Руханият • 29 Маусым, 2021

«Қараңғы түнде тау қалғып...» әнін неміске жеткізген кім?

200 рет көрсетілді

«Жидебай-Бөрілі» мемлекеттік қорық-музейінің қо­рын­да Абай тұтынған заттар, қолжазбалар, суреттер, сол за­ман­нан көрініс беретін құнды жәдігерлер орын алғаны белгілі. Со­­ны­мен қатар Елбасынан, Абай ұрпақтарынан және басқа да музей жанашырынан келген сыйлар музей төрінде тұр.

Белгілі жазушы, драматург, Ұлы Отан соғысының ардагері Қалмұқан Исабаев Абай мен Гете арасындағы рухани байланыс­ты тереңнен зерттеп, хакімнің шы­ғармаларын неміс халқына жет­кізгендігін біреу білсе, біреу біл­мейді. Ал Гете музейінен жә­ді­гер­лер алып келгенін естіп пе едіңіз?

Қалмұқан Исабаев Павлодар облысы­ның Баянауыл өңірінде туған. 1943 жылдың қаңтарында 10-сыныпта оқып жүргенде Кеңес Армиясы қатарына шақырылып, сұрапыл соғысты бастан кешеді.

Түрікменстанның Карке қала­сында 1195-атқыштар полкінің взвод командирі қызметінде жүр­ген уақытында, 1948 жылдың қа­занында Германиядағы 20-ме­ха­никаландырылған полктің взвод командирін ауыстыруға бұй­рық келіп, «Бұл қызметке бір қазақ керек болған екен, ол таң­дауға мен іліккен болсам, ше­гінерге не бар» деген оймен сол жаққа аттанады.

Гететанушылардың айғақ­та­­уынша, Абай тәржімалаған «Қа­раңғы түнде тау қалғып...» өлеңінің неміс тіліндегі түп­нұс­қасын, яғни «Түнгі кез­бенің әнін» ұлы ақын сол күні кеш­те мұнартқан Тюрингия қы­раттарына қарап тұрып, есікке жазыпты. Музейдегі Гете «Түнгі кез­бенің әнін» алғаш жазған есік тарихи мүлік саналады.

Ильменау жерінде алғаш Гете музейіне барғанда Абай аудармасын тасқа жазып, салтанатты есік жанына қағуды армандап кеткен жазушы Қалмұқан Исабаевтың белсенді қызметінің арқасын­да, Абайдың «Қараңғы түнде тау қалғып» өлеңі қашалған мәрмәр тақта 1979 жылы 22 шіл­деде Қазақстаннан Габельбах музейіне жеткізіліп, салтанатты жағдайда аталмыш есіктің жанына орнатылды. Сол уақыттан бастап музейге келген шетелдік қонақтарды Абай әнімен қарсы алу дәстүрге айналған. 1980 жы­лы Қ.Исабаев Гете музейіне өзі салған Абайдың бейнесін, «Қараңғы түнде тау қал­ғып» әні­нің ноталық жазбасын, арнайы әзірленген домбыраны сый­ға тартады. Домбыраның сын­байтын шынымен қапталған бө­лігі астында неміс және орыс тіл­де­рінде: «Гетенің Азиядағы тұң­­ғыш аудармашысы – ақын, әрі ком­позитор Абай осы аспапта ойнап, «Түнгі кезбенің әніне» ән шы­ғарған» деген жазу бар. Өз кезе­гінде Гете музейі мен неміс­тің классикалық әдеби мұрасын жинап, зерттейтін Ұлт институты қызметкерлері Семейдегі Абайдың әдеби-ме­мо­риалдық му­зейіне Гетенің порт­ретін сыйға тартқан.

Сонымен қатар Абай му­зе­­йі­не натуралист, геологияға қы­зы­ғушылық танытып, минералдар жинаған Гетенің кол­лекция­сынан Қалмұқан Исабаев ақынның жеке заты ретінде сақ­талған жапырақ бедері түс­кен тас әкелген. Ильменау қала­сының құ­рылғанына 700 жыл то­луына орай ақ керамикадан жа­салған таңбасын сыйға тартқан. Со­ны­мен қатар, Гете суретін, қол­жаз­баларының көшірмесін, буклеттерді, неміс тілінде «Қараңғы түнде тау қал­ғып» әні жазылған магнитофон жазбасын және мерейтойлық медальдарын да тапсырған.

 

Арай Талғатқызы,

Абай музейінің баспасөз қызметкері

Шығыс Қазақстан облысы

 

Соңғы жаңалықтар

Алматыда үш көше ұзартылады

Аймақтар • Бүгін, 17:57

Доллар арзандады

Қаржы • Бүгін, 17:01

Ұқсас жаңалықтар