Бала құқының қорғалуы – баянды болашақ кепілі

Орталық коммуникациялар қызметінде өткен баспасөз мәслихатына қатысқан Білім және ғылым министрлігінің, Балалар құқын қорғау комитетінің бас сарапшысы Ержан Жиренбай бүгінгі таңда республика көлемінде балалардың құқықтарын қорғау саласында 400-ге жуық қоғамдық бірлестіктер мен үкіметтік емес ұйымдар және кәмелетке толмағандарды бейімдейтін 18 орталық жұмыс істейтіндігін мәлімдеді. Бүгінде бұл орталық­тарда 3 838 жасөспірім тәрбие­леніп жатқан болса, оның ішіндегі 487-сі ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балалар екен. Ал 3 254-і қараусыз және панасыз қалған жеткіншектер, 51-і өмірдің қиын жағдайына тап болған балалар және 46-сы девиантті мінез-құлық балаларға арналған арнайы білім беру ұйымдарына жіберілетін жасөспірімдер санатына ілінген. Қоғамдағы балалардың құқын қорғау қызметі азаматтық сектор өкілдерінің атсалысуы тиіс маңызды шаруалардың қатарына жататындығын атап өткен Ержан Сапарұлы, елімізде осы күндері 5 миллонннан астам кәмелет жасына толмаған балалар тұратындығын тілге тиек етті. Оның 2,5 млн.-ы мектеп жасындағы оқушылар болса, 2 миллионға жуық бала мектеп жасына дейінгі бүлдіршіндер. Ал 300 мыңдайы орта арнаулы білім ошақтарындағы жас­тар. Сарапшының айтуынша, осы жасөспірімдер құқының қорғалуын қамтамасыз ету мақсатында Қазақстанда құзырлы органдар мен тиісті мекеме мамандары жұдырықтай жұмылып еңбек етіп жатқан көрінеді. Соның бір айғағы ретінде, Білім және ғылым министрлігінің жетекшілік етуімен қоғам арасында түрлі профилактикалық жұмыстар ұйымдастырылуда. Атап айтқанда, бүгінге дейін БҰҰ-ның жанындағы ЮНИСЕФ Балалар қорымен бірлесе отырып соңғы 6 жыл ішінде елімізде 7 бірдей әлеуметтік зерттеу шаралары жүргізілген. Оның нәтижесінде, үкіметтік емес ұйымдар мен азаматтық қоғам белсенділерімен ел ішінде қылаң беріп қалатын келеңсіздіктер саны біршама азайған. – Бұл сөзімізді жуырда ғана Бас прокуратура қызметі жария­лаған ресми мәліметтер де растай алады. Айталық, ағымдағы жылдың 6 айында кәмелетке толмағандарға қатысты жасалған құқықбұзушылық 28,8 пайызға дейін төмендегені біздің жыл сайынғы жұмысымыздың оң нәтиже беріп жатқандығының айқын көрінісі. Сондай-ақ, жасөспірімдерге көрсетілетін зорлық-зомбылық құқық бұзу­шылығы да 9,2 пайызға азайған. Салыстырмалы түрде алсақ, 2014 жылдың сәйкес мерзімінде бұл сан 3 908 болса, осы жылы 2 795 оқиға тіркелген, – дейді сарапшы. Соңғы кездері олар бұл мәселенің түйінін тарқатуда бір­неше бағыттар бойынша жұмыс­тар жүргізілуде. Мәселен, жоға­рыда аталған әлеуметтік зерттеу жұмыс­тарының нәтижесі бойын­ша республика көлемінде бірнеше семинар-кеңестер ұйым­дастырылып, ол жерлерде арнайы методикалық оқулық, әдістемелік құралдар мен әралуан тақырыптық жадынамалар үлестірілген. Сондай жиынның бірі – алдағы қазан айының орта шенінде Өскемен қаласында республикалық деңгейде өтеді деп жоспарлануда. Оған еліміз­дің ұстаздар қауымы мен бала­лар құқын қорғауға мүдделі мекеме­лердің мамандары және халық­аралық деңгейде жұмыс істейтін ЮНИСЕФ қорының сарапшылары қатысады деп күтілуде. Брифингте жасөспірімдер құқының қорғалуын қамтамасыз ету жолында уақыт өткен сайын тиісті заңнамалар да заман ағымына сай жетілдіріліп жатқандығы айтылды. Яғни, қолданыстағы Қылмыстық кодекс­те жасөспірімдерге қарсы жасалған қылмыс үшін жауап­кершілік күшейтілген. Мұндай кәмелет жасқа жетпеген жеткіншекке көрсетілген зорлық-зомбылық пен жыныстық сипаттағы кез келген іс, бала ұрлау фактісі, еркінен тыс күштеп ұстау немесе құлдыққа жегу сынды әрекеттерді жасаған жанды 20 жылға дейін бас бостандығынан айырып, оны өмір бойы қандай да бір лауазымдық қызметтерге тағайындалудан шеттетілетіндігі заң жүзінде бекітілген. Осылайша, заңнамалық тұр­­ғыда бектілген нормативтік-құ­қықтық актілердің негізінде бала құқын қорғаумен шұғыл­данатын қызметкерлер әр тоқсан сайын аймақтарда арнайы рейдтік шаралар ұйымдастыруды дағдыға айналдырған. Құқық қорғау сала­сының мамандарымен бірлесе отырып, «Түнгі қаладағы балалар», «Жеткіншек» сынды про­филактикалық шаралар мен «Мек­тепке жол», «Қайы­рымдылық» секілді науқандық жұмыстар өткізіліп келеді. Осындай алдын-алу әрекетінің әр жылдардағы саны бүгінге дейін 5 мыңға жуық­­тап, арнайы рейдтер аясында 7 мыңнан астам әлеуметтік нысандар да мұқият назарға алынған. Нұрлыбек ДОСЫБАЙ, журналист.