Болашақтың энергиясы

Ол қандай болмақ?

Кеше Астанадағы Тәуелсіздік сарайында «Болашақтың энергиясы – Еуразиялық перспективалар» деген тақырыпта VІІІ KAZENERGY еуразиялық форумы өз жұмысын бастады.

Ол қандай болмақ?

Кеше Астанадағы Тәуелсіздік сарайында «Болашақтың энергиясы – Еуразиялық перспективалар» деген тақырыпта VІІІ KAZENERGY еуразиялық форумы өз жұмысын бастады.

Жер-ана барған сайын өз үстінде мекендейтін жеті млрд. адамзаттың сұранысын қанағаттандыруда күрделі қиындықтарға тап болуда. Жаһандану үрдісі белең алған сайын планетамызда азық-түлік тапшылығы, энергетика тапшылығы атты әлемдік қауіптер бой көтере бастады. Адамзаттың алдыңғы қатарлы ақыл-ойы бүгінде әлем алдында тұрған осы тығырықтарды тұсаулаудың жолын іздеуде. Қазақстан үшін бұл жаһандық проблемаларды шешуге үлес қосу адамзат ертеңі үшін жауапкершілік тұрғысындағы маңызды міндеттердің бірі. Міне, Сарыарқа төсіндегі елорданың Тәуелсіздік сарайында бас қосқан әлемнің озық ойлы энергетикалық, экономикалық сарапшылары, ғалымдары, ірі мұнай-газ компанияларының өкілдері адамзат үшін ауадай қажет «Болашақ энергиясы» атты өзекті мәселені талқылады.

Тәуелсіз Қазақстанның астана­сында осымен сегізінші рет өткізіліп отырған бұл дәстүрлі форумды KAZENERGҮ ассоциациясының төр­ағасы Тимур Құлыбаев ашты. VІІІ KAZENERGҮ еуразиялық форумында алғашқы сөзді еліміздің Үкі­мет басшысы Серік Ахметов алып, Мемлекет басшысының фо­румға қатысушыларға арна­ған құттықтауын оқып берді. «Қа­зақстан энергетика саласында өзара тиімді халықаралық ын­тымақтастықты әрдайым қол­дайды. Елімізді одан әрі дамы­ту­дағы маңызды үрдістердің бірі шикізат өндіруден энергетикалық ресурстарды қайта өңдеу және жаңа технологиялармен алмасу саласындағы ынтымақтастыққа көшу болып табылады», деп атап көрсетілген құттықтауда.

Мемлекет басшысы өзінің құттықтауында инновацияларды, оның ішінде кен орындарын игеру кезіндегі экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласына инновациялар енгізудің маңыздылығын атап көрсеткен. Біздің елімізде Қашаған кен орнын игеруді бас­тау оқиғасы арқылы болашақ өркениеттілікке ұмтылудың ұлттық моделі жасалынды. «Бізді алдағы уақытта бірқатар перспективалық жобалар күтіп тұр. Мұнай-газ индустриясы біздің еліміздің экономикасының шешуші саласы болғандықтан, алдағы уақытта технологиялық көшбасшылықты қамтамасыз етуге тиіс.

Біздің ортақ еңбегіміз және біздің серіктестігіміздің күші алға қойған барлық мақсаттарға қол жеткізуге мүмкіндік беретіндігіне сенімдімін», деп атап көрсетеді Президент өзінің құттықтауында.

Серік Ахметов өз сөзінде ел Үкіметі атынан KAZENERGҮ форумын өткізудің маңыздылығын атап көрсетті. Энергетикалық сала біздің экономикамыздың негізі болып табылады. Аз уақыттың ішінде Қазақстанда мұнай өндіру үш еседен астам өсіп, жылына 80 млн. тонна мұнай өндіру деңгейіне жетті. Ал газ өндіру бес есе өсіп, жылына 40 млрд. текше метрге жетті, – деді Премьер-Министр. – «Президент өзінің құттықтауын­да атап көрсет­кен Қашаған жоба­сы­ның іске қосылуы әлемнің жетекші мұнай-газ компанияларының біріккен күш-жігерінің жемісі, технологиялық прогрестің жеңісі екендігі сөзсіз. Алайда, Қазақстан бұл жобамен ғана шектеліп қалмайды. Геологиялық барлау Қазақстанның ресурстық-индустриялық қуатын арттырудағы басым саясаттың бірі болып қалады».

«Жалпы алғанда, Мемлекет бас­шы­сының тапсырмасымен біз энергетикалық ресурстарды пайда­лан­ғанда шикізат іздеуден бас­тап жоғары қосылған құны бар тауар өндіруге дейінгі жоғары техно­л­о­гия­лық байланысты сақтаймыз. Бұл орайда мұнай өңдеу және мұ­най-химия саласын дамыту, энер­гия үнемдеу жөніндегі шаралар­ды жетілдіру, дәстүрлі энергия көз­дерін «жасыл» энергетика дәре­жесіне дейін көтеру, балама энер­гия қуатын тиімді пайдалану мәсе­ле­леріне басымдық беріледі», деп қо­рытындылады өз сөзін Үкімет басшысы.

Келесі сөз форумның құрметті қонағы Францияның бұрынғы премьер-министрі Франсуа Фийонға берілді. Ол өзінің сөзінде адамзаттың дамыған ақыл-ойының нәтижесінде бүгінде бұрын белгісіз болып келген бірқатар энергетикалық қуат көздерінің ашылып жатқандығын атап көрсетті. 2020 жылға таман әлемнің көптеген елдері жаңа технологияларды қолдану арқылы жаңа кен орындарын ашу және көмірсутегінің дәстүрлі емес түр­ле­рін игеру арқылы өздерін өздері энергетикалық қуат көздерімен то­лық қамтамасыз ететін болады, – деді Франсуа Фийон. – «Егер біз Жерорта теңізінің оңтүстік-батыс бөлігінде табылған газдың мол қоры және дәстүрлі емес көмірсутегі шикізатының қорын есепке алатын болсақ, онда болашақта батыс блогы тағы да өзін сенімді сезі­не­­тін болады. Осыдан бірнеше жыл бұрын біз бұған мүлде қа­рама-қайшы көзқараста болған едік». Сонымен бірге, Фран­ция­ның бұрынғы премьер-министрі Жапониядағы Фукусимада болған апаттан кейін атом электр стансаларынан бас тарту жөнінде шешім қабылдаған Германияның әрекетіне қосылмауға шақырды. Жа­һандық климаттың өзгеруі барған сайын үлкен қатер төндіруде. Энер­гетикалық қауіпсіздік және экологиялық қатерлер энергети­ка­лық табиғи қорлардың азаюына әкеп соғуда. Адамзат алдында тұр­ған бұл қатерлер жаһандық ауқым­да бірігуімізді, сөйтіп, ортақ қиын­дықтарды жеңуімізді қажет етеді. Бұл ретте қоршаған ортаға қауіп келтірмейтін атом энергетикасын дамытуды жоққа шығаруға болмайтындығын да тілге тиек етті шешен.

Испанияның бұрынғы пре­мьер-министрі Хосе Мария Аснар өз сөзінде Қазақстан өзі­нің көшбасшылығының арқасын­да мұнай «қарғысына» ұшырама­ған­дығын атап көрсетті. Оның пікі­рінше, экономикалық тар шеңберге маманданған елдердің көзқарасы тұйықталып қалады. Сондықтан олар балама табыс көздерін ізде­мейді. Ал Қазақстан өзінің көш­бас­шылығының арқасында мұнайды игеру арқылы ғана табыс табу ауқымынан шығып кетті. Оған мысал ретінде, Хоса Мария Аснар Қазақстанда бастау алған «жа­сыл экономиканы» дамыту­ бағдарламасын атап көрсетті. Со­нымен бірге, ол болашақ энергиясын дамытудың түбегейлі жолдарын қарастыратын ЭКСПО-2017 көрмесінің өскелең тақырыбын да тілге тиек етті.

VІІІ KAZENERGҮ еуразиялық форумында сөйлеген Мұнай және газ министрі Ұзақбай Қараба­лин «ҚазМұнайГаз» ұлттық ком­па­ниясының болашақта әлемдегі ең ірі жетекші 30 мұнай компаниясының құрамына кіретіндігін айтты. Қазірдің өзінде ұлттық компанияның халықаралық дәрежедегі рөлі артып келеді. Алдағы 10 жылдың көлемінде біздің «ҚазМұнайГаз» компаниясы әлемнің жетекші 30 компаниясының құрамына кіреді және қол жеткізген бұл жетістіктерін одан әрі нығайтады, деді өз сөзінде Ұ.Қарабалин.

«ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ-тың басқарма төрағасы Сауат Мыңбаев бүгінде әлемдегі энергетикалық ахуал жаһандану үдерістерімен астасып, энергетикалық шикізаттарға қол жеткізу жөніндегі бәсекелестік күреске ұласатындығын айтты. Бұл ретте дамудың алғышарты болып есептелетін көмірсутегінің әлемдегі қорларының тең дәрежеде бөлінбеуі салдарынан жағдай шиеленісуде. Бұл өз кезегінде мемлекетаралық экономикалық және саяси қарым-қатынасқа әсер ететін факторға айналуда. «Осы орайда, Еуразия жалпы әлемнің тұрақты дамуы мәселесінде шешуші рөл ойнайды. Халықаралық сарапшылардың пікірінше, біздің құрлыққа, Таяу Шығысты қосқанда дүние жүзіндегі мұнай қорының 59 пайызы, газ қорының 80 пайызы тиесілі. Бүгінде әлемдегі өндірілетін мұнай мен газдың басым бөлігі – тиісінше 62 және 60 пайызы Еуразия құрлығының үлесіне тиеді. Сондай-ақ, жаһандық тұрғыдан келгенде біздің құрлық энергетикалық ресурс­­­тарға деген сұраныс деңгейін айқындайды. Сондықтан, Еуразия құрлығында болып жатқан үдеріс­тер болашақтағы жаһандық энерге­ти­каның даму сценарийін жасайтын болады», деді өз сөзінде Сауат Мыңбаев.

– Осы форум ашылар қарсаңында Қашаған кен орнында алғашқы мұнай алынды. Бүгін Қашағаннан тәулігіне 60 мың баррель мұнай өндірілуде. 2025 жылға таман біздің еліміз жылына 108 млн. тонна мұнай және конденсат өндіру деңгейіне қол жеткізеді, – деді «ҚазМұнайГаз» ҰК» АҚ басқарма төрағасы.

Форумның «Болашақтың қуаты – тиімді шешімдер іздеу» атты тақырыпта өткен бөлімінде келе­шектің қуат көздерін қайдан, қалай алу жолдары мен оларды тиімді пайдалана білу мәселелері талқылауға түсті. Әуелі бірқатар ұйымдар мен компаниялардың өкілдері саланы жетілдіруге арналған баянда­ма­ларын ортаға салды. Бөлімді Халықаралық энергетикалық фо­румның бас хатшысы Альдо Флорес-Кирога жүргізіп отырды. Ол осындай ауқымды шара ұйым­дастырып, әлем халқының на­за­рын «жасыл экономика» мен «жасыл» энергетикаға аударып отыр­ған Қазақ еліне алғысын айтты. Сөйтіп, бұл салада Қазақстанның бү­гінгі күнге дейін қол жеткізген та­быстары мен перспективаларына кеңінен тоқталып, алғашқы сөз кезегін Еуропа парламентінің мү­шесі Марио Дэвидке берді.

Бүгінгі күн тәртібіне шығып отырған тақырып бүкіл адамзатты толғандырып жүр. Өйткені, уақыт алға жылжыған сайын энергияға деген сұраныс күн сайын артып, салдарынан жер планетасы ластанып, табиғатымыз зардап шегіп жатыр. Планетаның экологиялық карталары ұлғайып, адамзатты тығырыққа тірей бастағаны да белгілі. Сондықтан, болашақтың ең тиімді қуат көздерін іздестіру ісі мен оны табу, өндіру бүгінгі күннің басты жұмысы. Десек те, осы күннің өзінде қуат көзін үнемдеуді әрбір адам басты парызының біріне санауы керек. Негізі энергияны барынша үнемдеуді жеке адамдарға қарағанда, шағын және ірі компаниялар мықтап қолға алғаны дұрыс деп білемін. Себебі, компанияларда ғылымды, инновацияны дамытуға әрі оны жүзеге асыруға мүмкіндік мол. Ірі компаниялар жаңа инновацияларды дүниеге әкеліп, жеке адамдардың игілігіне жаратып отырса, жер планетасына төніп тұрған экологиялық қауіп-қатерлерден арылар едік.

Бүгін Қазақстан көтеріп отырған мәңгілік тақырыбы таяу жылдарда күн тәртібінен түсе қоймайтыны мәлім. Бұл ғаламат мақсаттарға жетудің жалғыз жолы, әлемдегі дамыған және дамушы елдер энергетикалық ынтымақтастыққа ұйысқанда ғана жете аламыз. Мәселен, осы тұрғыда Қазақстан Үкіметі жоғары амбициямен арнайы энергетикалық бағдарлама қабылдады. Оның сәт­ті орындалуына тілектеспін. Қазақстан БҰҰ мен басқа да бір­қатар халықаралық ұйымдарға мүше. Бұйыртса, таяу уақытта Дүниежүзілік сауда ұйымына да қабылданады, деді Марио Дэвид.

Сөз кезегін алған ЭксонМобилдің президенті Нил Даффин, 2013 жыл Қазақстан үшін тарихи жыл болып отыр, деп бастады баяндамасын. Өйткені, биыл Қазақстан Қашағанды құрықтап, одан алғашқы мұнайды ала бастады. Сондай-ақ, бұл елдің алғашқы тәуелсіздік жылдары біріншілердің қатарынан болып, мұнай саласына инвестиция салған «Теңізшевройл» компаниясы осы жылы өзінің 20 жылдығын атап өтіп отыр. Бұл игі шарада менің айтпағым, әлемнің көптеген сарапшылары соңғы уақытта жер шарының энергетика мәселелері жөнінде уайымға жетелейтін сөздер айтып жүр. Мен олардың пікірімен мүлде келіспеймін. Мен бұл мәселелерге оптимистік көзқараспен қарауға шақырамын. Иә, жер планетасындағы халықтың саны жыл сайын артып келеді. Нәтижесінде, көлікке және де өзге қуат көзін пайдаланушы жабдықтарға сұраныс есепсіз өсіп жатыр. Бүгінгі күнде бұл сұраныстарды қажетінше қанағаттандырып жатырмыз. Қазіргі болжамды есеп бойынша 2040 жылға дейін әлем экономикасы 40 пайызға дейін өседі екен. Сондықтан сары уайымға салынудың ретін көріп тұрғаным жоқ.

Ал келешекте энергия көздері сарқылады деген бұрынғы пікірлер бүгінде жоққа шыға бастады. Өйткені, қуат көзін өндірудің түрлі жолдары табылды. Керісінше, жер­дің экологиясын ластап, бүлдіретін техно­логиялар азайып, жаңа инновациялар өркендеп дами бас­тады. Әлем болып энергияны үнемдеу шараларын да қолға алдық. Еуропа елдері мен АҚШ-та желден, күннің көзінен және судан энергия өндіру ісі қарқынды дамып келеді. Сондай-ақ атом отынын бейбіт өмірге пайдаланып, адамзатқа, табиғатқа зия­нын тигізбей өндіру жұмыстары да ілгерілеп жатыр. Бұл тұрғыда атом энергиясынан мүлде бас тартқан Германияны ешкімге үлгі тұтпаймыз. Табиғи апат салдарынан атом стансасының зардабын тартқан жапон елі келешекке шынайы көзқараспен қарап, саланы әлі де дамыта түсуге әрекет етіп отыр. Сондықтан, адамзатқа пайдалы қандай да қуат көзін пайдаланудан алдын ала бас тартпай, оптимист болғанымыз жөн. Бұл тұрғыда, қазақстандық әріптестеріміздің «жасыл экономика» мен «жасыл» энергетика саласындағы көпжақты ізденістері кім кімге де үлгі боларлық, деді Нил Даффин.

Осынау халықаралық маңызды шараға қатысып отырғаным үшін Қазақстанның Үкіметі мен KAZЕNЕRGY жетекшілеріне ризашы­лығым мол. Талқыланып отырған тақырып өте өзекті екенді­гінде дау жоқ. Болашақтың энергия­сын тиімді өндіре білу үшін оңтайлы қуат көздерін табумен қа­тар, оны ысырапсыз әрі залалсыз пайдаланудың жолдарын да терең зерделеуіміз қажет. Өйткені, болашақтың өркендеуі жер шарының экологиялық тазалығына да байланысты. Рас, қазір көмір отыны мен мұнайды қуат көзіне пайдалануды көптеген елдер азайтып, шегеріп жатқаны мәлім. Әйткенмен, көмірді де, мұнайды да нөлдік деңгейде адам мен табиғатқа зиянын тигізбей өндірудің технологиялары жасалып жатыр. Сондықтан таяу жылдарда мұнай мен көмір шикізатын өндіру мүлде тоқтатылады деген жаңсақ пікір, деді Орталық Азия мен Құрлықтық Еуропаның аға вице-президенті Майкл Борель.

«Болашақтың қуаты – тиімді шешімдер іздеу» тақырыбына «Теңізшевройл» ЖШС бас директоры Тим Миллер, Норт Каспиан Оперейтинг компаниясының төр­аға­сы әрі басқарушы директоры Пьер Оффан мен Петрофактің бизнесті да­мыту және энергетика саласында кешенді қызмет ету бойынша атқарушы вице-президенті Гэвин Грэхам баяндама жасады. Олар «жасыл» энергетикаға, «жасыл экономикаға» көшудің түрлі жолдарына әңгіме тартып, Қазақстанның осы салада жасап жатқан батыл қадамдарына ризашылықтарын білдірді.

Форумның бірінші күні үш дөңгелек үстел өткізілді. Шара аясында халықаралық энергетикалық форуммен бірге «Болашақтың қуа­ты – тиімді шешімдер іздеу» және «Дәстүрлі энергетика – дәуір­дің түгесілер тұсы ма, әлде сала­ның түрленуі ме?» деп аталатын­ панельдік секциялар жұмыс іс­теді. Сондай-ақ, форум аясында «Энергетиканы тұрақты дамы­ту­дағы әйелдердің рөлі» атты отырыс­ ұйымдастырылды. Аталған іс-шара мұнай-газ және энергетика саласындағы әлеуметтік-эко­номикалық, құқықтық, гендерлік және өзге де мәселелерді тал­қы­ла­ды. Бұлармен бірге, KAZENERGY жастар форумында интеллектуалдық «Зерек» ойыны болды. «Болашақтың қуаты: қатерлер мен жаңа мүмкіндіктер» атты ЭКСПО-2017 интерактивті пікірсайысы мен KAZENERGY білім беру бағдарламасы шәкіртақы иегерлерінің слеті, сондай-ақ, Мұнай және газ министрінің «Жастармен диалог – кәсібилік аспектілері» атты шеберлік дәрісі өтті.

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ,

Нұрбай ЕЛМҰРАТОВ,

«Егемен Қазақстан».

------------------------------------

Суретті түсірген

Ерлан ОМАРОВ.