Тұлға • 01 Наурыз, 2023

Ай таранған түн

232 рет
көрсетілді
4 мин
оқу үшін

Алақанымен айды қалқаламақ болған қан-қасап замандарда рухани ұлт-азаттық көтерілісшілер, аспан тектес рухымен қара түнекті қақ тілген дарабоз тұлғалар дүниеге келді. Тарих толқыны алай-дүлей теңселген тұстарда ақын-жазушылар алғадай болып, ел еңсесін тіктеп, алып қуатын оятып отырды. Желтоқсан алауының тұтануына себеп болған, жас жүректерге ұлтшылдықтың маздақ отын жаққан да рух шырақшылары болатын.

Ай таранған түн

Айт-Ман ақын тұрпаты – дәуірлер демін жұтқан, заманалар хикметін сімірген кешегі хас бабаларды, кемеңгер жырауларды еске түсіреді. Тереңнен керуен тартқан көмескі үн емінтіп, еліктіріп, іш жиғызады, қандағы арқар күшін оятады. Шежірелі тарихы сам­саған қазақтың қамын жеп, қабағын баққан, оң-тері­сін бағамдаған шайырдың сойы бөтен, тұрқы бөлек.

Ақпан айының ақырғы күнінде Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде ақын Светқали Нұржанмен «Ай таранған түн» атты кездесу кеші өтті. Аталған кездесуді өткізуге бастамашы болған ЕҰУ қабырғасындағы «Кәусәр» мәдени-таным­дық бірлестігінің жетекшісі, Мемлекеттік сыйлық­тың лауреаты, Қазақстанның еңбек сіңірген әртісі, өнер­тану профессоры Кенжеғали Мыржықбай ақын­ның шығармашылық ғұмырнамасынан үзінді келтірді.

«Жалынды жырларымен елдің рухын көтеріп жүрген маңғыстаулық ақын Светқал Нұржанды Айт-ман дейді. Ол енді Әбіш Кекілбаевтың қойған аты. Жуырда «Қазақ шайырлары» атты кітабының Анкарада тұсаукесері өтіп, түркі әлемінде сенсацияға айналды. Елге түркі әдебиетінің алтын медалін тағып қайтты. Өзі де аудармашы ретінде өндіртіп жұмыс істеген Светқали Нұржан француз, ағылшын, неміс, румын, грузин, украин, орыс ақындарын, шығыстан араб, парсы, түрік, түркімен ақындарын тәржімалап, қазақша сөйлеткен», деп ақынның ғұмырбаянын тарқатып, бүгінге дейін 22 кітабының жарыққа шыққанын, сондай-ақ өлеңдерінің ЮНЕСКО-ның алты тіліне аударылып басылғанын атап өтті.

Кездесу барысында университет студенттері ақын шығармашылығынан өлең оқып, арнау жырын жұртқа паш етті. Оқырман тарапынан келген алуан түрлі өзекті сауалдарға Айт-Ман ақын рух күшімен, жүрек түбімен маңызды жауап қатты.

– Қазақ тілінің жағдайынан басқа қайғымыз жоқ қазір. Бұл – айтсаң ауызың күйетін, айтпасаң иманың күйетін мәселе болып тұр. Қазақ балабақшасына баратын балалардың тілі бөтен тілде шығып кетіп отыр. Маңғыстау мен Шыңғыстауда бір орысы жоқ балалардың тілі орысша шығып жатыр. Егер тілімізді қорғап қала алмайтын болсақ, мына даланы 300 жыл несіне қорғадық?! Кешегі Кенесары Ақмоланы шапқанда Қараөткелдің қабірстанындағы 200 ақшейіт не үшін қанын төгіп, не үшін жатыр астананың қақ ортасында? Егер тіліңнің қасиетін мемлекетіңнің басында отырғандар сезіне алмайтын болса, онда не үшін керек мына тәуелсіздік?» – деп толғанды ақын.

Айт-Ман поэзиясында жан-жақты жанрлар, тоғыз торапты ізденіс іздері көрінеді. Соның ішінде баллада жанрында жазылған жырлар көптеп танылады. Ақын көпшілік қауымға сыршыл махаббат лирикасымен сабақтасып, адамдық асыл құндылықтарға, терең жауһарларға суарылған аспанкөк жырдан шашу шашты. Көпшілік қауымның рухы көтеріліп, халық сұрауы бойынша біршама жырлар оқылды.

Мұнан соң сөз алған белгілі түрколог, филология ғылым­дарының докторы Қаржаубай Сартқожаұлы ақынның адуын қуатына қол соғып, ақжарма тілегін білдірді.

– Өлеңдеріңізді оқимыз, әңгімелеріңді тыңдаймыз. Біздің айта алмаған, айтуға жүрегіміз жетпеген дүние­лерді батыл айтып жүрсің. Әбіш ағамыздың ізін бас­қан інісісің, істей алмаған, айта алмаған дүние­сін өзің атқарып келесің. Ол кісі саясатпен айна­лы­сып, көп дүниені айта алмады. Ол кісімен де кезін­де әңгімелескен едім, – деді Қаржаубай Сарт­қожаұлы.

Рухани ұлағатқа толы кеште мәңгілік құндылықтар мәселесі, Жаратушыға жету мен өз-өзіңді тану, кітап оқудың мәні мен маңызы,  адамзат алдында тұрған өткелдер туралы құнды жайттар қозғалды.

Соңғы жаңалықтар

Нағыз ғалым еді...

Тұлға • 13 Шілде, 2024

Аурухана жағдайымен танысты

Саясат • 13 Шілде, 2024

Әскерилерді әлеуметтік қолдау

Саясат • 13 Шілде, 2024

Базалық мөлшерлеме төмендетілді

Экономика • 13 Шілде, 2024

Көршінің наны

Қоғам • 13 Шілде, 2024