Аймақтар • 18 Тамыз, 2020

Алға артта қалмауға тырысады

38 рет көрсетілді

45 мың тұрғыны бар Алға ауданы елді мекендерінің 95 пайызы бүгінде газбен және ауыз сумен қамтылған, газ жүргізілмеген Сарықобда ауылдық округінің Сарықобда және Болгарка ауылдары ғана қалды. Облыс орталығына ең жақын, Ақтөбе агломерациясының құрамына кірген Алға ауданының аумағында шағын өзендер, бұлақты тоғандар көп болғанымен, суармалы шаруашылық желісі ақсап тұр.

Тағы бір кемшілігі – шағын және орта кәсіпкерліктің үлесі аз, жыл сайын шаруа қожа­лықтары мен ауыл тұрғын­дары арасында жайылым үшін дау туындап жатады. Ауданның шаруалары бидай, мал азығы дақылдарын егуді келістіре алмай жүр.

– Иә, жайылымдық, шабын­дық жерлер иелігі күрделі мәсе­лелердің бірі. Айталық, бір­неше жыл бойы игерілмеген, бос жатқан жер телімдерінің ие­лерін табу қиын. Ауыл тұр­ғын­дары сондай жердің шөбін шаба бастаса, аяқасты­нан қожа­йыны жетіп келеді. Аудан аума­ғын­дағы бірнеше жыл бойы пай­даланылмай жат­қан көп­те­ген жер телімдерін мем­лекет­ке қайтару үшін сотқа бер­­дік. Алайда көп жағдайда аудан­­дық сот жерді пайдалану құ­­қы­ғын бір жылға созып, же­ке адам­ның пайдасына ше­шіп беріп жүр,– дейді аудан әкімі­­нің орынбасары Әнуарбек Қонжар.

Суармалы шаруашылық­тар­ды дамытуға байланыс­ты ауданда қолға алынған 13 жобаның ең ірісі – Тамды су тоғанын қалпына келтіру. Ал­ғада жерасты бұлақтары көп болса да, сол бұлақтармен жалғасқан өзен арналары кеуіп жатыр. Себебі су көздері, шлюздер тазаланбайды, суы тайызданып, жіңішкерген өзен арналары қамыс, қоқыстан аршылмайды. Бұл күнде егіс алқаптарына көң төгу, ерте көктемде қар тоқтату жұмыстары ұмытылды.

 

Нубия ешкісі, африкалық жайын

Биылғы жарты жылда «Жұмыспен қамту бағдар­ла­масымен» ауданда 600 жұмыс орны ашылды. «Атамекен» кәсіп­керлер палатасының «Бастау биз­нес» кәсіпкерлік бағдар­ламасы бойынша жергілікті филиалынан оқып шыққан 350 азаматтың ішінен 10 адам бизнес жобаларын мақұлдатып, әрқайсысы 550 мың теңгеден қайтарымсыз грант алды. Сөйтіп, ешкі, сиыр, қоян өсіріп, жылыжай салуға кіріскен.

Ешкі өсірумен шұғылданғы­сы келген бір азамат Шекшек ата түлігінің заанен тұқымын сатып алуды жоспарлаған. Бір сауғанда 4 литр сүт беретін бұл ешкінің біреуі 100 мың теңге тұрады екен. Күніне екі сағат далада жайылады, көп жемді қажет етпейді. Алғада ешкінің 1 литр сүті – 800 теңге, ал сиыр сүті – 200 теңге тұрады.

– Заанен ешкілерін ең әуелі Маржанбұлақта тұратын Андрей деген жігіт Орынбор­дан сатып әкеліп, тұқымын көбейт­ті. Кейін басқалар Андрейден сатып алды. Қазір Андрейдің сүтті ешкілерін африкалық ешкілермен будандастырылған Нубия ешкілері ығыстыра бас­тады, – дейді Ә.Қонжар.

Кәсіпкерлер палатасынан 550 мың теңгеге қайтарымсыз грант алған тағы бір азамат Алғаның суларына африкалық жайын өсіріп жатыр. Бүгінде елі­міздің оңтүстік облыстарында балықтың осы түрін үш ай өсіріп, сатылымға шығарады. 

Аудандық жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімінің басшысы Нұркен Бердібаевтың айтуынша, биыл «Еңбек» бағдарламасы бойынша жастардың, аз қамтылған отбасылар, көпбалалы аналар және мүгедектігі бар азаматтар арасынан 80 адамды кәсіпкерлік негіздеріне оқыту жоспарланған. «Атамекеннің» Алға аудандық филиалындағы оқу орталығынан шілде мен маусым айларында 40 тұр­ғын онлайн оқыды. 30 азамат 130 млн теңгеге шағын несие ресімдеді.

– Бір күрделі мәселе – несие алған кезде кепілдікке қоятын жылжымайтын мүлік талапқа сай келмей жатады. Банктер ауыл үйлерін кепілге алуға құлықсыз. Мұндай кезде банктер сұралған соманың тек 50 пайызын береді. Мәселен, тұрғын үй 5 млн теңге деп баға­ланса, банк несиені 2,5 млн теңгеге ресімдейді, – дейді Н.Бердібаев.

Ақтөбедегі «Табыс» комму­нал­дық базарында жыл бойы өткізілетін ауылшаруашылық тауар өндірушілерінің жәрмең­кесіне алғалық шаруалар үнемі қатысатын. Карантин кезінде коммуналдық базар жабық бол­ғанымен, қайтарымсыз грант­қа сиыр, ешкі, тауық сатып алған шаруалардың өнімдерін қала тұрғындарына жеткізу қызметін қазіргі кезде Алғаның таксистері атқарып жүр.

 

Әрекетке – берекет

 2019 жылы Алға ауданында 1500 отбасы атаулы әлеуметтік көмек алса, биыл көмек 259 от­басына ғана мақұлданған. Көмек алушылар қатарының сире­ген себебін Ә.Қонжар:

– Атаулы әлеуметтік көмек төлеу тәртібі өзгергендіктен, азамат­тардың еңбекке құлшы­нысы артты. Бұл көмек бүгінде отбасы табысының жетпейтін бөлігіне ғана төленеді, әр аза­матқа әртүрлі шығады. Соған қарамастан 1000 теңге шықса да, көмек алуға құжат тапсыратын осал топтар бар. Бұған қоса атаулы әлеуметтік көмек алатын отбасылардың 1-6 жас арасында қанша баласы болса, әр балаға бөлек азық-түлік пакеті беріледі. Мұндағы әр пакеттің құны – 4700 теңге. Бекітілген нұсқаулыққа сәйкес осы сомаға керек-жарақ саламыз. Мәселен, көмек алатын отбасының 2 баласы болса – екі пакет, үш баласы болса – үш пакет беріледі. Қазір әр тоқсан сайын атаулы әлеуметтік көмек алуға құжат тапсыру керек. Жұмыссыз азаматтарға жұмыс ұсынамыз, бас тартса – мемлекеттен берілетін жәрдемақы тоқтайды. Nur Otan партиясы филиалы төтенше жағдай кезін­де Алғада тұратын көп­бала­лы аналарға, әлеуметтік жағ­дайлары нашар отбасыларға 50 мың теңгеден таратты. Бірақ сұрамсақтанып келе беретін азаматтар да бар. Кей жағдайда әлеуметтік көмек нағыз мұқ­таж адамдарға берілмеген жағ­дай­лар да кездеседі. Өйткені бұл адамдар жоқ болса да сұрауға арланады, – деп түсіндірді.

Алға ауданы ауыл шаруа­шылығы дақылдарын өсіруге өте қолайлы. Аз ғана халқы бар Талдысай ауылының табиғаты тамаша, мұнда тоғыз жылдық мектеп пен медициналық амбулатория бар. Жері қара топырақты, ауыл ортасынан бұлақ ағып жатыр, жан-жағы қайың, үйеңкі, терек, жабайы қарақат, таңқурай. Лай кесектен құйылған, қамыспен мұқият жабылған тоқал тамдар, талдан тоқылған шарбақтар бұрын осы өлкеде украин ұлтының адамдары бірлесе тіршілік еткенін айғақтағандай, бір қараған­да хуторларды еске түсіреді. Осы ауыл­дың тұрғыны, атаулы әлеу­­­меттік көмекке екі сиыр сатып алған көпбалалы ана Гүл­нұр Қош­қарбаева мал басын бір жарым жылдың ішінде жеті басқа жеткізіпті.

– Мен 2018 жылдың көкте­мінде 7 балама 300 мың теңге атаулы әлеуметтік көмек алдым. Оның 250 мың теңгесіне баспағымен қоса бір сиыр, қалғанына жемшөп алдым. Екінші жарты жылға осындай сома тағы түскенде, еш ойланбастан тағы бір сиыр алдым. Балаларымның алды азамат болып қалды. Биыл атау­­лы әлеуметтік көмек қыс­қар­ғанымен, көпбалалы және аз қамтылған отбасылар үшін грант бөлінетінін естіп, аудан­дық жұмыспен қамту орта­лығына бардым. Оның алдында Бестамақ ауылының әлеумет­тік қамсыздандыру бөлімінің басшысы Болатбек Қанғожин грант алудың тәртібін түсін­дірді. Мен «Келіспейтін шаруа ғой» дегенімде, Болатбек ағай: «Әрине әрекет етпей отыра берсеңіздер, ешқашан да шаруа келіспейді. Алға ұмтылыс жасап көрмейсіздер ме!» деді. Осы кісінің сөзі қамшы болып, «Атамекеннің» Алға­дағы филиалында кәсіпкер­лік негіздеріне бір ай оқып, 555 мың теңге грант алдым. Оқып жүрген уақытымда 14 мың теңге стипендия да берді. Өзім қойшының қызымын, малдың жайын жақсы білемін. Енді осы грантқа меринос тұқымды қойлар алуды жоспарлап отырмыз. Күйеуім екеуміз Хромтау ауданындағы меринос өсіретін бір шаруашылықтан сатып аламыз. Меринос қойдың жүнінен көрпе тігіп, шұлық, кеудеше тоқып сатқым келеді, – дейді жеті баланың анасы.

 

Ауыз судың сұрауы бар

Жаз басталса Алғада жыл сайын ауыз су тапшылығы туады. Аудан әкімі Мамырғали Аққағазов бәріне ауыз сумен бақша суарғандар кінәлі деп санайды. Жаздың үш айында су үшін тұрғындармен шайқасатын басшының бас­ты ұстанымы – бақша еккен тұр­ғын өз шарбағынан ұңғы қазып алуға тиіс.

– Ауыз сумен бақша суару – заңсыз. Оның сметалық құжатпен бекітілген шектік мөлшері бар. Мәселен, күніне құбырмен 3 мың текше метр су жіберілуі керек болса, тұрғындар 6 мың текше метр қолданады. Жоба артық жасалып, 3 мыңға тағы 1500 текше метр қосылды. Адамдар осы ар­ты­ғымен бөлінетін қорды да жеп жатыр. Неге? Өйткені таңер­тең тұрған бойы бақшаға құ­быр­ды ашып тастайды да, кетіп қалады. Сөйтіп бар су құбыр­ға жақын үйлерден ауыс­пайды. Көшенің кейінгі басын­дағыларға жетпегесін «су жоқ» деген айқай-шу да басталады. Су тапшылығының негізгі себебі осы. Бізде маусым, шілде, тамыздың соңына дейін су­дың дауы қызады. Ал жылдың басқа мезгілдерінде мұндай мәселе жоқ. Біздің міндетіміз – тұрғындарымызды ауыз су­мен қамтамасыз ету. Ауыз суды бақшаға пайдалану міндетімізге кірмейді. Бау-бақша егуге ұңғы қазып алсын деген нұсқауды орында­мағандарға айыппұл салу туралы тапсырма бердік. Соның нәтижесі болар, қазір Алға қаласында жеке адамдар 45 ұңғы, Маржанбұлақта 34 ұңғы қазып, үйіне су өткізіп алды. Аудан орталығы Алғада ауыз су 8-34 метрден, Маржанбұлақ ауылында 110 метрден, Тамды­да 78 метр тереңнен шықты. Ал бау-бақша суаруға 12-15 метр­ден шыға береді, одан терең­десе ауыз суға ілінеді, – дейді М.Аққағазов.

Шағын және орта кәсіпкер­лік нысаны аз, жұмыс орындарын құру бойынша әлі де алға оза алмай жатқан Алға ауданы карантин кезінде осылай тіршілік етіп жатыр. Тұрғын­дар көкөніс пен мал азығы дақыл­дарын көптеп өсіруге белсенді емес. Бір жағы­нан, өнім жауын-шашын­ның түсуіне байланысты, екінші жағынан оны сату мен тасымалдау жұмысы да жүйеге келтірілмеген. Бұл жер­де техникасы аз шағын шаруа­шы­лықтар ұтылады.

 

Баян СӘРСЕМБИНА

 

Ақтөбе облысы,

Алға ауданы

 

Соңғы жаңалықтар

Амманға аттанды

Спорт • Кеше

Қадір түнінің қасиеті

Руханият • Кеше

Алматы қаласында жер сілкінді

Аймақтар • 06 Мамыр, 2021

Ұқсас жаңалықтар