Еуропалық одақтың нәтижесіз саммиті

Бельгияның астанасы – Брюссель қаласында Еуроодақтың соңғы жылдардағы ең бір күрделі саммиті болып өтті. Күрделі дейтіннің жөні бар. Ұлыбритания өзінің бірқатар талабын алға тартып, Еуроодақ елдері басшыларына ультиматум қоюы, талаптары орындалмаса, мүшеліктен шығатынын айтуы, Еуропаға ағылған босқындар проблемасының уақыт өткен сайын қоюлана түсуі осылай деуімізге негіз болып отыр. Сонымен, Еуроодақтың миграция жөніндегі саммиті нәтижесіз аяқталды. Осы аса маңызды мә­селеге қатысты екі күнге есептелген пікірталас ұзаққа созылса да, бір күн ішінде мәресіне же­тіп, саммиттің екінші күні алы­­нып тасталды. Еуроодақ төр­ағасы Жан-Клод Юнкер мен Еу­ро­палық кеңестің басшысы Дональд Туск қорытынды баспасөз мәслихатында мемлекет басшылары миграциялық дағдарыспен күрес бағдарламасы, сондай-ақ, шешуші транзиттік елдердің бірі болып табылатын Түркиямен бірге осы проблемаға бірлесіп іс-қимыл жоспарын жасау бойынша келісім жасалғанын атап көрсетті. Алайда, бұл уағдаластықтар нақтылықтан ада. ЕО елдері миграция проб­лемасын шешуге қанша ақша шы­ғындауға дайын екенін, немесе Анкараға көмек көлемі қанша­лықты болатынын айтқан жоқ. Миграциялық дағдарыспен күрес бағдарламасының өткен күздің басында талқыланған шаралардан, іс жүзінде, өзгешелігі шамалы. Олар: ЕО шекарасын нығайту, қабылдау орталықтарын құру, босқындарды тіркеу мен сорттау, елінде басына қатер тө­нетін адамдарға ғана баспана беріп, экономикалық жағынан ау­қаттыларын үйлеріне қайтару. Мигранттарды жылдам сорттау үшін ЕО «қауіпті» және «қауіпсіз» елдер тізімін жасамақ. Соған сәйкес, алғашқыларына жа­татындар, тұтастай алғанда, босқындар ретінде, ал екінші­лері экономикалық мигранттар ретін­де қарастырылатын болады. Бос­қындар, квоталарға сәйкес, ЕО-ның барлық елдеріне орналастырылады. Өткен жылдың қыркүйек айының соңында үлкен қиындықпен бекітілген квота жүйесі туралы мәселе бұл жолы Брюссельде көтерілген жоқ. Сондай-ақ, дағдарысты реттеу үшін квоталардың мүлдем жетіспейтіндігі проблемасы да қаралмады. Бүгінгі күнге Еуроодақ елдері 160 мың босқынды бөлу туралы уағдаласса, соңғы кездері ғана Еуропаға келген заңсыз мигранттар саны 710 мың адамды құрап отыр. Әлемдегі және Сирия мен Ливиядағы жағдайларға қа­тыс­ты айтатын болсақ, ЕО бұрын­ғысынша аталған елдердегі дағ­дарысты саяси жолмен шешуге уәде берді. Бірақ бұрынғы тезистер сөзбе-сөз қайталанғаны болмаса, саммит ешқандай жаңа ұсыныс жасаған жоқ. ЕО саммиті Ұлыбритания премьер-министрі Дэвид Кэ­меронның алдағы қараша айына дейін қоғамдастықты ре­фор­малауға талап дайындау туралы ниетін құптады. Мұны саммит қорытындысы бойынша өт­кен баспасөз мәслихатында До­нальд Туск мәлімдеген. Ал Ұлы­британияның ЕО-да қалуы немесе одан шығуы туралы референдум, Дэвид Кэмеронның уәдесіне сәйкес, 2017 жылдың аяғында өтетін болуы тиіс. Бірақ бірқатар жергілікті БАҚ-тардың пайымынша, дауыс беру осы жылдың өзінде-ақ ұйымдастырылуы мүм­кін. Кэмеронның өзі болса, елінің бірлестік құрамында қалғанын қалайтын секілді. Бірақ ол бұл үшін Брюссельден ЕО-ны реформалауға және Ұлыбританияға билік өкі­леттілігінің айтарлықтай бөлігін қайтаруға қол жеткізуге уәде бе­ріп отыр. Дегенмен, ЕО-ға мүше басқа елдер Ұлыбритания талаптарына құлақ қоймаған жағдайда, Кэмеронның ЕО-дан шығу үшін жұмыс істейтіні күмәнсіз.

Анкарадағы адам айтқысыз тағылық

17 ақпан күні кешкісін Түркияның астанасы Анкара қаласында террорлық акт жасалды. Жарылыс түрік астанасының әкімшілік орталығында, нақтылай айтқанда, Түрік Республикасы қор­ғаныс министрлігінің бас штабы мен парламент ғимаратына жақын жерде болған. Мина салынған автокөлік оған әскери қыз­метшілер отырған автоколонна жақындай берген кезде жарып жіберілген. Лаңкестік салдарынан 28 адам қаза тапса, 61-і зардап шеккен, яғни түрлі деңгейде дене жарақатын алған. Араларында ауыр жараланғандар да баршы­лық көрінеді. Сондықтан, құр­бандықтар саны артуы ықтимал делініп отыр. Қаза тапқандардың және зардап шеккендердің басым бөлігі Түркия қарулы күш­терінің өкілдері болып табылады. Жалпы, құрбандықтардың осын­шалықты көп болу себебі лаңкестіктің кешкі уақытта, адамдар жұмыстан үйлеріне қайтып бара жатқан кезде жасалуымен де түсіндіріледі. Террорлық актіні ұйымдастырушылар мәселенің осы жағын да жан-жақты ойлас­тырғаны байқалады. Түрік Республикасының пре­мьер-министрі Ахмет Дәуітоғ­лы бұрнағы күні террорлық актіге осы елде террорлық ұйым болып есептелетін Күрдістан жұмысшы партиясы мен Халықтық өзін өзі қорғау жасағы (сириялық күрд­тер) өкілдерінің қатысы бар деп мәлімдеді. Түркия үкімет басшысының сөзіне қарағанда, жарылысты 1992 жылы Сирияда туған Салих Неджар жүзеге асыр­ған көрінеді. Күдікті тоғыз адам қа­мауға алыныпты. Түркияның авиациясы Ан­ка­ра­дағы террорлық ак­тіге күрдтердің Ирактың солтүстігіндегі шептеріне жан-жақты соққылар берумен жа­уап қайтарды. Бұл туралы «Рей­тер» агенттігі хабарлады. Агенттіктің ақпаратына қарағанда, бомбалау­ға Түркияда тыйым салынған Күр­­дістан жұмысшы партиясының бірнеше лагері ұшыраған. Шабуыл салдарынан 65-тей адам қаза тап­қан. Олардың көбі қарулы жа­сақ мүшелері болса, араларында жо­ғары шенді командирлер де бар делініп отыр. Күрдтер – Сирия жанжалына қатысы бар тараптардың бірі. Олар «Ислам мемлекеті» (Қазақстанда тыйым салынған) делінетін қарулы топпен күресе отырып, Сирия мен Ирактың солтүстігінде тәуелсіз ел құруды қалайды. Сонымен бір мезгілде, Күрдістанның жұмыс­шы партиясы Түрік Республикасы­ның аумағында өз халқының ұлттық автономиясын құрғысы келеді. Кез келген елдің өз аумағында бас­қаның автономия құруына жол бергісі келмейтіні айтпаса да түсінікті. Осы қанқұйлы тағылық ак­тіге байланысты Түркия пре­зи­­­денті Тайып Режеп Ердоған Әзербайжан Республикасына жос­парланған ресми сапарынан бас тартты. Елдің премьер-министрі Ахмет Дәуітоғлы да Брюссельде аяқталған Еуропалық одақтың алқалы басқосуына, яғни саммитіне бара алмайтынын жария еткен еді. Бұрнағы күні, сондай-ақ, Түр­кияның оңтүстік-шығысында әскери конвойға шабуыл жасалған. Жеті адам қаза тапты деген мәлімет бар. Бірақ нақты қанша адамның көз жұмғаны белгісіз болып отыр. Конвой Диярбакыр мен Бингель қалаларын байланыстыратын жолда келе жатса керек. Бүгінгі тынышсыз әлемде Түр­кияға қатысты оқиғалар мұны­мен тәмамдалмайды. Швецияның астанасы – Стокгольм қаласының маңындағы түрік мәдени орта­лығының ғимаратында да жарылыс орын алды. Жарылыстың күштілігіне қарамастан (түнгі 23 сағат 35 минутта болған), ғи­ма­ратта ешкім болмағандықтан, құр­бандықтар жоқ көрінеді. Мамадияр ЖАҚЫП, журналист.