Экология • 20 Ақпан, 2023

Ауасы ең лас қала

464 рет
көрсетілді
3 мин
оқу үшін

Қоршаған ортаны қорғау – әлем алдында тұрған басты міндет. Кем дегенде 155 мемлекет өз азаматтарының ұлттық заңдарға немесе Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы сияқты халықаралық келісімдерге сәйкес саламатты ортада өмір сүруге құқығы бар еке­нін мойындайды. Осыған қарамастан, Дүниежүзілік ден­саулық сақтау ұйымының бағалауы бойынша, барлық өлім-жітімнің 23 пайызы ауа мен судың ластануы және химиялық әсер ету сияқты экологиялық қауіптерге байланысты екен.

Ауасы ең лас қала

Суретті түсірген Ерлан ОМАР, «EQ»

Қазақстанда да экология мәселесі аса өзекті. Ауаның сапасы қоршаған ортаны қорғауда шешуші рөл атқарады. Кейінгі 5 жылда (2018-2022 жылдары)Астана, Қарағанды, Жезқазған және Теміртау қалаларында атмосфералық ауаның тұрақты жоғары ластануы бай­­қалды. Мысалы, Астанада ауа ластануы негі­зі­нен жылу электр стансалары мен жеке секторды жылытудың шығарын­ды­ларымен қатар жүретін жылдың суық кезеңіне тән. Қаланың қозғалыссыз қиылыс­тарындағы ауаның азот диоксидімен лас­тануы автомобиль көлігінің ай­тарлықтай теріс үлесін көр­сетеді.

«Қарағандыда да жағдай осыған ұқсас: атмосфераның ластануына негізгі әсер жылу электр стансалары мен жеке сектордағы жылу шы­ға­рын­дыларымен өндіріледі, бірақ өнер­кәсіптік кәсіпорындардың шығарын­дылары қосылады. Теміртауда ластану кез келген мау­сымға тән, ол қала­ның өнер­кәсіптік және ме­тал­лургиялық кәсіп­орын­дары­нан, ал қыста жылу электр стансалары мен жеке сектор­дағы жылудан шы­ғарылатын шығарын­ды­лар­дың әсерімен күшейеді. Мұн­дай экологиялық проблемалар кез келген мемлекетте қоршаған ортаны қор­ғау үшін қомақты инвестицияны қа­­жет етеді. Ұлттық статистика бю­­росының мәліметінше, Қа­зақстанда 2018 жылдан 2021 жылға дейін осы ба­ғыттағы инвестиция көлемінің сер­пінді өсуі байқалды. Дегенмен 2022 жылы көрсеткіштер айтарлықтай тө­мендеген. Мәселен, 2022 жыл­ғы қаң­тар-желтоқсанның қоры­тындысы бойынша елімізде қоршаған ортаны қорғауға ба­ғытталған күрделі салымдар 80,6 млрд теңгені құрады, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда бірден 50,8 па­йызға аз», дейді Ranking сарапшылары.

Жалпы, кейінгі 5 жылда (2018-2022 жылдар аралы­ғында) инвестиция көле­мі 600 млрд тең­геге жуықтаса, ал­дың­ғы бес жылда бұл көр­сеткіш 235,9 млрд тең­гені құ­раған. Бір айта ке­тер­­лік жайт, тұтастай ал­ған­­да елдегі ин­вес­т­ицияның жал­­пы көлемінен қоршаған ор­та­ны қорғауға ба­ғытталған инвес­ти­цияның үлесін қарасты­ратын болсақ, онда бұл өте мардымсыз – 2022 жылы небәрі 0,54 пайыз.

«Бұл ретте квазимемлекеттік және жеке сектордың жекелеген субъек­ті­лері экологиялық мә­селелерді кәсіп­орынды бас­қа­­рудың стратегиялық дең­гейіне шығарады. Қоршаған ор­таны қорғауда еліміздің өн­діруші компаниялары, атап айтқанда, Қазақстанның экономикасы үшін басымдықты маңызы бар мұ­най-газ секторының алыптары ерекше рөл атқарады. Мы­сал ретін­де еліміздегі алғаш­қы және ірі мұ­най-газ өнді­руші компаниялардың бірі – «Теңізшевройлды» (ТШО) қарас­­ты­райық. 2000 жылдан бері ТШО Қазақ­стандағы қор­шаған ортаны қорғау шараларын жүзеге асыруға 3,15 млрд доллардан аса инвестиция салды. Кейінгі 20 жыл ішінде ТШО мұнай өндіруді 2,6 есе арт­тыра отырып, атмосфераға шыға­рын­дылардың қарқындылығын 65 пайызға төмендетті. Бұл нә­тижеге жаб­дықтың пайдалану сенімділігін арттыруға бағытталған ірі жо­ба­ларға са­лынған инвестиция ар­қылы қол жет­кізді», дейді Ranking.