Қазақстан • 18 Қазан, 2021

Алаш аманатына адал жан

88 рет көрсетілді

Көрнекті ғалым, белгілі жазушы, алаштанушы Тұрсын Жұртбайдың 70 жасқа толуына орай Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық универ­ситетінде «Елдік ұстаным және тәуелсіздік нысанасы» атты халықаралық конференция ұйымдастырылды.

Іс-шараға қатысқан Мемлекеттік хатшы Қырымбек Көшербаев мерейтой иесінің ғалымдық, жазушылық қырына тоқталып қана қоймай, Қазақстанның тарих ғылымына қатысты ой-пікір­лері­мен бөлісті. Бұл ретте Тұрсын Жұрт­байдың 1922-1937 жылдар аралы­ғындағы, 50-жылдардағы ұлт зиялы­ларын қудалау, қуғын-сүргінге ұшы­рату туралы, «Алаш» партиясы мен Алашорда үкіметі басшылары мен мүшелерінің үстінен жүргізілген тергеу істерінің негізінде жазылған «Ұраным – Алаш!..» атты үш томдық зерделі зерттеуіне ерекше назар аударды.

– Бұл еңбек рухани дүниемізге үлкен серпіліс әкелді. Тұрсын Жұртбай осы үштомдық іргелі зерттеу еңбегі мен «Алаш ақиықтары» атты сирек деректер жинағы негізінде біртұтас Алаш идеясының тұжырымдамасын мүмкін болғанша толық ашты. Ғалым Алаш партиясының Кеңес үкіметіне қарсы астыртын іс-әрекеттері деген 14 томнан тұратын істі түгелдей дерлік сүзіп шықты. Осылайша, бұған дейін жасырын болып келген талай қиянат пен қасірет парақтарын ақтарды. Ол 1988, 1991 және 1997 жылдары Мемлекеттік қауіпсіздік комитетінің архивіндегі 100-ден астам мемлекеттік аса құпия құжаттармен, тер­геудің сұрақ-жауаптарымен, айып­керлердің көрсетінділерімен, айыптау қорытындыларымен танысып шығуға мүмкіндік алды. 15 жылдан астам уақыт бойы ғылыми ізденіс жүргізіп, әйгілі үштіктің сотындағы айыптаулардың жалғандығын әшкерелейтін тың дерек­терді ғылыми айналымға түсірді, – деді Қ.Көшербаев.

Осы орайда Мемлекет басшы­сы­ның Жарлығымен Саяси қуғын-сүргін құр­бан­дарын толық ақтау жөніндегі мем­лекеттік комиссия құрылғаны белгілі.

– Комиссия еліміздегі саяси қуғын-сүргін құрбандарының барлығын анық­тап, соның негізінде жазықсыз жапа шеккендерді толық ақтауды көз­дейді. Осы тұрғыдан алғанда Тұр­­сын Жұртбайдың жылдар бойы жүйе­лі атқарып келе жатқан зерттеу жұмыс­тары мемлекеттік комиссияның мінде­ті­мен үндес, екеуі бір өзеннің арнасындай десек қателеспейміз, – деді Мемлекеттік хатшы.

Қ.Көшербаевтың пікірінше, Қазақ­стан тарихының кеңестік дәуірі саяси, әлеуметтік, экономикалық қарама-қайшылықтарға толы. Тарихшылар алдағы уақытта осы тақырыптарды және басқа да зерттелетін мәселелер төңірегінде тарихнамалық талдауларды көбейтуі керек. Кеңестік дәуірдің ащы шындығын ашып көрсететін түбегейлі зерттеулер тәуелсіз Қазақстанда әлі де жеткіліксіз.

– Қазақстан тарихына қазіргі заман тұрғысынан қарау керек. Бұл оны дүниежүзілік тарихпен, Еуразия континеті тарихымен, көшпелілер өрке­ниетімен, түркі халықтары мен Орталық Азия елдері тарихымен ке­шенді түрде қарастыру деген сөз. Сондықтан атқарылар шаруа да ау­қымды. Тарихи сананың іргетасын тарих ғылымы қалайды. Бұл сала кешеге дейін идеологиялық қасаңдық құрсауында болды. Қазақстан тарихы таптық көзқарас тұрғысынан көбі­несе сыңар жақ ыңғайда жазылды. Ел тарихының көптеген прин­ципті мәселелері түбегейлі дәйек­тел­ген жоқ. Қазақ этнонимінің шығуы, қазақ халқының этногенезі, қазақ мем­ле­кет­тілігінің тууы мен қалыптасуы, көшпелі қоғам эволюциясы секілді мәселелер кешенді зерттеуді қажет етеді, – деді Мемлекеттік хатшы.

Қ.Көшербаев атап өткендей, Қа­зақ­стан тарихы мен қазақ этносы та­рихының аражігі ажыратылмаған. Қазақ хандығының Ресей империясының құ­рамына кіру тарихының жай-жап­сары да әлі толық ашылған жоқ. Қазақстанның КСРО құрамындағы дамуына да реалистік тұрғыдан қарау қажет. Әртүрлі этностық қауымдардың Қазақстанға көшірулі мен жер аударылуына, олардың осы жерде қоныс тебуіне қатысты мәселелер де өз зерт­теу­шілерін күтіп отыр.

Сонымен бірге конференция барысында Сенат депутаты Мұрат Бақ­тиярұлы Парламент Сенатының Төр­ағасы Мәулен Әшімбаевтың құт­тық­тауын оқып берді. Онда Тұрсын Жұрт­байдың әдебиет пен мәдениетке, тарих пен руханиятқа қосқан зор үлесіне ерекше назар аударылған. Белгілі ғалымның мерейтойы енді өзі туып-өскен Семей өңірінде жалғаспақ.

Соңғы жаңалықтар

Паганини

Өнер • Кеше

Тарихымызды тану – ұлы іс

Қазақстан • Кеше

Отыз жылдыққа ой қорытқан

Қазақстан • Кеше

Ұқсас жаңалықтар