Инфографиканы жасаған – Зәуреш СМАҒҰЛ ,«EQ»
Наурыздың өзі «жаңару», «тазару» деген сөздермен үндес. Ертеде қазақ осынау күндері ел-жұрттың амандығын, береке-бірлігін, көкке ілінген малдың сүтті, қоңды болуын, бір сөзбен молшылық жыл тілеген. Демек, тазалық деген қоршаған ортаның ғана емес – жанның, көңілдің тазалығы, ниеттің дұрыстығы. Тазалық бар жерде тәртіп те, береке де болатыны анық. Асылында сөзіне, ісіне берік, тазалыққа жаны құмар адамның ішкі дүниесі де сондай бай келеді.
Наурыздың тазалыққа үндейтін күнінде қала, аудан, ауылдағы ағайын жаппай науқанға шығады. Еңбек ұжымдары өздері еңбек ететін мекеменің алдын бір ретке келтірсе, қаз-қатар тізілген көппәтерлі үйлердің тұрғындары аулаларын жиыстырады. Кейбір белсенді тұрғындар қажет болса, ауланың сәнін бұзатын заттарды шығарып, бос орынды көздің жауын алатын гүлзармен көмкеріп қояды. Жергілікті әкімдіктердің жауапты мекемелері де Наурыз қарсаңында жұмысты күшейтіп, қала көшелеріндегі гүлзарлардың орнын сайлайды, реттейді. Әсіресе қарапайым қол еңбегінің күші жетпейтін каналдарды тазалап, биік ағаштарды бұталауға, жол бойындағы сүрінген-бүлінгенді ақтап-сырлауға мықтап кіріседі.
«Тазару күні» экологиялық акциясына оңтүстіктегі өңірлер белсенді араласады. Шымкент, Алматы қалалары, Түркістан, Жамбыл, Алматы, Маңғыстау, Қызылорда облыстарының әкімдіктері тұрғындармен бірге қала, ауыл көшелерін тазалауға шығады. Көктемгі акцияның бірегей мақсат-мұраты – жастарға табиғатты аялап, қоршаған ортаны таза ұстаудың озық үлгісін көрсету.
Экология және табиғи ресурстар министрлігінің бізге ұсынған ақпаратына үңілсек, жуықта Атырау облысындағы «Ақжайық» резерваты аумағында қызметкерлер бас қосып, ағаш еккен. Алматы облысы «Шарын» мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің, Шонжы мектеп-лицейінің аумағын тазалауға да бір топ тұрғын жиылды. Еңбек ұжымының қызметкерлері ағаш егу шарасында белсенділік танытып қана қоймай, оқушылармен «Адам және табиғат» тақырыбында экологиялық мәдениет пен қоршаған ортаға ұқыпты қарау дағдыларын қалыптастыру мақсатында емен-жарқын әңгіме құрды. Түркістан облысындағы «Ақсу-Жабағылы» мемлекеттік табиғи қорығының ұжымы да «Тазару күніне» үн қосып, сенбілікке шықты. Олар ағаштарды санитарлық кесуден бөлек, ауыл арықтарын тазалаған.
Экология және табиғи ресурстар министрлігінiң Орман шаруашылығы және жануарлар дүниесі комитетіне қарасты мемлекеттік ұлттық табиғи парктер мен қорықтарда ағаш егу сәуір-мамыр айларында қызу жүргізіледі. Осы кезде экологиялық мән-маңызы зор іс-шараларға шамамен 8 465 адам қатысып, олар кемі 4 4574 ағаш егеді деген болжам бар.
Екі жыл бұрын Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмасына сәйкес, Үкімет қаулысымен «Таза Қазақстан» экологиялық мәдениетті дамытудың 2024–2029 жылдарға арналған тұжырымдамасы бекітілген еді. Содан бері ағаш егіп, аула тазалаудан бөлек, экологиялық мәдениет қалыптастыратын талай іс-шара үйлесім тапты. «Таза Қазақстан» деген ұранмен басталған акция жалпыұлттық сипат алды. Қоршаған ортаның тазалығын сақтауға үндейтін жиындар әдеттегідей жер аяғы кеңитін көктемнен қызу басталады. Биыл дәстүрлі сенбіліктерден тыс «Мөлдір бұлақ», «Таза өлке», «Таза су айдындары» деген атаумен жалпыұлттық экологиялық акциялар өтеді.
2025 жылы «Таза Қазақстан» бастамасы аясында республикалық, халықаралық акцияларды қоса алғанда 1 294 экологиялық іс-шара өткізілді. Оларға шамамен 6,9 млн адам, оның ішінде 781 мыңнан астам ерікті қатысты. Нәтижесінде, ел көлемінде 844,4 мың тонна қалдық жиналып, шамамен 1,1 млн га аумақ тазартылды, 2,9 млн-нан астам ағаш отырғызылды. Су айдындарын тазалау кезінде 342 балық аулау торы жиналып, 21 бұлақ қалпына келтірілді. Халықаралық құстар күні аясында 1982 құс ұясы орнатылды.
«Таза Қазақстан» тұжырымдамасында бірнеше жылдық жоспар бекітілген соң күтетін нәтижелер ауқымды. Айталық, 2029 жылға қарай коммуналдық қалдықтарды қайта өңдеу ісін 25%-дан 38%-ға дейін арттыру межеленген. Сол секілді экологиялық тәрбиені нығайтуға жол ашатын жиындарға қатысатын оқушылар үлесін 15%-дан 40%-ға дейін ұлғайту жоспарланған. Жалпы, статистиканың ішінде өзектілерінің бірі – азаматтардың экологиялық өмір сапасына қанағаттану деңгейі. 2029 жылға дейін осы үлесті 55,8%-дан
64,7%-ға дейін көбейту міндеті қойылған. Кейінгі жылдары қоғамдық орындарда коммуналдық қалдықтарды бөлек жинайтын жәшіктер көбейе бастады. Енді жергілікті әкімдіктер тұжырымдама аясында бұл жұмысқа бұрынғыдан көп көңіл бөледі. Бірнеше қаладағы мектепте қоқысты бөлек жинауға арналған экобокстар қойылады. Нәтижесінде, полигондарға тонналап жөнелтілетін қалдықтың көлемі азаяды. Осы секілді өзге де тәжірибелер қоршаған ортаны ластауға «нөлдік төзімділік» мәдениетін қалыптастыруға септеседі.
Мемлекет басшысы атап өткендей, тазалыққа шақыратын үндеу уақытша науқан деңгейінде қалған жоқ. Көптен қолдау тапты. Бастама аясында елімізде жыл сайын 3 миллионнан астам ағаш егіледі. Тұжырымдамаға сәйкес, акцияларға әрбір үшінші отандасымыз қатысады. Бұл статистикадан тұрғындардың туған өлкеге, табиғатқа жанашырлығын байқаймыз. Наурыз аясында өтіп жатқан «Тазару күніне» де тек мемлекеттік мекеменің қызметкерлері емес, еліміздің барлық аймағында табиғатқа жанашыр, тазалыққа жаны құмар тұрғындар қолдау білдіреді.
Жалпы, кейінгі 10 жылдың бедерінде Ұлыстың ұлы күнін атап өтуге мемлекет деңгейінде көп көңіл бөлінді. Әсіресе Президенттің қолдауымен Наурызды тойлаудың жаңа тұжырымдамасы бекігені төл мерекенің мән-мазмұнын байытып, айшықтай түсті. Сол тұрғыда тазалыққа шақыратын «Тазару күнінде» табиғаттың ғана емес, жанның тазалығына да ерекше мән берген жөн.
