен мәдениет орталығы бірлесіп, ұлы ақын Абай Құнанбайұлының 175 жылдығына орай «Абайтану және Қайым Мұхамедханов» атты дөңгелек үстел өткізді.

Абайтанушы тұлға мар­құм Төкен Ибрагимов ағамыз айт­­қандай, Алаш арыс­­тары қала­ған алтын ұядан ұшып шық­қан қайраткер ғалым, Қазақ­стан Республикасы Мемле­кеттік сый­лығының лаураеты Қайым Мұха­медханұлының қазақ рухания­тына сіңірген еңбегі ұшан-теңіз.

Әкесі Мұхамедхан өз заманында қараң­ғы қазақ көгіне күн болуға ұмтылып, хал­қы үшін жүрек майын шам қылған (С.То­райғыров) Алаш арыстары ат байлай­тын, қазақша айтқанда би түсетін үйдің егесі болды. Жер­гілікті қаламгер Дәулет Сей­­сен­­ұлы жуықта жазған «Алаш ме­ценаты» ат­ты мақаласында «Мұ­ха­медханның ша­ңы­­­ра­ғына әріден айтқанда Абай мен Шәкә­рім, бер­­гілері: Көкбай, Әлихан, Ах­мет, Мір­жақып, Мағжан, Ж­үсіп­бек, Мұхтар, тағы басқа түсіп ат­тан­­ған. Бұл тарихи шын­дық», депті.

Етек басып, ес жиған сәттен бері ұлылар мен ірілерді көріп өскен Қайым аға шын мәнінде өзінің өкіл ұлы Тұрсын Жұртбай айтқандай «Абайдың інісі, Алаштың ірісі» екені анық.

Ғалымды еске алуға арнал­ған шара барысында Қайым аға­ның қазақ рухания­тындағы орны жайлы, әсіресе абайтану жолын­дағы жанкештілігі туралы, тіпті өзі түгендеп, көгендегі қозыдай санап шыққан 30-дан астам «Абайдың ақын шәкірттері» жайлы жазған диссертациясы ерен. Тіпті осы еңбегі үшін 25 жылға сотталғанын қайтерсіз.

Осындай қиындық пен қиғаштықты бастан кешіре жүріп ұстазы М.Әуезов­тің нұс­қауымен Абай шығарма­ларының түпнұсқалық текстологиялық тазалығын талдау әдісімен зерттеп, алғаш рет ғылыми айна­лымға енгізуі екінің бірінің қолынан келетін дүние емес.

Академик апамыз Рабиға Сыздықова­ның сөзімен айтсақ, Қайым ешкім бара алмайтын, баруға құдіреті жетпейтін тақы­рыпты таңдай білген және оны басын бәйгеге тігіп атқарып шыққан адам.

Бұл реткі жиын модераторы Ербол Іргебай мырзаның пайымынша, ұстазы М.Әуезов жүйелеген абайтануды одан әрі жалғастырып, ақынның айналасын рухани кеңейткен адам – Қайым Мұхамедханұлы екен. Яғни филолог ғалым Абай тұлғасын тек шығармашылық ауқымда зерттеумен шектелмей, қазіргі Абай музейінің негізін қалап, 1918 жылы Семей қаласында әкесінің демеу­шілігімен жарық көрген «Абай» журналын тәуел­сіздіктен кейін қайта түлеткен қайраткер.

Басқосу үстінде жиналған қауым­мен өзінің келелі ойын бөліскен филология ғылым­дары­ның докторы Тұрсын Жұртбай, ғалымның қазақ текстологиясы туралы логикалық зерттеуі бұған дейін болмаған дара мектеп екенін, сондай-ақ қазақ тарихына қатысты ірі тұлғалар жайлы жазған тың деректері өз алдына жатқан тағы бір дария екенін еске салды. Сөзінің соңын Тұрсын Құдакелдіұлы: «Қайым ағамен әрбір кездесуім бір-бір университет еді», деп түйді.

Сонымен қатар жиын бары­сында Ұлттық академиялық кі­тап­­хана қорынан алын­ған ға­лым­­ның еңбектері мен мұра­ғат­­­­тық фото-құжаттары көр­ме­ге қойылып, оқы­мыс­ты-қа­лам­­гер­лер Сұлтанхан Жүсіп, Ал­ма­­­хан Ғаб­дулина, Омар Жәлел, Асан Омар, Са­ғы­м­бай Жұма­ғұлов, Қайырбек Кемең­геров, тағы бас­қа қонақтар өз ойларын ортаға салды.

Соңғы жаңалықтар

Бензин бағасы арзандады

Экономика • Кеше

14 отбасыға қол ұшын созды

Қазақстан • Кеше

Ұқсас жаңалықтар