Қаржыны көп құйған қай ел?
Былтыр елімізде 33 жаңа өнеркәсіптік кәсіпорын пайдалануға берілген. Аталған жобалар 10 мыңнан астам жұмыс орнын құрып, 841 млрд теңгеден астам инвестиция тартуға жол ашқан. Елдің 13 өңірінде іске қосылған өндірістік нысандар машина жасау мен металлургиядан бастап, химия мен жеңілөнеркәсіпке дейінгі өндірістік бағыттарды қамтиды. Ең ірі жоба ретінде «Astana Motors Manufacturing Kazakhstan» ЖШС-ның Алматы қаласында іске қосылған жаңа көпбрендтік зауытын (182 млрд теңге инвестиция) атауға болады. Онда «Changan», «Chery», «Haval», «Tank» секілді көлік маркалары шығарылады. Сондай-ақ жылына нарыққа 70 мың автомобиль шығаратын Қостанай облысындағы «KIA Qazaqstan» зауыты да ірі жоба қатарына кіреді.
Өнеркәсіп және құрылыс министрлігінің хабарлауынша, бұл кәсіпорындардың ішінде шетелдік инвесторлардың үлесі – 51%, ал отандық инвесторлар үлесі 49%-ды құрады. Қаржы құйған елдер қатарында Ресей Федерациясы (18%), Қытай Халық Республикасы (21%), сондай-ақ Италия, Нидерланд, Швейцария мен Оңтүстік Корея бар.
«Қаржылық қолдау шаралары «Бәйтерек» ұлттық инвестициялық холдингі» АҚ-ның еншілес ұйымдары арқылы ұсынылады. Атап айтқанда, «Қазақстанның Даму банкі» АҚ, «Өнеркәсіпті дамыту қоры» АҚ, «Qazaqstan Investment Corporation» АҚ. Аталған ұйымдар борыштық және үлестік қаржыландыру, лизингтік қаржыландыру құралдарын ұсына отырып, шикізаттық емес сектордағы экспорттаушыларды қолдауды қамтамасыз етеді», дейді баспасөз қызметі.
Министрліктің жоспары бойынша, толық қуатқа шыққан кезде аталған зауыттардың өндіріс көлемі шамамен 1,1 трлн теңгені құрайды. Бұл ретте экспортқа 0,5 трлн теңгеге шамалас өнімді сату жоспарланып отыр. 0,6 трлн теңге сомасындағы қалған бөлігі ішкі нарыққа бағытталады.
Өнеркәсіптің де өз тәуекелі бар
Өнеркәсіп комитеті төрағасының орынбасары Мұхамед Андаков кәсіпорындардың құрылуы дайын өнімдердің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға, импортты алмастыруға, өнімдердің экспорттық бағдарын кеңейтуге мүмкіндік беретінін айтады.
«Былтырғы жобалар нәтижесінде елімізде 10 жаңа өнім пайда болды. Олар ауыр салмақтағы машина жасау, автокөлік, қағаз өнеркәсіптеріне тиесілі. Көптеген жобаның өндірістік қуаты ұлғайып, технологиялар өндірудің жаңа бағыттары жолға қойылды», дейді М.Андаков.
Экономика ғылымдарының докторы, қаржы сарапшысы Сапарбай Жобаев бұл игілікті жобаларды елдің экономикалық саясатының оң нәтижесі деп есептейді. Себебі бүгінге дейін қабылданған индустриялық-инновациялық дамыту жоспарлары мен бағдарламаларында түрлі саланы ілгерілету жолдары көрсетілді. Соған байланысты елде сұранысқа ие, мүмкіндігі кең өндірістерді ашқан жөн. Сарапшының айтуынша, өндіріс саласы саудаға қарағанда төзімді талап етеді.
«Елде кейінгі жылдары тамақ өнеркәсібі, шикізат, мұнай салалары жақсы дамыды. Бұл салаларға инвестиция салсаң, пайдаға неғұрлым тез қол жеткізесің. Ал өнеркәсіптің бірнеше жыл құрылысын жүргізесің, қондырғыларын орнатасың. Содан кейін ғана өз жұмысын бастайды. Сондықтан мемлекет субсидия беріп, қолдау білдіруі қажет. Шынын айту керек, бізде әлі де жемқорлық факторы жоғалған жоқ. Мұндай зиянды мақсатта құрылған жобалар көп ұзамай жұмысын тоқтатып жатады. Дегенмен бұған қарап, өндіріс саласын әлсіретіп алмау қажет. Жобалардың 70-80%-ы іске асса, жетістік деуге болады», дейді С.Жобаев.
Сарапшы аталған кәсіпорындардың алдында сын-қатерлер бар екенін жоққа шығармайды. Халықаралық қаржы ұйымдары да біздегі жобалардың тәуекелі көп болғандықтан қатаң тексерістен өткізгеннен кейін ғана қаржыландырады.
«Отандық жаңа өнімге қазір шетелдік сұраныс та, ішкі сұраныс та аз. Еліміздегі тұтынушылар саны да көп емес. Оның үстіне Қытай, Еуропа елдері біздің дайын өнімімізді күтіп тұрған жоқ. Олардың өздері де өнімін өткізетін нарықты іздеп жүр. Сондықтан біз тек сапамен және арзан бағамен ғана бәсекелесе аламыз. Сонымен бірге кәсіпорындардың тұрақты әрі тиімді жұмыс істеуі үшін шетелдік инвесторларды көбірек тарту қажет», дейді
сарапшы.
Ал ішкі инвесторлардың ынтасын ояту мақсатында шикізат саласын реттеу, инфрақұрылымды жақсарту, коммуналдық төлемдерді қымбаттату ұсынылады. Себебін сарапшының өзі айтты. «Шикізаттың көптігі кей кезде қолымызды байлайды. Тарифтеріміз арзан. Дүниежүзіндегі жылу, электр энергиясы, суы арзан елдердің бірі болып қалдық. Сол себепті де өндірушілердің табысы аз болады. Иранда не үшін төңкеріс болып жатыр? Өйткені ол елдегі бензин бағасы кәдімгі судан да арзандап кетті. Бұл Иран билігіне субсидия алып, арзан шикізатты өзге мемлекеттерге заңсыз сатуға жол ашты», дейді ол.
Қуатты экономикаға жеткізетін жол
Экономика сарапшысы Руслан Сұлтановтың пікірінше, өндірістің өсімі тұтынушылық өсімнен маңыздырақ. Адамдардың тауарлар мен қызметтерге сұранысы артқанымен, іс жүзінде олардың саны өзгеріссіз қалады. Содан соң баға өсіп, импорт көлемі ұлғаяды. Нәтижесінде, шектеулі ресурстар үшін бәсекелестік күшеюіне әкеледі.
«Өндіре білетін қоғамда тұрақты әл-ауқат туындайды. Міндет – көп өндіру емес, барынша тұрақты және пайдалы өндіру. Дағдылар, ұйымдар, жұмыс орындары және ұғынықты ережелер бар жерде тұтыну деңгейі де ұлғаяды. Өйткені оған бере алатын, ұсына алатын нәрсеміз бар. Сондықтан тұтыну дегеніміз – қозғалтқыш емес, нәтиже. Ол өндіріс жақсы жұмыс істегенде ғана артады. Нағыз әл-ауқат дүкенде емес, цехта, кеңседе, зертханада, жұмыс орнында басталады», дейді сарапшы.
Дағдарыс, санкциялар мен баға тұрақсыздығы жағдайында, өндірісі бар мемлекет озады. Индустриясын дамытып жатқан елдер байиды. Ал оны жоққа шығаратындар бай мемлекеттердің «тауар өткізетін нарығына» айналады.
«Өнеркәсіп «барлық ел өндірумен айналысып жатыр» деген еліктеуден туындамауы қажет. Оның маңызы жоғары. Өндірісі жоқ экономика – іргетасы жоқ үймен тең. Өнеркәсіп еңбек өнімділігін арттырады. Еліміз азаматтары көп еңбек еткенінен емес, тиімді жұмыс істегенінен ілгерілейді. Станоктар, технологиялар, автоматтандыру – осылар нағыз қуатты экономиканы құрады», дейді Р.Сұлтанов.
Биыл жалпы сомасы 1,7 трлн теңгеге жуық 190 жобаны іске қосу жоспарланып отыр. Аталған жобалар аясында 19,4 мыңға жуық тұрақты жұмыс орнын құру көзделген. Негізгі «зәкірлі» жобаларды атап өтсек, соның бірі – «ЕвроХим-Қаратау» ЖШС. Жамбыл облысында бой көтеретін минералды тыңайтқыштар өндірісі жылына 800 мың тонна өнім шығаруды жоспарлап отыр. Павлодардағы «Mineral Product International» ЖШС жылына 80 мың тонна ферросилиций өндіруді қолға алмақшы. Ал Астана қаласындағы «Barys Truck Manufactory» ЖШС жүк автомобильдері мен жол-құрылыс техникасын өндіреді. Жылдық жоспар – 900 техника шығару. Шығыс Қазақстан облысындағы «Востокмашзавод» АҚ да мықты өндіріс ошағының біріне айналмақ. Мұнда жылына 24 мың тонна бүйірлік арбаның рамасын, 12 мың тонна үстеме арбаның арқалықтарын шығару жоспарланып отыр.
Үкімет биыл негізгі бағыт ретінде – өңдеу өнеркәсібін ІЖӨ-нің өсу көзінің бірі ретінде дамытуды көздеп отыр. Бұл туралы Премьер-министрдің орынбасары – Ұлттық экономика министрі Серік Жұманғариннің төрағалығымен өткен экономикалық өсуді қамтамасыз ету туралы штабтың бірінші отырысында айтылды. Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі әр секторға қатысты шараларды егжей-тегжей пысықтай отырып, өңдеу өнеркәсібін дамытудың жол картасын әзірледі.
Биылдан бастап өндірушілер мен ішкі сауда субъектілері арасында тікелей жеткізуді қамтамасыз ететін көтерме В2В электрондық сауда алаңдары толық іске қосылады. Отандық тауарды өткізу нарығы кеңейіп келеді. Сауда кеңістігінің кемінде 30%-ын отандық өнімге міндетті түрде бөлуді көздейтін жаңартылған ішкі сауда ережесі өндіріске оң әсер береді деген болжам бар.
Дәулет ЖАДЫРАСЫН,
журналист
