Халықаралық сарапшы Жанат Момынқұловтың айтуынша, бұл жыл еліміз үшін сыртқы саясатта жаңа сын-қатерлер мен мүмкіндіктер тоғысатын кезең болмақ. Ол геосаяси тұрақсыздық күшейген, ірі державалар арасындағы бәсеке ушығып тұрған қазіргі жағдайда еліміздің көпвекторлы, прагматикалық бағыты бұрынғыдан да өзекті бола түсетінін айтады. Яғни халықаралық қатынастарда теңгерімді сақтай отырып, ұлттық мүддені қорғауға әрі аймақтық тұрақтылықты нығайтуға басымдық берілмек.
«Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың сыртқы саясаттағы өзгермейтін ұстанымы – көпвекторлы тепе-теңдік пен өзара тиімді әріптестік. 2026 жылы да еліміз Ресей, Қытай, АҚШ, Еуропа одағы және түркі-ислам әлемі елдерімен қатынасты бір бағытқа тәуелді болмай, тең түрде дамытуға ұмтылады. Бұл – елдің егемендігін нығайтудың әрі халықаралық аренадағы маневр жасау қабілетін сақтаудың басты шарты», дейді ол.
Сонымен қатар сарапшы Орталық Азияның экономикалық дамуы кемінде 5%-ға өсіп, әлемдегі ең жылдам көрсеткішке жетуі мүмкін екенін, демек аймақтың C5+ форматы аясындағы ортақ мүдделерінің маңызы артатынын айтады.
«Кейінгі кезде Орталық Азия елдерінің өзара сенімі мен ықпалдастығы жаңа деңгейге көтерілді. Қазақстан мен Өзбекстанның стратегиялық серіктестігі мен бәсекелі ықпалдастығы осы үрдістің өзегі болмақ. Аймақ елдерінің ортақ ұстаным қалыптастыруы сыртқы күштердің ықпалын теңгерудің де маңызды тетігі болмақ. Осы тұрғыда Орталық Азияның халықаралық мәселелерде бір дауыспен сөйлеу қабілеті мен бірлігінің маңызы арта түседі», дейді ол.
Ж.Момынқұлов еліміздің транзиттік өткел мен логистикалық орталық болуы үшін Транс-Каспий халықаралық көлік дәлізінің стратегиялық мәні артатынын, биыл бұл бағыт «Орта дәліз» аясында одан әрі дамып, Әзербайжан арқылы Еуропа мен Азияны байланыстыратын балама маршруттың практикалық әлеуеті нығая түсуі мүмкін екенін жеткізді. Бұл еліміздің тек шикізат жеткізуші емес, толыққанды транзиттік хабқа айналуына жол ашпақ. Оның айтуынша, көлік-логистика саласындағы бұл бетбұрыс елдің геоэкономикалық салмағын арттырып, сыртқы саясаттағы дербестігін күшейту мүмкіндігін ұсынады. Сондай-ақ Президент Қ.Тоқаев жыл басында Пәкістанға сапар жасауы мүмкін екенін айтқан сарапшылар сөзіне сүйене отырып, Ауғанстан бойынша дипломатиямыз жаңа деңгейге шығатынын, осыған орай шығыстанушы ретінде дипломаттарды биыл Оңтүстік Азия аймағына көбірек көңіл аударуға шақырды.
«Астана келесі жылы да Қытай, Ресей және Батыс арасындағы нәзік балансты сақтауға күш салады. Қытай еліміздің ірі экономикалық серіктесі ретінде инфрақұрылым, өнеркәсіп және логистика салаларында маңызды рөл атқара береді. Сонымен қатар еліміз Қытаймен ынтымақтастықта ұлттық мүдде мен экологиялық, әлеуметтік факторларға ерекше мән беруге тырысады. Ресеймен қарым-қатынас одақтастық және экономикалық әріптестік деңгейінде сақталады. Еуразиялық экономикалық одақ аясындағы байланыстар жалғасқанымен, еліміз өз дербес экономикалық саясатын қорғауға, тәуекелдерді азайтуға басымдық береді. Ал Батыспен, әсіресе АҚШ, Еуропа одағымен байланыс инвестиция, технология, жасыл энергетика мен цифрландыру бағыттарындағы келісімдер аясында дамуы жалғасуы мүмкін. Қ.Тоқаевтың G20 саммитіне шақырылуы еліміздің АҚШ экономикасы үшін ресурстық әрі дипломатиялық маңызын, ал Орталық Азияның әлемдік саясаттағы орнын арттыра түскенін көрсетеді», деді халықаралық сарапшы.
Сонымен қатар ол Түркі мемлекеттері ұйымы аясындағы ықпалдастық биыл да сыртқы саясаттағы негізгі бағыттардың бірі болатынын, экономикалық, мәдени және көлік жобалары арқылы түркі кеңістігіндегі байланыстар нығая түсуі ықтимал екенін жеткізіп, Түркияда өтетін Түркі мемлекеттері ұйымы саммитінде бұл бағыт прагматикалық мазмұнға ие бола бастайды деген болжамын айтты.
«Бұған қоса еліміздің халықаралық белсенділігі артқан сайын сырттан бәсеке мен ақпараттық қысым да күшеюі мүмкін. Әртүрлі геосаяси орталықтар елдің ішкі және сыртқы саясатын өз мүддесіне сай түсіндіруге тырысады. Мұндай жағдайда мемлекет үшін басты міндет – ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету және қоғам ішіндегі тұрақтылықты сақтау, әлеуметтік жағдайды бақылау. Биыл еліміз сыртқы саясатта күрделі, мүмкіндігі мол кезеңге қадам басады деп сенемін. Елдің басты мақсаты – өзгелердің геосаяси дау-дамайына араласпай, бейбітшіліктің жаршысы, келісім мен диалогтің субъектісі болу. Көпвекторлы саясат, Орталық Азия бірлігі, Әзербайжан мен Түрікменстан арқылы Орта дәліз бен Оңтүстік транзит дәліздерді дамыту және көршілермен прагматикалық серіктестік пен сенімді арттыру біздің егемендігімізді нығайтып, халықаралық беделіміздің артуына ықпал етпек. Былтырғы дипломатиялық белсенділіктің жемісін ел көретін жыл болатын шығар деп үміт етеміз», деді сарапшы.
Ал саясаттанушы Аман Мәмбетәлі биыл еліміздің ішкі саясатында орын алуы мүмкін өзгерістерге көбірек тоқталды. Оның айтуынша, ел ішінде болатын жалпы елеулі өзгерістерді екі блокқа бөліп қарастыруға болады. Оның бірі – саяси, екіншісі – экономика саласындағы өзгерістер. Соның ішінде саясаттанушы өз саласына қатысты мәселелер жайында кеңінен мәлімет берді.
«Бұл жыл Президентіміз Жолдауда айтқан парламенттік реформа бойынша референдум өткізуге дайындық жұмыстарымен ерекшеленеді деп ойлаймын. Расында, аталған реформа – еліміздің саяси моделінің, жүйелі трансформациясының жалғасы. Алдағы уақытта ол Парламенттің күшеюіне алып келетіні айтпаса да түсінікті. Ал мұндай өзгеріс, яғни Парламент құрылымының өзгеруі жалпыұлттық референдум арқылы шешімін табуға тиіс. Бұл – біздің саяси мәдениетіміздің өскендігінің көрінісі. Сондықтан тағдыршешті істің бәрі бір адамның емес, қоғамдағы барлық адамның қатысуымен, дауыс беруімен жүзеге асуы – уақыт талабы», дейді ол.
Саясаттанушы 2019 жылдан басталған ел ішіндегі саяси реформалар, оның қатарында Парламент пен демократиялық институттардың рөлін арттыруға бағытталған жұмыс қоғамның уақыт талабына сай жаңғыруына септігін тигізетінін айтады. Оның пікірінше, бір палаталы Парламенттің құрылуы әділ шешім, өйткені бұл – унитарлы мемлекеттердің бәріне тән нәрсе.
«Менің ойымша, осы реформа аясында Сенат таратылып, Мәжіліс депутаттарының саны артуы, оның құрамына қоғамдағы түрлі саланың белсенділері енуі мүмкін. Сәйкесінше парламенттік реформа Мәжілістің рөлін күшейтіп, оның заң шығарушылық белсенділігін де жоғарылатады деген сеніміміз мол», дейді ол.
Сонымен қатар А.Мәмбетәлі биыл мемлекеттік органдар мен квазимемлекеттік субъектілердің электронды үкімет платформасынан тыс ақпараттандыру нысандарын құруға мораторий енгізілетінін жеткізді. Бұл жақсы жаңалық екенін, өйткені ол жұмыстың ашықтығын қамтамасыз ететінін айтты. Сондай-ақ электоралды жүйенің дамуы да жалғасын табады. Референдумның өзі әрбір азаматтың дауыс беру мүмкіндігін қарастыратын тетік екенін алға тартты.
«Тағы бір маңызды жаңалық – 18 қаңтарда «Жасанды интеллект туралы» заң күшіне енеді. Бұл құжат осы қызметті пайдаланатын барлық институттар мен үдерістерге заңды алаң қалыптастырады. Сол арқылы еліміздің заңды векторын, саладағы даму бағытын бекітеді. Бұған қоса осы жылы екінші деңгейлі банктерге бақылау күшейе түседі деп ойлаймын. Өйткені Президент бұл туралы да айтқаны белгілі. Сондай-ақ Мемлекет басшысының өзі талай рет сынға алған Салық кодексі де ретке келтіріліп, саладағы мемлекеттің рөлін бекітеді, салық ведомствосының жұмысын жүйелейді деп есептейміз. Білім мен медицина саласындағы мекемелер үшін салық жеңілдіктері сақталады. Ең бастысы, бұған дейін салықтан жалтарып келген көптеген қаржылық және өзге де компанияларды көлеңкеден шығаруға өз септігін тигізеді деп үміттенеміз. Біз – құқықтық мемлекетпіз. Сондықтан барлық ведомство, соның ішінде қаржылық ұйымдардың жұмысын айқын көрсететін ортақ кодекс болғаны жөн», деп сөзін түйіндеді.
