Экономика • 01 Қыркүйек, 2023

Ресейлік арзан өнім қыспағынан қалай құтыламыз?

189 рет
көрсетілді
6 мин
оқу үшін

Мамандардың жанай­қа­йынан ұққанымыз – қазір отандық тамақ өнер­кә­сібін одан әрі дамыту емес, өндірістің қазіргі көр­сеткіштерін сақтап қалу мәселесі өзекті болып тұр. Тамақ өнеркәсібі коми­теті мүшелерінің пікірін­ше, тамақ өнеркәсібі сала­сындағы отандық кәсіп­кер­лер бұрынғыдан да мем­ле­кет­тің қолдауына мұқтаж.

Ресейлік арзан өнім қыспағынан қалай құтыламыз?

Коллажды жасаған – Зәуреш СМАҒҰЛ, «EQ»

Ашынған сала өкілдері жақын арада отандық тамақ өнеркәсібін дамытудың келешегін көріп отыр­ған жоқ. Қант, тамақ және қай­та өңдеу өнеркәсібі қа­уым­­дастығының басшысы Айжан Наурызғалиева атап өткен­дей, отан­­дық қант өн­діру­шілер ре­сейлік өнімдермен бә­секе­лес­тікте өнімді сата алмай­ды.

«Бүгінде отандық  қант­тың құны – 440 теңге, ал ресей­лік қанттың құны 350 теңгені құ­райды. Қант зауыттары қойма­ла­ры қантқа толып тұрғандықтан өн­ді­ріс­ті тоқтатуға мәжбүр», де­ді ол.

Қант, тамақ және қайта өңдеу өнер­кәсібі қауымдастығы бас­шы­сы­ның пікірін «Бөрте милка» бас директоры да қолдады. Бөкейхан Әбішевтің пікірінше, еліміз ре­сейлік азық-түлікке тәуелді бо­лу­дың алдында тұр.

Бұл ретте сала өкілдері отан­дық қайта өңдеушілерді қорғауға ық­пал ететін шараларды жедел қа­былдау қажет деген ой тас­тай­ды. Бұл шара тиісінше рес­пуб­ли­каның азық-түлік қауіп­сіз­дігін қам­тамасыз етер еді. Олардың бас­ты уайымы – Ресей қазақстандық өндірушілерді ығыстырып, біздің нарықтағы негізгі ойыншылардың біріне айналып, 2022 жылы бол­ған­дай өз жағдайын манипуляциялай бастамай ма деген алаң.

Ресей 2022 жылдың 15 наурызынан 31 тамызына дейін ЕАЭО-ға қант жеткізуді шектеді. Сол кез­де елімізде қант сатумен бар­лық жерде үзіліс болған еді.

«Қазір ресейлік шикі сүт отандық сүт өңдеу кә­сіп­орын­дарына қосымша құн са­лығы есебімен 130 теңгеден келіп тү­­сіп жатыр. Ал біздің сүттің өзін­дік құны 200 теңгені құ­рай­ды. Қазір отандық бизнес бәсе­ке­ге сай болып тұрған жоқ», деп түсіндірді «Каверина С» ЖК басшысы Сергей Каверин.

Сонымен қатар сала өкілдері сатып алу шығындарын субсидия­лау қағидаларына, кәсіп­орын­да­рын мем­лекеттік қолдаудың жетіл­меген тетігіне  қатысты да шағым­дарын білдірді. Сүт ода­­ғының басшысы Владимир Ко­жев­­никовтің айтуын­ша, сүт өң­деу кәсіпорындарын суб­си­дия­­лаудың қолданыстағы жүйесі то­лық қолжетімді бол­май­тындай етіп құрылған. Олар Сауда және ин­теграция министрлігінің ак­циз­делетін тауарлар, өсімдік майы және әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарларына таң­ба­­лауды енгізу бойынша жүр­гізіп жатқан жұмысы да отан­дық өнімнің қымбаттауына және оның бәсекеге қабілет­ті­лі­гінің тө­­мен­деуіне әкеледі деп санайды.

Республикалық сүтті және ара­лас мал тұқымдары палатасы са­­­рап­­шыларының пайымынша, еліміздегі сүт өнімдерінің импортын баяғыда шектеу керек еді. Әсіресе шекаралас өңірлерде Ресей өнімдері нарықты жаулап тұр.

«Демпингтік бағамен келіп түсіп жатқан сүт өнімдері біздің нарыққа жағымсыз әсер етеді. Осы­ған байланысты қайта өңдеу­ші­лер сатылатын өнім құ­нын тө­мен­детуге мәжбүр. Бұл өз кезе­гін­де шикі сүтті сатып алу баға­сын 20-30 пайызға төмен­де­туге мәжбүрлейді. Сонымен қатар қазір ресейлік өнді­ру­шілер тара­пы­нан шикі сүтті де отандық на­рық­тағы бағадан төмен бағамен са­туға дайын екені туралы ұсы­ныс­­тар түсіп жатыр», дейді палата ма­­ман­дары.

Сарапшылардың сөзінше, қазір Ресейдегі өндіріс шамадан тыс артты және олар көршілес нарық­тар­ға көз тіккен. Әрине, отандық фермерлердің де нарық талап етіп отырған көлемдегі өнімді ұсына алмай отырғаны белгілі. Де­ректерге сүйенсек, ішетін сүт қа­жеттілігі 94,8 пайызға өтеліп тұр. Алайда біздің өндіріс сүт өнім­­­дері шикізат ретінде пайдаланы­ла­тын салалардың қажеттілігін қа­нағаттандыра алмайды. 2,2 млн тоннаны қажет ететін сүт зауыт­та­рына небәрі 1,7 млн тонна тауар­лық сүт түседі. Отандық сүт өңдеу кәсіпорындарының жүк­те­ме­сі – 77 пайыз деңгейінде ғана.

Владимир Кожевниковтің тү­сін­діруінше, табиғи сүтті қайта өңдеу өнеркәсібінің проблемасы – техникалық регламент талаптарына жауап бере алмауында. Сондықтан өз шикізатымыздың тапшылығынан өңдеушілер арзан импорттық порошок сүтін сатып алуға, сосын одан қандай да бір сүт өнімдерін жасауға мәжбүр.

Сүт өңдеудің ресурстық база­сын ұлғайту үшін Үкімет жеңіл­де­тілген кредит есебінде 100 млрд теңге бөлуді қарастырған. 2,5 па­йыз­­бен берілетін мұндай несие­ге 65 кәсіпорын ашуға болатын көрінеді. Алайда мұндай жеңіл­де­тілген кредитті тек жеткілікті кепі­лі бар, ауқатты кәсіпорындар ғана ала алады.

Сондай-ақ өңдеушілер үшін өзекті мәселелердің бірі – экспорт кезінде ҚҚС қайтару екені айтылды. Сала сарапшыларының пікі­рінше, бүгінгі таңда экспорт кезінде ҚҚС қайтару қағидалары қайта өңдеушілердің қаржылық тұрақтылығын нашарлатады.

«Экспорттаушылар ҚҚС асып кетуін қайтаруға өтініш берген кезде салық органдары тікелей экс­порттаушылардың ғана емес, бірінші-екінші және одан кейінгі деңгейдегі жеткізушілердің де бұзу­­шылықтарын тексереді. Адал са­лық төлеушілер басқа адамдар үшін жауап беруге мәжбүр болады», дейді Астық өңдеушілер одағының басшысы Әлихан Талғатбек.

Осы мәселені шешу үшін қайта өңдеушілер жаңа Салық ко­дексін әзірлеу кезінде шикі­зат пен қайта өңделген өнімді экспорт­тау кезінде ҚҚС-ты сара­ланған қайтаруды енгізу мүм­кін­дігі мәселесін пысық­тау­ды ұсынды.