Аймақтар • 30 Қараша, 2021

Бензол – ең құнды шикізат

1406 рет көрсетілді

Қазақ жеріндегі шикізаттық қоры мол табиғи байлықтың бірі – мұнай. Әлемдік нарықта баррельмен бағаланған «қара алтынды» экспортқа тасымалдаудан түсетін табыс аз емес. Жеті қат жер астынан тонналап өндірілген мұнайды өңдейтін отандық кәсіпорынның бастауында Атырау мұнай өңдеу зауыты тұр. Қазір бұл зауыт жанар-жағармай түрлерін шығарумен шектелмейді. Мұнда жаңаруға жалғасқан жаңғыртудан кейін іске қосылған хош иісті көмірсутектер шығару кешенінде екі жаңа өнім алына бастады. Оның бірі – бензол, екіншісі – параксилол. Бұрын елімізде дәл осындай шикізаттық өнімдер шығарылмағанын ескерсек, мұны тәуелсіздіктің жемісі деуге болады.

 Суретті түсірген Рахым ҚОЙЛЫБАЕВ

Зауыт мамандарының мәлі­ме­тіне сүйенсек, хош иісті кө­мір­­сутектер шығару кеше­ні­нің құрылысы 2010-2014 жыл­дарға арналған үдемелі ин­дус­трия­лық-инновациялық да­му бағдарламасы аясында қолға алын­ды. Кешен құрылысы 2010 жылы басталды. Жобаға сәй­кес кешен құрылысына 1 млрд 40 млн долларды құраған ин­вестициялық қаржы салынды. Бірақ бұл жобаны іске асыратын бас мердігерді таңдау оңайға түспеді. Өйткені жобаға қатысуға Еуропа елдерінен, Жапониядан, Оңтүстік Корея мен Қытайдан бірнеше компания ынта танытты. Әр компанияның іскерлік, өндірістік тәжірибесі сарапқа салынып, үшеуінің ғана ұсы­нысына талдау жасалды. Бұ­лар – жапондық Маrubeni Corporation және JGC компаниялар тобы мен қытайлық SІNOPEC Engіneerіng компаниясы.

Мәселен, Жапониядан қатыс­қан компаниялар тобы бұдан бұрын да АтМӨЗ-де қайта жаң­ғыр­ту жобасын іске асырған еді. Сол себептен жапондық компаниялар тобының басшылары сол тәжірибесін артықшылыққа балаған болуы керек. Мұны аталған компаниялар тобының жобаны 3 млрд 400 млн долларға бағалауына байланысты айтып отырмыз. Алайда бәсекеге қабі­лет­тілігін дәлелдеуді көзде­ген қытайлық компания балама ба­ғаны әлдеқайда төмендеу ұсынды. Осылайша, SІNOPEC Engіneerіng компаниясының ұсынысы 1 млрд 99 млн долларды құрады. Тапсырыс беруші тарап төмен баға ұсынған Қытай компаниясымен келіссөз жүргізді. Сөйтіп, тараптар жобаны 1 млрд 40 млн доллар көлемінде іске асыруға уағдаласты.

Әлемнің әр еліндегі компания­ларды бір-бірімен бәсеке­лес­тір­ген жобаның нендей ерекшелігі бар? Отандық мұнай-химия өнер­кәсібін жандандыруға серпін бере ме? Энергетика министрі Мағзұм Мырзағалиевтың мәлі­ме­тінше, бұл – ТМД елдері аумағындағы ең ірі жоба. Атырау мұнай өңдеу зауыты Қазақстан үшін аса маңызды бензол мен параксилол өнімдерін шығаруға жол ашқан бірегей жобаны іске асырды. Жаңа кешеннің іске қосылуы­мен Қазақстанда мұ­най-химия өнеркәсібінің негізі қа­ланды.

Зауыт басшыларының айтуынша, хош иісті көмірсутектер кешенінде біріншіден, жылына 133 мың тонна бензол мен 496 мың тонна параксилол шығару ісі жолға қойылды. Екіншіден, АтМӨЗ-де шығарылатын тауарлы бензиндердің сапасын Еуро-4 стандарты деңгейіне жеткізуге жол ашылды. Үшіншіден, жанармай түрлеріндегі бензолдың мөлшері 1 пайыздан, хош иісті көмірсутектер 35 пайыздан аспайды. Төртіншіден, бензин түрлері мен дизель құрамындағы күкірт мөлшері де, жанар-жағар­май­лар­дың қоршаған ортаға зиянды әсері де азаяды. Бесіншіден, дизель мен авиаотын өндіру көлемі ұлғайтылатыны көзделді. Дизель отынын қосымша сутегі алу есебінен молайтуға мүмкіндік мол.

Мұнай өңдеушілердің түсін­діруін­ше, хош иісті көмір­су­тектер шығару кешенінің жобасы екі технологиялық нысан құрылысын қамтыды. Оның бірі – катализаторды үздіксіз қалпына кел­тіретін катализдік риформинг, екіншісі – бензол алу мен хош иісті көмірсутектер шығару қондырғысы. Ірі габаритті 499 қондырғы орнатылған кешен құрылысына 4 072 адам жұмысқа тартылды. Бұл кешен екі режімде жұмыс істейді. Алғашқысын жоғары октанды (АИ-92, АИ-95 және АИ-98) тауарлы жанар­май маркаларын дайындау үшін жоғары октанды компоненттер, екіншісін мұнай-химия өнер­кәсібі үшін бензол мен параксилол өнімдерін шығарумен бай­ланыстыруға болады. Ал бен­зол – химия өнеркәсібі өнім­де­рінің маңызды ондығына кіретін шикізат. Өйткені бензолды пластмассалар өндірісі мен синтетикалық резеңке, дәрі мен бояулар үшін бастапқы шикізат ретінде қолданады. Бен­­золдың бастауы болатын хош иісті көмірсутектер әртүрлі плас­т­­­массаның физикалық сал­ма­­­ғында – 30, кәушіктер мен резеңкелерде – 66, синтетикалық талшықтарда 80 пайызды құ­рай­ды екен. Атырау мұнай өң­деу зауытында бензолдың ал­ғаш­­қы сынамасы 2015 жылғы шілдеде шығарылды. Содан бері зауыттағы жұмыс істеп тұр­ған катализдік риформинг қон­­­дырғысында шығарылып ке­ле­ді. Бұл қондырғы 2016 жылы бензолды бөліп алатын отындық баламасына көшірілді. Сол жылы зауытта бензолды бөліп алу ар­қы­лы сапасы жақсартылған әрі экологиялық таза жоғары октан­ды бензин өндірісі 140 мың тон­на­ға артты.

Алғашында бензол шығару­дың айлық жоспары 500 тоннаны құрады. Қазір жаңа индустрияландыру жобасымен шығарылып жатқан бензолға Ресей мен Қытайдан сұраныс артып отыр. Мәселен, 2016 жылы бензолдың алғашқы 300 тоннасы Ресей Федерациясының Тула облысына экспортқа жөнелтілген еді. Ал 2017 жылы шығарылған 8 951,2 тонна бензол Ресейге экспортталды. «Тазартылған бензол – 545» сертификаты бар тауар барлық халықаралық талаптарға толығымен сәйкес келеді.

– Бензол – мұнай химиясына қажетті ең құнды шикізат. Қазақстан аумағында бензол тек Атырау мұнай өңдеу зауытында қолға алынды. Біздің зауытта 2015 жылдан биылғы қарашаға дейін бензолдың 108,091 тоннасы шығарылды. Соңғы бес жылда Ресей Федерациясына 93 209,761 тонна, Қытай Халық Республикасына 11 821,054 тонна бензол экспортталды. Сондай-ақ Латвия Республикасындағы тұтынушылардың тапсырысына сәйкес 296,154 тонна бензол жіберілді, – дейді зауыт бас директорының корпоративтік функциялар жөніндегі орынбасары Дияр Қазим.

 

Соңғы жаңалықтар

Доллар бағамы көтерілді

Экономика • Бүгін, 11:50

Жүрек іздеген адам

Өнер • Бүгін, 09:05

Шешуші матчқа қатыса алмайды

Футбол • Бүгін, 08:55

Ұқсас жаңалықтар