Эксклюзив
Қоғам • 19 Желтоқсан, 2025
Кейінгі жылдары псевдоғалымдар, балгерлер, нумерологтар, астрологтар т.б. қаптап, оларға адамдардың алдануы қоғамдық сипат алып отыр. Дереккөздерге сүйенсек, 2024 жылы ел тұрғындары эзотерикаға 3 миллиард теңгеден астам қаражат жұмсаған. Халық алданып, неге мәселелер болып жатыр? Жалпылама тарқатып көрейік...
Қоғам • 19 Желтоқсан, 2025
2025 жылы ел өмірінде қандай өзгерістер болды?
Өтіп бара жатқан 2025 жыл елеулі өзгерістерге толы кезең ретінде елдің есінде қалды. Қарапайым айлық есептік көрсеткіштің өсуінен бастап, салық жүйесінің жаңаруы, тұрғын үй саясатының қайта қаралуы, тіпті қабылданған жаңа заңдар халықтың күнделікті өміріне жаңашылдық алып келді. Бір жағынан, декларациялау талаптарының жеңілдеуі мен әлеуметтік қолдаудың кеңеюі халықтың еңсесін көтерсе, екінші жағынан қоғамдық кеңістіктегі тәртіп пен мәдениетке қатысты жаңа шектеулер қоғамда қызу талқыға түсті. Ал тұрғындардың басым бөлігі бұл жылды тұрақтылық пен нақты нәтижелер кезеңі ретінде бағалап отыр.
Экономика • 19 Желтоқсан, 2025
Жоғары білімді адамдардың көбеюі ұлттық жинақ деңгейін төмендете ме?
Білім таусылмайтын байлық екені белгілі, ал оның ел экономикасындағы жинақ қорларына әсері қандай? Соңғы уақытта әлемдік ғылыми ортада жоғары білімді азаматтардың үлесі артқан сайын, ұлттық жинақ деңгейінің төмендеуі мүмкін деген қызықты болжамдар айтыла бастады, деп жазады Egemen.kz.
Қоғам • 19 Желтоқсан, 2025
Әне-міне дегенше 2026 жылдың табалдырығын аттағалы тұрмыз. Алға қарасақ, көз үмітті сәуле етеді. Көңіл өткенге тәубе етеді. Сәт сайын сапырылысқан ақпараттық ағын, геосаяси жағдай, әлеуметтік һәм рухани құбылыстар үлкен өзгерістің құлақ күйін келтіріп тұрғандай. Ұлы Мұхаңдай айтсақ, жыл келгендей жаңалық сезінеміз. Сондықтан алдағы жылы бізді не күтіп тұр, әлемде және отанымызда қандай бетбұрыстар болатынын қал-қадірімізше топтастырып, оқырман назарына ұсындық.
Спорт • 18 Желтоқсан, 2025
Биыл ел спортында қандай тарихи жеңістер тіркелді?
2025 жыл Қазақстан спортының қоржыны бірнеше тарихи, толайым жүлделермен толықты. Саладағы жетістіктерді нықтап, спорттағы саясатты реттеу мақсатында осы жылдың 15 сәуірінде Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев «Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне дене шынықтыру және спорт, сондай-ақ артық заңнамалық регламенттеуді болғызбау мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заңға қол қойды. Аталған құнды құжат негізінде олимпиадалық спорт түрлеріне басымдық беріліп отыр. Таңдаулылар тізімінен ұлттық спорт түрлері де тыс қалмады. Заңдағы легионерлерді мемлекеттік бюджет есебінен қаржыландыру тетігіне салынған тыйым да көптің көкейіндегісін дөп басты. Сондай-ақ спорт федерацияларының мәртебесі айқындалып, саладағы анти-экстремизм мен қауіпсіздік талаптары күшейтілді. Еліміздің спорттық жүйесін әлемдік стандарттарға сәйкестендіру мен ел намысын дүбірлі додаларда қорғайтын азаматтарды қолдауға бағытталған заң жаһан жүзінде көк туымыздың жиі желбіреуіне септеспек, деп жазады Egemen.kz.
Экономика • 18 Желтоқсан, 2025
2025 жылы ел экономикасы қалай өзгерді?
Жыл соңы таяған тұста Қазақстанның биылғы экономикалық бедеріне көз жүгіртсек. Биыл бюджет кірістері жоспарға жақындағанымен, республикалық деңгейдегі кем түсу қаржы тәртібіндегі түйткілдерді айқындады. Мұнай өндіру мен экспорттағы өсім сақталғанымен, ОПЕК+ квоталары мен сыртқы нарықтағы құбылмалылық ел үшін жаңа тәуекелдер тудырды. Инвестициялық белсенділік баяулап, сыртқы сауда толық қалпына келе қойған жоқ. Соған қарамастан, құрылыс, көлік және ауыл шаруашылығы секілді нақты сектор салалары экономиканың негізгі тірегіне айналды, ал Ұлттық қор активтері инвестициялық табыс есебінен ұлғайды, деп жазады Egemen.kz.
Медицина • 17 Желтоқсан, 2025
Дәріханалардағы кезек: дәрі-дәрмек неге тез таусылып жатыр?
Денсаулық сақтау министрлігі Медициналық және фармацевтикалық бақылау комитетінің мәліметінше, маусымдық кезеңдерде дәрілік заттарға сұраныс күрт өседі. Бұл әсіресе, тұмау, ЖРВИ және басқа да маусымдық аурулар өршитін уақытта халықтың алдын алу және өзін өзі емдеу мақсатында дәріні көп көлемде сатып алуымен байланысты, деп жазады Egemen.kz.
Қоғам • 17 Желтоқсан, 2025
Семейде Қайрат Рысқұлбеков пен оны айыптаған прокурордың көшесі қиылысады
Міне, Семейде ақ боран. Мен 4-Лодочнаядан кейінгі Достоевский көшесін көктей өтіп, Гагарин көшесінен түстім. Дала боран. Ұйтқыған жел қойын-қонышыңды орайды. Семейдегі Қайрат Рысқұлбеков көшесі кілт бұрылыс болып басталады. Иә, Қайрат десе, желтоқсан, желтоқсан десе, ойымызға Қайрат Рысқұлбеков оралады. Өйткені ол 86 жылғы азаттықтың алауын мұзға жаққан мыңдаған боздақтардың бір ғана символы десе де болар. Оған қандай жала жабылып, жаза құшса, қалғандары да сондай әділетсіздіктің ақ лағы болып кете барды. Бір айналдырса, шыр айналдыратын көмескі күш оның тағдыр жолында тағы да түйісіп, көрмей кеткен көшесі қиылысады деп кім ойлаған. Бұл кездейсоқ болатын сәйкестік пе, әлде зауал ма?
Ұлттық спорт • 15 Желтоқсан, 2025
Айым Тілепберген: Дәстүрлі садақ ату – дәлдік пен байсалдылық спорты
Еліміз дербестігін алғаннан кейін ұлттық спорт жаңа серпінмен дамығаны анық. Дәстүрлі садақ ату ел ішінде ғана емес, әлемдік деңгейде де мойындалып, ұрпақ мақтанышына айналған өнер. Тәуелсіздік күні қарсаңында еліміздің мақтанышына айналған спорт саңлақтары туралы сөз етпекпіз. Соның бірі садақшы Айым Тілепберген. Ол спорттың бұл түрін алғашында жай хобби ретінде қарастырған болса, бүгінде ол осы бағыттың үздігі атанған, деп жазады Egemen.kz
Медицина • 11 Желтоқсан, 2025
Севоран: Баланы ұйықтатып тісін емдеудің қаупі мен тиімділігі қандай?
Соңғы жылдары балалар тісін жалпы анестезиямен емдеу жиілеп, ата-аналарды севоранның қауіпсіздігі алаңдатып отыр. Мамандар бұл препарат баланың психикасын қорғайтынын және қорқыныш сезімін сейілтетінін айтады. Осы орайда Egemen.kz тілшісі білікті мамандардан севоранның қолданылуы, артықшылықтары мен мүмкін қауіптері жөнінде толық ақпарат алды.
Қоғам • 08 Желтоқсан, 2025
Қазақстанда балаларға әлеуметтік желіге тіркелуге шектеу енгізілуі мүмкін
Қазіргі баланың бос уақыты аулада асыр салып ойнаумен емес, әлеуметтік желідегі видеоларды сағаттап сырғытумен өтеді. Бүгінде елімізде әлеуметтік желілердің баланың психикалық дамуына, ұлттық құндылықтарды түсінуіне және мінез-құлқына әсер етуі алаңдаушылық тудырып отыр. Сол себепті 16 жасқа дейінгі балалардың әлеуметтік желілерге қолжетімділігін реттейтін заң жобасы әзірленді, деп жазады Egemen.kz.
Оқиға • 04 Желтоқсан, 2025
Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу мәселелері талқыланды
Қазір ақпарат айдыны өте жылдам дамып, мәліметтер мен құжаттар көз ілеспес қарқында таралады. Бұл жағдай ұйымдар мен қызметкерлерге сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін дұрыс бағалау, алдын алу және комплаенс талаптарын сақтау жауапкершілігін жүктейді. Осы ретте Freedom Telecom Holding компаниясының комплаенс-офицері, заң ғылымдарының магистрі Ерасыл Жәрдемов «Қазақ газеттері» серіктестігінің ұйым қызметкерлеріне дәріс оқып, өз тәжірибесімен бөлісті, деп жазады Egemen.kz.
Қоғам • 28 Қараша, 2025
Баланы кибершабуылдан қалай қорғаймыз?
Цифрлы технологиялардың кернеуі күннен күнге күшейіп барады. Бұл заманда интернет – ақпарат алу көзі ғана емес, өмір сүру кеңістігіне айналып үлгерген. Балалар осы кеңістікте өсіп келеді. Ойнайды, білім алады, достасады, ренжіседі, бәрі де – онлайн. Алайда технологияның беретін мүмкіндіктерімен қатар, одан келетін қауіп те жоқ емес. Алгоритм жүйесі адамның жас ерекшелігін толық ажырататын деңгейге жеткен жоқ, ал цифрлы платформалар жасөспірімдерді манипуляциядан, агрессиядан, тіпті қылмыскерлерден қорғауға келгенде қауқарсыз.
Қоғам • 27 Қараша, 2025
Философиядағы іргелі пәндердің бірі – этика. Ол ұждан, адамгершілік, әдеп категориясымен түсіндіріледі. Адамның ойлау жүйесі таңдау алгоритміне негізделгендіктен, этикаға сай шешім қабылдау өмір сапасына тікелей әсер етеді. Интернетке әркімнің қолы жететін, цифрлық технологияның кернеуі күшейген заманда әркім медиатұтынушы әрі оны жасаушы бола алады. Сондықтан бірқатар ақпарат агенттігі аудитория мен ақшаны көптеп тарту үшін түйсігіне түнегеннің бәрін жасайды. Бұл қоғамдық дүрдараздыққа апаратын қауіпті құбылыс. Сол үшін масс медиада қызмет ететін мамандарға этикалық қағидаларды меңгеру, оны қызмет аясында қолдану маңызы арта түсті.
Заң мен Тәртіп • 27 Қараша, 2025
Танымал тұлғалар есірткіге қарсы күрес акциясына атсалысты
Бүгінде оңай олжаға кенелуді көздейтін жастар есірткі тасымалдап, әлеуметтік желі арқылы саудалап жүр. Әрекеті әшкере болғандар қылмыстық жауапкершіліктен құтылмайды. Себебі заң бойынша есірткі саудасына қатысқандар 14 жастан бастап жаза арқалайды. Жастар балғын шақтан қатаң түрме тезіне түсіп, болашағына балта шаппас үшін ел аумағында түсіндіру жұмыстары белсенді жүргізіліп жатыр, деп жазады Egemen.kz.
Руханият • 24 Қараша, 2025
Шығармашылық зертхана: Лев Толстойдың жас жазушыларға кеңесі
«Нағыз сұмдық – біздің жұмыс һәм мұны бізден өңге ешкім білмейді». Бұл ақыл-ой арыстаны Лев Толстойдың Афанасий Фетке айтқан сыры болатын. Жазушы еңбегіне қатысты мұндай дәл анықтама табыла қоймас. Орыс хакімінің артында қалған тоқсан том еңбегі – әлем әдебиетіне қосылған орасан олжа. Қаламгердің шығармашылық мұрасын қаттаған Борис Эйхенбаум Толстойдың мұқым еңбегі әлемдегі ең көлемді Брокгауз бен Ефронның энциклопедиялық сөздігінен де зор екенін жазады. «Мұны баспа табағына шақсақ, шамамен үш мың табақ болады! Ал бетпен есептесек – елу мыңнан астам парақ шығады! Ал мұның бәрін қолжазба күйінде көрсеңіз, әсері әсем-ақ. Ал редактор үшін бұл – қиямет-қайым». Енді осы орайда сұрақ туады. Лев Толстой неге мұнша көп жазды? Ондағы жазушылық мұраты не? Жазу барысында нендей кезеңдерді бастан өткерді? Мұның бәріне Толстойдың шығармашылық зертханасынан жауап табамыз.
Теңге • 14 Қараша, 2025
Пілдің сүйегі немесе алғашқы ақша қалай пайда болды?
Адамзат ақыл-ойының жарқын жаңалығы – айырбас жүйесі. Бір сөзбен айтсақ, ақшаның пайда болуы. Экономиканың барлық тетігі осыған басыбайлы байланған. Дәл осы «шытырлақтардың» алақан қышытатын қасиеті қазір ғана емес, қадым заманнан бері бар. Сондықтан тарихы тым әріде жатқан ақша феноменің әлеуметтік мәнін зерделеп көрдік.
Әдебиет • 12 Қараша, 2025
Шығармашылық зертхана: Әзілхан әлемі
Шығармашылық әлем – күрделі де қызық құбылыс. Әр қаламгердің шығармасы қандай ерекше болса, оны жазу үдерісі де сондай ерекше. Айталық, Бальзак пен Достаевский түнде жазса, Толстой таңғы уақытты құп көрген. Хемингуэй шығармашылық жұмыспен тізе бүкпей, түрегеп тұрып айналысса, біздің ақын Ғалым Жайлыбай өлеңдерін етпетінен жатып жазғанды ұнатады. Мұндай ерекшелік жазушы Әзілхан Нұршайықовта жетерлік. Үшбу мақаламызда қаламгердің хаттары мен естеліктеріне сүйеніп, оның көркемдік кеңістігіне ұмтылдық. «Оның қаламгер болуына не әсер етті?», «кейіпкерлердің образын қайдан алды?», «оларды қандай жағдайда қағазға түсірді?» деген сауалдарға жауап іздеп көрдік.
Қоғам • 07 Қараша, 2025
«ҮРКЕР» – 2025 Ұлттық сыйлығының жеңімпаздары анықталды
Бүгін «Қазмедиа» орталығында баспа, радио, интернет-журналистика саласындағы «ҮРКЕР» – 2025 Ұлттық сыйлығын иеленген жеңімпаздардың есімі жарияланды, деп жазады Egemen.kz.
Әдебиет • 07 Қараша, 2025
Шығармашылық зертхана: Тынымбай Нұрмағамбетов немесе қазақ не нәрсеге күледі?
Түсіндірме сөздік былай дейді: «Күлкі – ауыздың ашық күйінде шығатын, қысқа әрі қатты дем шығаратын қозғалыс яки ерекше үзік-үзік дыбыстармен қатар жүретін әрекет». Тұп-тура анықтама. «Бірақ күлкі тынысты кеңк-кеңк шығару механизмі ғана болса, онымен картадан жасалған үйшіктерді ғана құлатуға болар еді. Ол ешқашан эстетикалық мәнге ие болмас еді». Өнертанушы Юрий Боревтің сөзінің жаны бар. Расында, күлкі – күштілердің қаруы. Өйткені ешқандай нәрсе кемшілікті күлкі сияқты абыржытпайды. А. Герцен айтады: «күлкі – ең қуатты қиратушы құрал» деп. Онысы шындық. Жылап-сықтаған Руссоға қарағанда, күлкіге көмген Вольтердің «бұзып жойғаны» көп. Ал Чарли Чаплин біздің дәуірімізде юморды өшпенділік пен қорқынышқа қарсы дәрі деп санаған. Күлкі – күдік пен үрейдің бұлтын сейілтіп, әлемге жарық түсіретін күш деп есептеген. Ал қазақ күлкі ұғымына мүлде басқаша қарағаны анық.
Медицина • 07 Қараша, 2025
Жаппай тарап жатқан вирустан қалай емделеміз?
Қазір елімізде тұмау мен түрлі вирустық инфекциялар белең алып тұр. Мамандар, әдетте мұндай вирустық толқын қазаннан наурызға дейін жалғасатынын айтады. Себебі бұл кезеңде жылы ауа райы салқын лепке ауысып, балалар мен ересектер басым уақытын жабық нысандарда өткізеді. Өз кезегінде жүйелі түрде таза ауамен тыныстамау да ағзаның вирустардан қорғану әлеуетін әлсіретіп жібереді, деп жазады Egemen.kz.
Кино • 06 Қараша, 2025
Отандық стриминг платформалар қаншалықты қолжетімді?
Орта Азиядағы ең ірі медиа апталық Astana Media Week 2025 бүгін де жалғасты. Тоғызыншы рет ұйымдастырылған форумның екінші күнінде 1 000-нан астам медиамаман, сарапшы спикер мен ел өңірлерінен келген БАҚ өкілдері журналистикадағы кәсіби шеберлікті шыңдау мен жаңа бетбұрыс жолдарын бағамдады. Орталық Азия, Еуропа, Әзербайжан мен Қытайдан келген сарапшылар да өз елдеріндегі саланың жаңашылдықтарын тақырыпқа тұздық етті, деп жазады Egemen.kz.
Мәдениет • 06 Қараша, 2025
Ұлы тұлғалар жастық шағын қалай өткізді?
Талант табиғатының тамыры – еңбек. Әдебиет пен мәдениет саласындағы ұлы тұлғалар еңбекке ерте жастан етін үйреткен. Ұлы туындыларды ақ семсер кезінде жазып қалдыруға тырысқан. Уақыт пен күштің мол шағын барынша тиімді пайдалануға барын салған. Назарларыңызға тарихи тұлғалардың жастықтың жалқын қуатымен жасаған еңбектерін ұсынамыз.
Мәдениет • 06 Қараша, 2025
Жер аяғы кеңіп, судың тартылғандығы туралы қуанышты хабарды Нұх пайғамбардың кемесіне көгершін жеткізген көрінеді. Біздің де кемедей еліміз жаңа астана іздеп тарих толқынында қайраңдаған кезінде өзінің алғашқы көгершіндерін жіберді. Олардың ішінде қазіргі Елордамыздың мәдениетін көтеруге ерекше еңбек еткен өнерпаздар бар еді. Олар – күйші Анар Мұздаханова мен қобызшы Жанар Жүсіпова.
Банк • 05 Қараша, 2025
Егер банк банкрот болса, несиені төлемей қоюға бола ма?
Соңғы жылдары еліміздегі кей банктердің қызметін тоқтатуы мен банкрот деп танылуы қарыз алған жұрттың ойын сан саққа жүгіртті. Көпшілігі «банк жабылса, қарыз да жойылады» деп ойлайды. Бірақ қаржы саласының мамандары бұлай топшылауға негіз жоқ екенін айтады.
Медицина • 04 Қараша, 2025
Ауруханалар лық толы: Астанада вирус өршіп тұрғаны рас па?
Әлеуметтік желіде астаналықтар апта бойы қызу түспей, денені меңдейтін «жаңа вирус» таралып кеткеніне шағымданып жатыр. Желідегі жазбаға сүйенсек, «белгісіз вирусқа» шалдыққандар саны артып, тіпті ауруханаларда бос орын табу қиынға соғып тұр, деп жазады Egemen.kz.
Әдебиет • 31 Қазан, 2025
Шығармашылық зертхана: Ғалым Жайлыбай өлеңді қалай жазады?
Шығармашылық зертхана туындының жазылу себебін, қаламгердің сол сәттегі көңіл ауанын, жазушы еңбегіне тән белгі-ерекшеліктерді арқау етеді. Бұл жолы біз ақын, Абай атындағы мемлекеттік сыйлықтың иегері Ғалым Жайлыбайдың көркемдік кеңістігіне бойлайтын боламыз.
Білім • 24 Қазан, 2025
Ақмола облысы, Целиноград ауданына қарасты Қабанбай батыр ауылында былтыр ашылған жаңа үлгідегі жайлы мектеп бүгінде ауыл өміріне тың серпін әкелді. Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен жүзеге асып жатқан «Келешек мектептері» ұлттық жобасы аясында бой көтерген бұл білім ордасы бүгінде сапалы білім мен жаңа форматтағы тәрбие беру ісінің тірегіне айналып отыр, деп жазады Egemen.kz.
Республика күні • 24 Қазан, 2025
Қайта оралған ұлы күн – нағыз ұлттық мереке
1990 жылы 25 қазанда Қазақстанның Егемендігі туралы декларация қабылданды, биыл оған 35 жыл. Ақжолтай құжат – еліміздің Тәуелсіздік алуына жол ашты. Халқымыз егемендікке бастайтын жолды ұзақ жылдар бойы жүріп өтті. Зиялылар ұлт санасын сақтау үшін қолдарынан келгеннің бәрін жасады. Бостандыққа ұмтылыс Желтоқсан оқиғасында айқын көрінді. Декларация – халқымыздың ұзақ жылғы күресінің нәтижесі. Бұл – қазақтың сан ғасырлық мемлекеттілік дәстүрі жаңғырып, азаттық үшін күрескен бабалар арманы ақиқатқа айналған күн, сол себепті баға жетпес құбылыс іспетті, деп жазады Egemen.kz.
Республика күні • 23 Қазан, 2025
Республика күніне жаңа дем берген челлендждер
25 қазан – тәуелсіз Қазақстан тарихындағы ерекше күн. Дәл осы күні, 1990 жылы «Егемендік туралы декларация» қабылданды. Тарихи құжат еліміздің дербес даму жолын айқындап, халықтың болашаққа деген сенімін нығайтты. Бүгінде Республика күнінің мәні жаңа буынның санасында заманауи форматта жаңарып, цифрлық кеңістікте ерекше сипатқа ие болып отыр. Бұрындары бұл мереке тек ресми жиындар мен концерттер арқылы айшықталса, қазір жастар оны әлеуметтік желілерде, яғни TikTok пен Instagram-да ерекше челлендждер ұйымдастырып атап өтеді, деп жазады Egemen.kz.
