Оқиға • 20 Шілде, 2020

Ғұн ұлысының ордасы табылды

1872 рет көрсетілді

Әлем тарихында б.з.д IV ғасырда Ғұндар империясы болған. Бұл мемлекетті қазіргі көшпенділер ұрпағы өздерінің ата-бабасы құрған ұлыс деп санайды. Біздің жыл санауымыздан бұрынғы 209 жылы ұлыс билігі Мөде (қытай деректерінде Маодун) қағанның қолына өтіп, қазіргі Моңғолия, Қазақстан, Қырғызстан, Қытайдың солтүстігі мен Ресейдің оңтүстік аумағын қамтыған ірі Еуразиялық мемлекет құрған.

Қытай деректерінде жоғарыдағы көшпенділер мемлекетінің ордасы – Лун-Чен немесе Луут деп жазы­лып, қала қат-қабат қорғанмен қоршал­ғандығы, өте үлкен жасанды су қоймасы болғандығы жазылған. Сонымен қатар қорған қақпасына «Тәңірдің ұлы шаньюй» деген жазу бәдізделгені жайлы айтылған. Жазушы-ғалым Қойшығара Салғараұлы бұл жазуды «Тәңірқұты» деп қазақшалағанын білеміз.

Археолог ғалымдар қытай дерек­терінде сақталған «Луут ордасы Қан­ғай үстіртінде орналасқан» дейтін болжамға сүйеніп ұзақ жыл іздеді.

1

Суретте: Ғұн мемлекетінің ордасы Луут қаласының орны

Қызық болғанда өткен аптаның соңында моңғол археологтары Арғы-Қанғай (Архангай) аймағы Өл­зиті (Өлзийт) сұмын жерінен Ғұн ұлы­сының ордасы Луут қаласының орнын таптық деп күллі әлемге жар салды.

Біздің пайым бойынша, қала тағаны табылған орын көне түркілердің құт мекен, қасиетті қонысы Өтукеннің кіндігі, Орхон өзенінің аңғарында жатыр. Бұл өлке көне түркі мұраларының ұйығы істептес. Жаңадан табылған Луут қаласының оңтүстік шебі 80 ша­қырым жерде Күлтегін ескерткіші тұрса, оған жалғас Білге қаған кешені менмұндалайды.

Нысанға қазба жұмыстарын жүргіз­ген топ басшысы Ұланбатыр универсиетінің жетекші ғалымы Т.Идер­қанғайдың айтуына қарағанда, олар әуелі ежелгі қытайдың ханзы жазуы бәдізделген жәдігер тапқан (1-сурет). Осында таңбаланған қимыл әріп­терді оқыған мамандар бұл «Тәңір­дің ұлы шаньюй» деген сөз екенін анықтаған.

Сөйтіп көне қытай деректерінде, әсіресе ежелгі қытай ғалымы Сыма Цянь еңбектерінде айтылатын ғұн­дар­дың ұран-сөзі «Тәңірқұты» атауы­ның бәдізделген нұсқасы табылуына байланысты нысан көшпелі Ғұн империясының астана-ордасы Луут екені анықталған.

 

 

Соңғы жаңалықтар

Ресей азаматтары алғыс айтты

Аймақтар • Бүгін, 21:45

Семейге «Сергек» орнатылады

Аймақтар • Бүгін, 14:56

Әкім ақынға құрмет көрсетті

Аймақтар • Бүгін, 14:52

Алматыда халықаралық форум өтті

Аймақтар • Бүгін, 14:27

Ұқсас жаңалықтар