Денсаулық • 21 Қараша, 2023

Таңсәуле Серіков: Балаларды обырдан сақтауға ерекше көңіл бөлу керек

69 рет
көрсетілді

Қазір әлемде обыр дертінен опық жеп жатқандардың қатары азаймай тұр. Оның ішінде біздің еліміз де бар. Сонымен бірге мүгедектігі бар азаматтарға кедергісіз орта құру – мемлекеттің маңызды міндеттерінің бірі. Аталған жұмыстарды жетілдіре түсуге атсалысып жүрген Парламент Мәжілісінің депутаты, «Ауыл ХДПП» фракциясының мүшесі Таңсәуле Серіковке бірнеше сауал қойып көрген едік.

Таңсәуле Серіков: Балаларды обырдан сақтауға ерекше көңіл бөлу керек

– Таңсәуле Ғабдыманапұлы, қо­ғам­­да мүге­дектігі бар адамдарға қан­­­ша­лықты көңіл бөлініп жатыр?

– Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев «мүгедектігі бар адамдарға барынша жан-жақты қолдау көрсетуіміз керек» деп, әр Жолдауында бұған баса назар аударып келеді. Соның айқын бір дәлелі – қазір мүгедектігі бар тұлғалар депутат болып отыр. Бүгінде Парламент ішінде құрылған 6 фракция құрамындағы инклюзивті Парламентте 6 депутат бар. Мұндай мүмкіндіктер өркениетті елдердің тәжірибесінде ғана кездесетін. Жаңа шақы­рылымның бір жаңалығы осы болып отыр. Қазір елімізде 720 мың мүгедектігі бар азамат өмір сүріп жатыр. Олардың мұң-мұқтажын біз жеткізбегенде кім айтады? Адам өз басына түспей, бір нәрсені түсінуі қиын. Алайда ауыл-аймақтарда бұл жағдай әзірге өзгере қойған жоқ.

– Онкологиялық және гемо­то­ло­гия­­лық ауруға шалдыққан балаларға қатысты мәселелерді көтеріп жүр­гені­ңіз­ді біле­­міз. Бұл салада қандай алға ілге­р­ілеу­­ бар?

– Халық – мемлекеттің бас­ты­ бай­лығы. Әсіресе балалардың ден­сау­лы­ғы, қашанда басты назарда тұру­ға тиіс. Өйткені дені сау ұрпақ – ата-ана­ның да, мемлекеттің де бола­ша­ғы. Қазір онкологиялық және онко­ге­мо­то­логиялық дертке шалдыққан бала­лар­ көп. Бұл дегеніміз – баланың өзін және оның отбасын естен тандыратын­ дүние. Мұны балалары ауыратын ата-ана түсінеді. Қазір елімізде обырмен ауыра­тын балаларға көмек облыстық және мемлекеттік деңгейде көрсетіліп жатыр. Бірақ елімізде бар-жоғы 39 маман, барлық өңірді қосқанда 222 орын ғана бар. Бұл – теңізге тамған тамшыдай ғана. Жалпы, мемлекеттік, республикалық деңгейде екі орталық жұмыс істейді – Алматы қаласы педиатрия және бала­лар хирургиясы ғылыми орталығы мен Астана қаласы «University Medical Center» корпоративтік қоры. Мұнда да 139 төсек (оның ішінде күндізгі стационарда 5 төсек) онкологиялық және гематологиялық бейін­де­гі балаларға арналған. «UMC» КҚ-да­ онкологиялық және гематологиялық бейін­дегі 147 төсек бар (оның 10-ы күндізгі стацио­­­нарда). Бұл орталықтарда диагностика және диагнозды тексеру жүргізіледі, емдеудің барлық қажетті технологиясы қолданылады (химиотерапия, хирургиялық емдеу, гемопоэтикалық дің жасушаларын трансплантациялау, сәулелік терапия). Астанадағы Ана мен бала орталығында бар-жоғы 150 орын ғана. Емделушіге орын жетіспеушілігі қатты сезіліп отыр. Сол себепті Астанада заманауи балалар онкология орталығын ашу керек. Мұның бәрі – соқыр адам көріп, саңырау адамның өзі ести алатын жағдай. «Көрмес түйені де көрмес» деп өтіп кетпеу керек.

2022 жылы екі республикалық меди­циналық ұйымда барлығы 4 909 бала емделді. Дәрігерлер үшін онко­ло­гия­лық сақтану бойынша тұрақты оқы­ту модульдерінің нәтижесінде 1-2-кезеңдегі ісіктердің диагностикасы айтарлықтай өсті. Мәселен, 2014 жылғы 15%-дан 2022 жылы 49,4%-ға дейін жетті. Сонымен қатар 2022 жылдың қорытындысы бойынша ерте диагностиканың төмен көрсеткіштері Ақмола, Батыс Қазақстан, Шығыс Қазақстан, Қарағанды, Қостанай, Маңғыстау, Түркістан облыстары мен Астана, Алматы қалаларында байқалады. Елімізде жылына орта есеппен 500-600 баладан онкологиялық дерт анықталады екен. Қазір күніне 15-20 бала түседі. Бұл балалар мен ата-аналар үшін үлкен соққы, кесілген үкім сияқты. Өмір мен өлім­нің арасындағы балалардың үміт күтіп жәу­тең­деген көздерін көргенде жаның езіледі. Баласы үшін әр ата-ана неге болсын барады, басын тауға да, тасқа да ұрып, қолдан келгенін жасайды. Бірақ бәрі­нің шамасы, жағдайы келмейді. Ауыл-аудан­­дарда тұратын адамдар баланың емін тұрақты түрде жасау үшін қалаға келеді. Қалаға келген оларға тұратын жер, азық-түлігі, тағы да басқа керек-жарақтар, емі үшін көптеген қаржы керек. Тіпті кезек­те­рін айлап күтеді. Себебі маман аз, орын жоқ.

– «Маман аз, орын жоқ» деп жатыр­сыз.­ Ал оларды емдеуге арналған ор­та­­лық­тардың дайындық жағы қалай?

– Балалардағы онкологиялық және гемотологиялық ауруларын емдейтін орталықтар көпсалалы клиника болып салынғандықтан, ондағы жоспарлау, желдету жүйесі, материалдардың сапасы стандарттарға сай емес. Орталықтардағы орынның аздығынан, ауруы анықталған балалардың көптігінен және оларды күтетін ата-аналарын қосқанда, кезек көптігінен ол жерде эпидемиялық жағдай ушығып тұр. Орталықтарда КТ, МРТ, рентгендік аппараттар жетіспейді, ал бар аппараттардың сапасы сын көтермейді. Ауруды дер кезінде анықтай алмай жатады. Сонымен қатар молеку­ляр­лы генетикалық диагностика жоқ десе болады. Себебі қазіргі онкология мен гемотология 100 пайыз молекулярлы генетикалық әдіспен анықталады. Опе­ра­ция жасату үшін пациенттер хирургия­да­ кезекте тұрады, бұл масқара және өте ая­нышты дүние. Опера­ция­ға кезекте тұр­ғандарды елес­тетіп көріңіздер. Олар үшін әрбір минут алтыннан қымбат. Маман аз болған соң уақыт жетпейді.

– Обырға шалдыққан балаларға мүге­­дектігі бар екенін растайтын құ­жат­­­тарды рәсімдеуде қиындықтар бар сияқ­ты...

– Онкологиялық ауруы бар балаларға мүгедектігін рәсімдеу үлкен қиындық туғызып, көп уақыт алып отыр. Онколог және гемотолог мамандарының өте азды­ғынан жас дәрігерлер мен орта санат­тағы медициналық мамандарды елімізде және шетелдерде оқытса, елімізде білікті мамандар болар еді.

– Бұл мәселелерді қалай шешуге болады? Өз ұсынысыңыз бар ма?

– Бұл мәселелерді шешудің бірнеше жолы бар. Біріншіден, «Самұрық-Қазына» акцио­нерлік қоғамы немесе «Қазақстан хал­­қына» әлеуметтік қоғамдық қоры­мен бір­лесіп, алдыңғы қатар­лы құрылғылары бар заманауи­ орталық құрылысын бастау ке­рек. Екінші, онкология ауруы анықталған ба­­­ла­ларға мүге­дек­тігін бірден жедел беру ме­­ха­­низмін қарастыру қажет. Үшінші, тұ­ра­қ­­ты негізде балаларда онкологиялық ауру­­лардың пайда болу себептерін анықтау жүйе­­сін құру. Осы шаралар қабылданса, ба­ла­лар мүгедектігі мен өлім көрсеткіші тө­­мендеп, олардың өмір сүру жағдайы жа­қ­­сарады. Ел болашағын ойлайтын Үкі­мет балалар үшін бәрін жасайды деп үміт­те­неміз. Еліміздің ертеңі, болашағы дені сау­ ұрпақ екенін Президентіміз де айтып ке­ле­ді.

– Әңгімеңізге рахмет.

 

Әңгімелескен –

Бақытбек ҚАДЫР,

«Egemen Qazaqstan»