Руханият • 21 Наурыз, 2020

Татулық тойы

67 реткөрсетілді

Наурыз мерекесінің рухани ма­ңызын зорайтатын тетіктерінің бірі – татулық мейрамы екендігі. Яғни наурыз күні араздасқан адамдар кешірісіп, татуласады. Өйткені татулық – берекенің басы. «Төртеу түгел болса – төбедегі келеді, алтау ала болса – ауыздағы кетеді» деген­дей та­тулықтың туы желбіреген жер­де елдің ырысы өседі, бағы артады, бола­­шағы баянды болады.

Мысалы, қазақтың қабырғалы үш биі­нің бірі қаз дауысты Қазыбек 1742 жылы ойраттың қолына түскен Абылай сұлтанды құтқарып алу үшін елшілікке барып, қонтайжының қоңыр ордасының қақ төріне жайғасып алып: «Біз қазақ деген мал баққан елміз, ешкімге соқтықпай жай жатқан елміз. Елімізден құт-береке қашпасын деп, жеріміздің шетін жау баспасын деп, найзаға үкі таққан ел­міз...» деп сөзін бастап, жау қалмақты қарпысуға емес, тату­лыққа шақырады. Өйткені бұрынғы бабаларымыз татулық бар жерде, баянды тірлік боларын баяғыдан білген һәм араздықтың емес, берекенің туын биік ұстаған.

Сол сияқты халқымыздың кемеңгер қаламгері Әбіш Кекілбаев, құдайдың өзі бір-біріне тілеулес жүре­тін, бір жағадан бас, бір жеңнен қол шығара алатын, тату, бауырмал, мейірбан қа­уымға ерекше қарасатын секілді, деп жазғанын да оқыған едік.

Расында қаламгер ағамыз айтқандай, пайғамбарымыз Мұхаммед (с.ғ.с) өзінің үмбеттеріне: «Иә, Алла! Сенен аяқта нық тұ­руды және тура жолды ұстануда батыл­дық сұраймын» дейтін дұғаны көп айтып жүруді бұйырған екен.

Осы дұғаны тәпсірлеген үлкен ғұ­лама имам ат-Табарани (873-971) бұнда ты­ныштық пен татулықтың кілті жатыр. Қоғамда болып жатқан жат нәрсеге немқұрайлы қараған адамдардың ба­сына қиындықтар түседі. Кейбір адамдар асығыстық танытып, күмәнді бастамаларға еріп кетеді. Сөйтіп Алла беріп тұрған тыныштық пен тату­лықтан айырылады. Аталған аятта айтылғандай, аяғына нық тұрып, асығыстық танытпаса және күмәнсіз дұрыс шешімдер қабылдаса, сол қоғам, сол орта, сол қауым, сол мемлекет нағыз жетістікке жетеді деп түсіндірген екен.

Демек татулық-тыныштық дегеніміз – бейбіт өмір сүрудің, сол арқылы жақ­сылыққа жол салып, өркендеудің ең бір жарқын үлгісі іспеттес. Қазақстанның Тұңғыш Президенті – Елбасы Нұрсұл­тан Назарбаев бірнеше жыл бұ­рын «Хабар» телеарнасына берген сұх­батында, «Қа­зақстанымыздың ты­ныш­тығы мен өсіп-өркендеуі үшін қолымнан келгенше жұмыс істеп келе жатырмын. Өмір бақи осы жұмыспен өтетін боламын. Менің басқа арманым да, басқа ойлайтын ойым да жоқ. Тек қана еліміз аман, жұртымыз тыныш болса екен, өсіп-өркендеу тоқтамаса екен деген мақсат. Меніңше, елдің де мақсаты осылай болуы керек» дегені мына заманда татулық пен ты­ныш­тық­тың қаншалықты маңызды екенін меңзесе керек.

Биыл туғанына 175 жыл толған мерейтойын атап өткелі отарған Абай ата­мыз да адамдар арасындағы татулық жайлы:

Кемді күн қызық дәурен тату өткіз,

Жетпесе, біріңдікін бірің жеткіз!

Күншіліксіз тату бол шын көңілмен,

Қиянатшыл болмақты естен кеткіз!

Бір жерде бірге жүрсең басың қосып,

Біріңнің бірің сөйле сөзің тосып.

Біріңді бірің ғиззәт, құрмет етіс,

Тұрғандай бейне қорқып, жаның шошып, деп толғаған көрінеді. Ғұлама ақынның осы бір шумақ өлеңіне бір сәт зер салып, өзі айтқандай тереңіне бойлап көрсек қой. Біріңді бірің сыйла, – дейді дана: «тұрғандай бейне қорқып, жаның шошып». Бұл ұғымды шариғат тілімен айтсақ, мұсылманшылық деге­ні­­міз – татулық, яғни сіз көршімен тату болмайынша, оны «жаның шошып» сыйламайынша және басқаларға «күн­шілдіксіз татулық» танытып, өзіңе тіле­ген жақсылықты оған да тіле­мейін­ше еш­қашан шын мұсылман бола алмайсыз.

Демек, наурыз мейрамының да негіз­гі рухани тетігіне баланып отыр­ған «тату­лық» ұғымы оның ең биік маңызы болмақ. Өйткені ол (татулық) адам­ды көр­кейтеді, көркем мінез қалып­тастырады, жақсы мінез адамға абырой әкеледі, жамандықтан қорғайды. Бұның бәрі татулықтың арқа­сында іске асады.

Соңғы жаңалықтар

Ұқсас жаңалықтар