Руханият • 30 Қыркүйек, 2022

Қаламгер белесі

59 рет көрсетілді

Шын жазушыға атақ-абырой, мадақ пен мақтау, барша құрмет шығармасы арқылы келеді. Әділетті оқырман да әдебиеттің бұл әдепкі ережесін біледі. Көңілдің күйін қозғап, мезет тебіренткен жақсы шығарманың әсері жадыңнан өшуі де қиын. Кейде әдебиетте біз түсінбейтін ғарыштық деңгейдегі белгісіз бір күш бардай сезіледі. Әйтпесе, жазуға келген мың-сан автордың бәрі тарихта қалар еді... есімдері жатталар еді. Сонымен бірге қанша ғасыр өтсе де, жылғалардан қанша су ағып, жылдар жылжыса да әлі күнге дейін ынтыға оқылатын авторлар бар. Парадокс.

Мәселен күні кеше ғана аста­на­лық жұрт сүйікті жазу­шы­ла­ры­ның шығар­ма­шылық кешіне асықты. Сонау жылдарда түрлі тақырыптарға барып, елді елең еткізген, «Оң қолымен» шошытып, «Әкесімен» елжіреткен Төлен Әбдікпен кездесуге асықты.

Астана қаласы Тілдерді дамыту және архив ісі басқармасының ұйым­дас­ты­руы­мен Қ.Қуаныш­баев атындағы Мем­ле­кеттік ака­де­миялық қазақ музыкалық драма театрында санаткер жазушы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Төлен Әбдіктің мерейлі 80 жасқа толуына орай «Парасат майданының жауынгері» атты әдеби кеш өтті. Салтанатты жиын­ға республиканың түкпір-түк­пірінен жиналған зиялы қауым, министрлер мен депутаттар, сон­дай-ақ автордың барша оқыр­маны қатысты.

Құттықтаулар легін Ақпарат және қоғамдық даму министрі Дархан Қыдырәлі бастады. Министр жазушының кеші Мұхтар Әуезов, Шерхан Мұртаза, Оралхан Бөкей сынды қазақ әдебиеті алыптарының туған күнімен тұспа-тұс келгенін атап өтті.

«Төлен аға – Мұхтар Әуезовтің жолын жалғаған көзі тірі классик жазушымыз. Оны қазір айту керек. Әбдіжәміл Нұрпейісовтің Төлен ағаға қандай баға бергенінің талай куәсі болғанбыз. Шындықтың шырақшысы, ақиқаттың алдаспаны іспетті Шерағаң сияқты Төлен аға да тек ақиқатқа, парасатқа қапысыз қызмет етті. Сонымен қатар Оралхан Бөкей секілді керемет суреткер, шынайы өмірдің образын жасаған үлкен жазушымыз. Осы үш қаламгердің сипатын, қасиетін бойына жиғандықтан Төлен ағаны сегіз қырлы, бір сырлы деп айтуға болады. Жазушылығы, драматургтігі бір төбе. Күйшілігі, домбырашылығы, әңгімешілдігі, тарихты тереңнен айтатын шежірешілдігі, күрестің де майталманы, басқа да сипаттарын жақсы білеміз. Сондықтан Төлен ағаны Абайдың бір сөзімен айтқанда, толық адамның, кемел адамның келбеті деп сипаттауға болады деп ойлаймын. Шығармаларын оқығанда өзінің сөзімен айтқанда, кіржуғыш машинадан шыққандай тазарып қаламыз. Өйткені Төлен аға қай шығармасында болса да, шын мәнінде тазалықты, адалдықты, кісілікті жазады. Сол үшін де жазушының әр шығармасы өміршең», деді министр.

Ал Мәдениет және спорт министрі Дәурен Абаев, ең алдымен жазушының ұлт руханиятына сіңірген еңбегіне тоқталды.

«Кез келген ұлттың, халық­тың басынан өткерген тарихи кезеңдері, ең алдымен сол ха­лықтың әдебиетінде із қал­ды­ра­ды. Жұртшылық өзіңізді қа­зақ руханиятында ерекше қолтаңбасы бар қабырғалы қаламгер, ұлтқа ұстын, аузы дуалы абыз жазушы деп таниды. Сондай-ақ қазақ сөз өнерінің өркендеп қанат жаюында, төл руханиятымыздың ілгері қадам басуында Сіздің атқарған жұмыстарыңызды жоғары баға­лайды. Қаламгерлігіңізбен қоса қайраткерлігіңіз де әрдайым ел назарында.

Кейінгі буын өзіңізді көркем­сөздің де, көсемсөздің де нағыз шебері ре­тін­де үлгі тұтады. Сіз сомдаған соны ке­йіп­керлер, тың тақырыптар кез келген әлемдік классикалармен иық тіреседі. Шығармашылығыңыздың негізгі бағыты да сол, сана тәуелсіздігі, адам құндылығы, әділдік майданы. Осы орайда қуатты қала­мыңыздан туған шұрайлы шығар­ма­ларыңыз болашақта әлем тіл­деріне үздіксіз аударылып, тұтас адамзат бас алмай оқитын күнге жетеді деп нық сеніммен айта аламыз», деді ведомство басшысы.

Шымылдығы мерейтой иесінің «Төрт түтін» күйімен ашыл­ған әдеби кештің барысы да ерек болды: жазушының поэ­тикалық ойларымен өрілген жиын тележурналист, Парламент Сена­ты­ның депутаты Дана Нұр­жігіттің сахна төрінде автормен жүргізген сұх­ба­тына ұласты. Шығармашылыққа, жазу­шы­лық өмірге, ақын Төлен Әбдікке, күйші Төлен Әбдікке, руханият пен мә­де­ниет­ке қатысты қойылған сұрақтарға автор да шынайы жауап берді. Дәл осы кеште жазушының оңашада өлең жазатыны, күйшілік өнері жайында айтылды. Жастық шақта жазылған өлеңдері оқылды.

«Осыдан бес жыл бұрын, 75 жасымда осындай басқосулар болған еді, сонда мен әңгімемнің басында өмірден озған екі-үш досымның атын атап еске алған едім. Бес жыл ішінде тек мемлекет басшылары ғана емес, бүкіл дүние өзгерді. Пандемиядан екі жыл ішінде жетпістен аса жазушы қайтыс болыпты, олардың ішінде ең аяулы достарым бар еді, ең жаманы осылардың бәріне барып топырақ салуға шамамыз келмей қалды. Соның ішінде біздің жаны­мыз­ды күйзелткен Қаңтар оқиғасы бар, осының бәрі қосыла келгенде бізге қан­ша­лықты қиын болғанын аңғаруға болады деп ойлаймын», деген жазушының сөзінен кейін барша көрермен орнынан тұрып, ұлт руханиятына еңбек сіңірген тұлғаларды еске алды.

Жазушылар Одағының төрағасы Ұлықбек Есдәулет өз буынының «Тозақ оттары жымыңдайды», «Оң қол» шы­ғар­ма­ларымен өскенін, тіпті сол «Оң қол» түстеріне кіргендей болғанын айтты.

«Тозақ оттары жымыңдайдыны» оқы­ғанда біздің өзіміздің отаршылдықта жүрген хал-күйімізді көрдік. Ақындарда «Махамбеттің монологы, негрдің монологы» деген бар. Яғни өзіміз айта алмағанды солардың аузымен беретін әдіс болатын. Десе де соның бәрінен Төлен аға озып кетті. Сонау үндіс тайпасының халі мен біздің қазақтың халі ұқсас болып шықты. Адамның жан-дүниесін тазартуды катарсис деп атайды. Төлен аға да жазуымен алпыс жылдан бері оқырманның жан-дүниесін тазартумен келе жатыр. Ол – лай суды тұндырумен бірдей. Дүниенің казустары, шиеленістері, ең бір адамды күйзелтіп, қиналуға жеткізетін қиын нәрселерді өз шығармасына арқау етіп алып шығады», деген Одақ төрағасы мерейтой иесіне қазақ әдебиетінің дамуы­на үлес қосқаны үшін «Қазақстанның құрметті жазушысы» атағының куәлігін табыстады.

Жазушы сұхбат арасында қаламгер лабораториясы туралы пікірін айтты.

«Адамның ішкі жан-дүниесі сыртқы дүниеге тікелей байланысты, сондықтан адамның жанына үңілсең, сен одан қоғамның картинасын көре аласың. Ол кезде цензура деген болды. Бет-жағын сездірмей, буалдырландырып, күрделендіріп жазуға тура келді. Мы­салы, шығармада үндістер трагедиясын қозғап отырып: «Қазір бізде коко жапырағын шайнамайды деп ойлайсыз ба, қазір бізде жалған идеялар жа­пырағын шайнайды», деген сөздер болды, сол байқалмай кетті».

Сондай-ақ кеш барысында Парла­мент Сенатының төрағасы Мәулен Әшімбаевтың құттықтау хатын депутат Нұртөре Жүсіп, Парламент Мәжілісінің төрағасы, Amanat партиясының төрағасы Ерлан Қошановтың құттықтау хатын Парламент Мәжілісінің депутаты Дархан Мыңбай оқыса, жазушының замандастары мәнді естеліктер айтты. Ал «Парасат майданын» алғаш оқы­ған сәттен «Мынау Кафканың өзі ғой», деп баға берген қаламгер Анатолий Ким бейнебайланыс арқылы құт­тық­тады.

Соңғы жаңалықтар

Қырғыздың өңіндей...

Өнер • Бүгін, 08:35

Тағы да тариф туралы

Аймақтар • Кеше

Қолдан шапқан қобыз

Руханият • Кеше

Күләнда апа

Ең қысқа әңгіме • Кеше

Алаш ат тарихы

Қоғам • Кеше

Бір өлеңнің тарихы

Әдебиет • Кеше

Сұлтанмахмұт жеңісі

Әдебиет • Кеше

Дала мен дарын

Тарих • Кеше

Ұқсас жаңалықтар