Аймақтар • 04 Маусым, 2020

Жаңғыру жаңғырық болып қалмасын деп...

231 рет көрсетілді

Басында өмірлік мақсат, қоғамдық құндылық, айқын идея болмаса адами болмыс толық бола алмайтындығы сияқты, ұлттық идеясыз ұлт та (мемлекет деп те ұғуға болады – Ж.С) тарихи табысты, тұрағы нық қауымдастық бола алмайды. Осыны біздің халқымыздың даналары, Алаш көсемдері де үнемі айтып келді. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев та: «Абайдың «Толық адам» концепциясы, шындап келгенде, өміріміздің кез келген саласының, мемлекетті басқару мен білім жүйесінің, бизнес пен отбасы институттарының негізгі тұғырына айналуы керек деп есептеймін», деп айтты өзінің «Абайдың «Толық адам» тұжырымы» атты мақаласында.

«Толық адамдардың» берік тұ­­рағы болатын – ұлттың немесе мем­­­­­­­­­­лекеттің рухани тұғыры қа­лай қалыптасу керектігін осыдан үш жыл бұрынғы «Болашаққа бағ­­­дар: Рухани жаңғыру» бағ­дар­ла­ма­лық мақаласында Елбасы Нұр­­­сұл­тан Назарбаев та ашып көр­сет­ті. «Күн санап өзгеріп жатқан дү­бір­лі дүниеде сана-сезіміміз бен дүниетанымымызға әбден сіңіп қал­­ған таптаурын қағидалардан арыл­­масақ, көш басындағы ел­дер­­мен тереземізді теңеп, иық түйіс­тіру мүм­­кін емес» делінген еді он­­да. Со­нымен қатар мұнда «жаң­ғыр­­ған қоғамның өзінің тамыры тари­хының тереңінен бастау алатын рухани коды болады. Жаңа тұр­патты жаңғырудың ең басты шарты – сол ұлттық кодыңды сақтай білу. Онсыз жаңғыру дегеніңіздің құр жаңғырыққа айналуы оп-оңай» деген де жолдар бар. Одан әрі бағ­дарламада тағылымы мол тарих пен ұлттық салт-дәстүрлерімізді өр­­кендеудің бе­рік діңі еткен қазақ­стан­дықтардың санасын жаңғыр­ту­дың бірнеше ба­ғыты атап көрсе­тілген.

Бұл тарихи құжатты еліміздің ал­дыңғы қа­тарлы азаматтарының бәрі қызу қолдап, іргелі істерге кірісіп кет­ті. Алайда ол еліміздің барлық түк­пірлерінде бірдей ұғылып, талап етілген дүниелердің орындалуы, сөй­тіп сананың жаңғыруы біркелкі болды деп айта алмаймыз. Соның ішінде Солтүстік Қазақстандағы ру­­­­хани жаңғыру жоғары талаптың үд­­десінен шыға алмағаны көрі­ніп тұр. Мәселен, мақалада «Туған жер» бағдарламасы қолға алы­ну­ға тиіс екендігі айтылған. Осы бағ­дар­ламаның шеңберінде ауқымды өл­кетану жұмыстары жүргізіліп, жергілікті деңгейдегі тарихи орындарды зерттеп, орта мектепте туған жердің тарихын оқыту керек-ті. Сонымен қатар киелі жерлердің географиясын жасау ескертілген.

Осы талаптар Солтүстік Қазақ­станда баяғы әдетпен немқұрайлы орындалған. Киелі жерлердің тізімі жасалған, тіпті оларға буклеттер де жазылыпты. Бірақ мектепте оқы­тылуға тиісті жергілікті тарихты зер­­делеген еңбектер жоқ. Тіпті бей­не­фильмдер де жасалмаған. «Та­рихи-мәдени мұраларды қорғау ор­­талығы» ашылып, онда бірнеше адам жұмыс істеп жатқанымен тұ­­щым­ды дүние әлі күнге жоқ. Қыз­­мет­керлері тек: «Киелі жерлер эн­­­­­­цик­ло­педиясының төртінші то­­мын дайындауға қатысамыз» деген сөз­­дерді ғана айта алды. Қасиет­ті жер­­лердің тізімі де дұрыс жа­сал­­маған, оған кейінгі жылдарда ғана бой көтерген мешіттер мен шір­кеу­лер, ескерткіштер де енгі­зіліп­ті. Ал Солтүстіктің аса ірі мемле­кет, қо­ғам, өнер қайраткерлері Қожа­берген жырау, Есеней, Сегіз Сері, Тоқ­сан би, Ғабит Мүсірепов пен Сә­бит Мұқанов және т.б. шық­қан Гүл­төбе-Маманай өңірі де енгі­зіл­меген...

«Рухани жаңғыру» бағдарла­ма­сының маңызды талабы – тамыры тарихтың тереңінен бастау алатын рухани кодты сақтау болса, жер-судың, қала мен даланың ежелгі атауларын қайтару да зор міндет. Осы тұрғыдан алғанда Солтүстік Қа­зақстандағы ономастикалық жұ­мыс­тардың ақсап тұрғаны байқа­лады. Астанадан келе жатқан адам Қызылжарға жақындаған са­­йын Смирнов, Астраханка, Ча­паев, Тру­­­­довая нива дейтін атаулар­дан аяқ алып жүре алмайды. Осы­ның бә­рінің де қазақы атаулары бол­ған, бірақ солақай саясаттың ке­­сі­рінен бәрі ұмытылған. Ал Пет­­­ро­­павлдың ішін­дегі кеңестік жә­­не халықаралық ком­мунистік қоз­­ғалыстың көсемдері мен жандай­шаптарының атынан көз тұнады. Мысалы, Калинин, Клара Цеткина, Красин, Шмидт, Ульянов және т.б. Тіпті қазіргі Ре­сей мен Украинада патшаны өлтірмек болғаны үшін терро­рист деп танылған Халтурин сияқ­ты­лардың атында да әлі күн­ге көше бар. Ал Интер­нацио­нал, Комсомол, Совет, Пар­ти­зан, Косо­гор, Крепостной деген сияқты атау­­лар бұл қаланы қа­зақ­тан алыста­та түсетін тәрізді. Ша­һарда қа­зақ­тың ұлт болуы үшін табан тіреп кү­­рескен, жандарын пида еткен Алаш арыстарының Мағжаннан бас­қасының бірде-біріне осы күн­ге дейін көше аты берілмеген. Ту­ғанына 120 жыл то­лып отырған, қазақтың қай­сар қай­раткері, ұлт­­тың мақтанышы, жер­лесіміз Сма­­ғұл Сәдуақасовтың атында да көше жоқ. Қазақтың аса көр­некті ғалым­дары мен қоғам қай­­раткерлері оның атымен өзі ту­­ған Ақжар ауда­нын атау керек деген ұсыныс жа­­­саған еді, ол да аяқсыз қалды. Өзі­­­міздің жер­лесі­міз, қазақтың тұң­ғыш рәміз­тану­шысы, қазақ ақыл-ойының ан­тология­сын жасаған, ақын Ербол Шәй­мерденовтің есі­міне де не мек­­­­теп, не көше атын бе­ре алмай келе­міз. Рәміздер күніне орай оның оқуларын өткізуді де біл­мей­міз. ХХ ғасырдың басынан Сә­бең, Ға­­беңдермен қатар жүрген ақын аға­мыз Ғалым Малдыбаевтың атына көше алып бере алмадық. Қа­зір, жалпы еліміздің аумағында Абы­лайдан қалған бір-ақ нақты ес­керт­кіш бар. Ол – Қызылжардағы Абылайдың ақ үйі. Оны қалпына келтіргенімізбен ұлы ханның атына әлі күнге бір көше атын бере алмай отырмыз.

«Жаңғыру елдің ұлттық-руха­ни тамырынан нәр ала алмаса, ол адасуға бастайды», деген еді Ел­басы өзінің мақаласында. Мына­дай жағдайда біз кімнен нәр аламыз, ұрпақтарға кімнің есімін көр­сетіп мақтана аламыз? Калинин, Шмидтермен мақтанамыз ба?

Мемлекеттің бір мақсаты – біз­дің өңірдегі ұлттық үлесті арт­ты­­руды көздеп отыр. Мұның өзі жұ­­мыс күші артық аймақтардан Сол­түстікке адамдарды көшіру ар­­қылы елдің түкпірлеріндегі тұр­ғындар теңгерімін, тіпті қауіп­сіз­дікті сақтауды діттейді. Осы мақ­саттармен «Серпін» бағдар­ла­масы арқылы оңтүстік пен батыс өңір жастарының Солтүстік Қа­зақстан университетінде білім алуына мемлекет үлкен қаражат бөліп, оларды тегін оқытып, жатақханамен қам­тамасыз етіп, тіпті стипендия да төлеп отыр. Алайда солардың жер­сінуіне, солтүстікке бекуіне ба­ғытталған шаралар жоқ. Былтыр бітірген 125 түлектің тек 8 пайы­зы ғана терістікте қалды. Осы жас­тармен жұмыс істеп, оларды жер­сіндіруге, жергілікті халықпен, со­ның ішінде жастармен тығыз ара­ластыруға, шаруалар мен фермер­лерді, киелі жерлерді таныстыруды мақсат еткен жұмыстарды іске асыр­мақ болған «Тамыр жаю» қоғамдық ұйымына мемлекеттік құрылымдар тарапынан ешқандай қолдау жасалмады.

Петропавлға тұтас қазақ даласы Қызылжар деп атайтын ежелгі атауын беру де кезек күттірмейтін мәселе. Оның негіздерін «Егеменге» де, жергілікті басылымдарға да талай рет жаздық.

Осындай жағдайда кеудемізде үміт оты жылт еткендей болды. Әри­не, идеологиялық салада бұ­рын да бірқатар істер жасалған, бі­рақ оның ұлттық нақышы айқын емес еді. Енді жуырда біздің облы­сымызға әкімнің әлеуметтік және идеологиялық мә­селелер жөніндегі жаңа орынба­сары болып бұрын Президент Әкім­шілігінің Ішкі саясат бөлімін басқарған білікті азамат Ғани Ны­ғыметов тағайындалды. Сөйтіп, об­­лыс әкімдігі идеологияға қуатты күш беретін кадрмен то­лықты.

Білімі терең, білігі мол, саясат­ты республикалық масштабта жүр­гізуге атсалысқан тәжірибесі бар азаматтың облысымызға келгені мұндағы ұлт жанашырларын бір серпілтіп тастады. Елмен, жермен танысуды Смағұл Сәдуақасовтың туған жерінен бастаған, одан өңірдегі ақсақалдарға сәлем беріп, олардың ақыл-кеңестері мен батасын алған жас басшының ниеті дұрыс, қадамы нық екені де сезіліп тұр. Енді тек алған бетінен қайтпай, мұндағы кертартпалардың ықпалына түспей батыл істерге батыл кіріссін деңіз. Азаматтың алғашқы істерінің бірі – Сәбит Мұқановқа жергілікті би­лік пен халық атауын берсе де сол істің жоғарыдан кешеуілдеп жат­қанына мән беріп, оны бірден қол­ға алғандығы болып отыр. Қазір ауданға жазушы атын беру туралы ұсыныс жоғары билікке қайтадан кетті.

Келгеніне көп болмаса да ол ай­­мақтың ағымдағы ахуалын шап­шаң болжап, саралай келіп, ішкі сая­саттың тиімділігін арттыру бо­йын­ша біраз жұмыстарды жедел қолға алу керектігін белгілеген. Со­­ның ішінде мектеп бітірген жас­тардың жергілікті ЖОО мен колледждерге түсуін қамтамасыз ету жұмыстарын қолға алуды көздеп отыр. Ол үшін жастар арасында ақ­параттық-түсіндірме жұмыстарын жүргізіп, елде қалудың тиімділігін ұғындыру қажеттігі қолға алын­бақшы. Бұл жұмысқа облысқа бел­гілі адамдарды, жастар ара­сындағы көшбасшыларды тарту керектігі көз­делген. Ал «Серпін» бағ­дарла­масы бойынша жыл сайын квотамен бөлінетін 500 грантты толық қолданып, ауыл шаруашылығы ма­мандықтарына бөлінетіндерін БҒМ-мен келісіп көбейту керектігі ұсы­нылған. Өйткені тех­никалық мамандықтарды бітіргендер бұл жақта жұмыс таба алмайды. Осы саладағы тағы бір қолға алуды қа­­жет деп санайтын мәселе – әр­қай­сысы 550 орынды екі студенттер жа­тақха­насының құ­рылысын қолға алу. Қазір жатақха­на жетіспейтін бол­ған­дықтан, алыс ауылдардың ба­­ла­лары пәтер жаға­лап қиналып жүр.

Биылғы оқу жылының оң көрі­нісінің бірі – ҰБТ тапсыратындар саны былтырғымен салыстырғанда 16 пайызға артыпты. Бұл 2500 түлек­тің 75,2%-ы деген сөз. Демек осынша түлек өзіміздің ЖОО-ларға түседі деген үміт бар. Әрине, бұған биылғы пандемияның тигізген әсері де көп. Қалай десек те Сол­түстік Қазақстан университеті сту­денттерінің саны соңғы төрт жылда өсу үстінде. Нақ­тырақ айтсақ, осы кезеңде 3861 адам­нан 7200-ге дейін көтерілді.

Ғани Сақтағанұлы Рухани жаң­ғыруға байланысты шараларды да қолдап отыр. Ономастикалық мә­се­­лелерді сараптан өткізіп, санақ өт­кеннен кейін қараша-желтоқсан айларында 160 ауыл, 75 ауылдық ок­­­­ругтің атауын, өңірдегі қала­лар көшелерінің 1 мыңға жуық атын өзгертуді алдына мақсат етіп қойған.

Былтыр Ш.Уәлиханов ауданын­да табылған «Қызылоба» еліміздің сол­түстігінде табылған Алтын Ор­да дәуірінің жалғыз ескерткіші. Осы нысанды және басқа да киелі жер­лерді насихаттау үшін үгіт-насихат ұйымдастырудың қа­жеттігін идео­лог бірден аңға­рып­­ты. Нақты айт­қанда «Бо­тай», «Қы­зыл­оба» және т.б. туралы ха­лыққа те­ре­ңірек таныстырылуы қа­жет деп санайды.

Сонымен қатар аудандық жә­не ауылдық мәдениет үйлерін қол­да­нудың жаңа тұжырымдамасы жа­салмақ. Енді басшылық оларды мәдениет қана емес, спорттық және интеллектуалдық даму орталығы ретінде қолданудың қажеттілігін іске асырмақшы.

 

Солтүстік Қазақстан облысы

 

Соңғы жаңалықтар

COVID-19-дан барлығы 375 адам қайтыс болды

Коронавирус • Бүгін, 08:54

Жауапкершілік танытайық

Пікір • Бүгін, 07:35

Табиғатты аялауға үйретейік

Экология • Бүгін, 07:30

Отандық өндіріс көлемі артады

Медицина • Бүгін, 07:19

Атырауға жедел жәрдем керек

Аймақтар • Бүгін, 07:13

Қарға адым жер мұң болған...

Қоғам • Бүгін, 06:40

Айя Софияда азан шақырылады

Руханият • Бүгін, 06:35

Ұқсас жаңалықтар