Бұл мәселе Шығыс Қазақстанның шаруа қожалықтарын тұйыққа тіреп отыр
Үкіметтің кеңейтілген отырысында Мемлекет басшысы ет экспортын 2016 жылға қарай 60 мың тоннаға дейін жеткізу міндетін қойды. Тиісті бағдарламаны жүзеге асыруға қыруар қаржы – 120 миллиард теңге бөлінді. Ал осы қаржының қаншасы Шығыс Қазақстан облысына келіп түсті? Ет экспортын көрші мемлекеттерге шығаруда қандай шаруа тындырылды? Осы сауалдарға жауап беруге тырысайық.
Бұл мәселе Шығыс Қазақстанның шаруа қожалықтарын тұйыққа тіреп отыр
Үкіметтің кеңейтілген отырысында Мемлекет басшысы ет экспортын 2016 жылға қарай 60 мың тоннаға дейін жеткізу міндетін қойды.Тиісті бағдарламаны жүзеге асыруға қыруар қаржы – 120 миллиард теңге бөлінді. Ал осы қаржының қаншасы Шығыс Қазақстан облысына келіп түсті? Ет экспортын көрші мемлекеттерге шығаруда қандай шаруа тындырылды? Осы сауалдарға жауап беруге тырысайық.
Шығыс Қазақстан облысында ірі қара малының саны бір миллионнан асады. Алайда, Ресей немесе көрші мемлекеттердің еттің сапасы мен дәміне, бағасына назар аударатынын естен шығармаған жөн. Сондықтан Үкімет арнайы бағдарлама қабылдап, шетелдерден асыл тұқымды малдарды әкеле бастады. Ал олар кім көрінгеннің қолына тие бермейді. Арнайы бизнес-жоба жасап, оны қорғап шығуың керек. Кепілдемеге қоятын қымбат мүлік өз алдына бөлек әңгіме. Ақыры Шығыс Қазақстанның бірнеше мықты шаруа қожалықтары шетелдерден асыл тұқымды мал алуға қол жеткізді. Шындығын айту керек, олар талай тар жол, тайғақ кешуден өтті.
Көкпекті ауданында «Елімай» атты жауапкершілігі шектеулі серіктестік бар. Олар аудан орталығында тұрмыстық қызмет көрсету орталығын, басқа да бірқатар нысандарды салып, тұрғындардың алғысына бөленді. Істің көзін тапқан Серік Уәлиев пен Болат Бекбергенов деген азаматтар өткен жылы шетелден 194, ал биыл 500 бас асыл тұқымды мал сатып алды. Әдетте мал болған соң оның жайлы қорасы, мал туғызатын жер болуы керек.
– Репродуктордың (сиыр туғызатын кешен) құрылысын салу оңай шаруа емес екен. «ҚазАгро» оның құрылысына 1 миллиард 200 миллион теңге бөлеміз, бірақ оның құрылысын басқа компанияға береміз деп шарт қойды. Сұрап отырғандары орасан зор қаржы болғандықтан, «жүз ойланып, мың толғанып» барып, кешенді өз күшімізбен салуға бел будық. Қазір 400 миллион теңгеге құрылысты аяқтап қалдық, – дейді «Елімай» ЖШС-нің директоры Б.Бекбергенов.
Дәл осындай бейқамдық пен жауапсыздыққа «ҚазАгроның» басшылары «Шығыс-сүт» серіктестігімен 1000 басқа арналған бордақылау алаңы мен кешен құрылысын салу кезінде жол берді.
Кенді Алтайдағы ең ірі серіктестік ізденіс пен ілкімділік танытып ТМД елдерінде жоқ роботпен сүт сауатын кешенді Бобровка ауылында пайдалануға берді. Бұл күндері Украинка ауылында тауарлы-сүт фермасын салып жатыр. Аманшылық болса, ет пен сүтті экспорттау мәселесі шешіліп қалатын түрі бар.
Ет экспортын жолға қою үшін ең алдымен ірі қараның асыл тұқымды түрлерін көбейту қажет екені белгілі. Елбасы Үкімет отырысында атап көрсеткен 120 миллиард теңгенің 10 миллион 200 мың АҚШ доллары облысқа келіп түскен. Бұл 1,5 миллиард теңгеден сәл ғана артық. Осы қаржыны 14 облысқа бөлсек, өңірге қаржының аз келіп түскені тайға таңба басқандай белгілі. Алайда, мәселе санда емес, сапада. 2012 жылы мемлекеттен мал сатып алуға 2,53 миллион АҚШ доллары келіп түссе, биыл 7,67 миллион АҚШ доллары келген. Бұл қаржыға Үржар ауданындағы Мәулетбек Қалиев басқаратын «Алғабас» шаруа қожалығы айшылық алыстағы Австралиядан «Ангус» тұқымды 476 ірі қараны сатып алған. Оған 288 миллион теңге қаржы жұмсалған. Біз бір ай бұрын «Алғабас» шаруа қожалығының төрағасы Мәулетбек Қалиевпен жолығып, әңгімелескенде біраз шындыққа көз жеткіздік.
– Мұның алдында Франциядан 224 бас «Шараоле» тұқымды сиырын алдық. Будандастырылған «Әулиекөл» малы да жақсы өсіп-өніп келе жатқан. Амал бар ма, бұдан екі жыл бұрын көрші Қытайдан аусыл ауруы келіп, 400 бас сиырды өртеген кезде өзегімді от шалды, өкіндім. Қазір «Ангус» малдары карантинде тұр. Ерекше сақ болмаса, малдың түрлі аурулары құртатын түрі бар, – деді М.Қалиев.
– Малдар егілмеген бе, бұған қалай жол берілді,– деген сауалға шаруа қожалығының басшысы:
– Вакциналар сапасыз болып шықты, – деп жауап қатты.
– Ет экспортын қашан жолға қоясыздар?
– Шындықты айтайын ба, – деп қожалық төрағасы сығырая қарады. Көрші Ресей біздің қымбат етті не қылсын. Онда бір келі еттің көтерме бағасы небәрі 600 теңге. Ал біздікі 800 теңге. Көрші Беларусьте де ет арзан. Сондықтан ет пен шұжықты тонналап тасып жатқанымызды мойындаған жөн. Ең алдымен, көрші мемлекеттерде ет пен сүтке субсидия көп бөлінеді. Сондықтан азық-түліктің бағасы төмен. Демек, Үкіметті басқарып отырған азаматтар Ауыл шаруашылығы министрлігінің жұмысына бақылау жасап, шаруа қожалықтарына жағдай жасаса оң болар еді.
Мұхит Тұмабаев басқаратын «Прииртыш» қожалығы 670 миллион теңгеге 1005 бас «Ангус» сиырларын алыпты. Аманшылық болса, жақын арада экспортқа ет жөнелтеміз деп отыр. Шетелдерден мал алған басқа қожалық иелері де мал кешендері мен туғызатын қораларды салған кезде мемлекеттен бөлінетін субсидия көлемі ұлғайса дегенді айтады.
Ет экспортын шығаруда «Семей ет комбинаты» серіктестігі биыл Ресейге 100 тонна консерві жіберген екен. Жақында ғана пайдалануға берілген «Айтас» серіктестігі құс етін тереңдетіп өндіретін зауыт Ресейге биыл 2 мың тонна ет жөнелтпек. Десек те, ауыл шаруашылығы саласындағы мамандар мен басшылар Елбасы тапсырмасын орындауда ізденістер танытатын мерзім жетті. Себебі, уақыт ырғалып-жырғалғанды көтермейді.
Оңдасын ЕЛУБАЙ,
«Егемен Қазақстан».
Шығыс Қазақстан облысы.
