Инвестор келсе, мәселе шешіле ме?
Облыстық жер қатынастары басқармасының мәліметінше, өткен жылғы 1 қарашадағы жер есебі бойынша облыстың жер қоры 14 миллион 426 мың гектарды құрап отыр. Ал жер есебіне сәйкес, облыс аумағында пайдалануға және жекеменшікке берілмеген 1,9 миллион гектардан астам босалқы жерлер бар. Бұл облыс аумағының 13,4 пайызын құрайды. Босалқы жерлердің 41 мың гектары егістік жерлер есебінде тұрғанын да айта кету керек. Яғни, осындай үлкен аумақтың иесіз жатуы игілікті істің бастауына кедергі болып тұрғандай. Дегенмен, басқарма басшысы Бейбітбек Жайлыбаев жерлердің орналасуын және көлемін нақтылай отырып, жердің кәдеге аспай бос жатуына жол бермеу мақсатында өткен жылдың соңында босалқы жерлер түгендеуден өткізілгенін айтты. Нәтижесінде тауарлы ауылшаруашылық өндірісін жүргізуге қолайлы деп табылған, қайта айналымға тартуға жататын 25 мың гектар егістік жерлер анықталған. «Бұл егістік жерлерді инвесторларға беріп, толыққанды пайдалануға мүмкіндіктеріміз бар. Осы мақсатта аудан әкімдіктерімен бірлесіп аграрлық секторға қаржы салуға ниет білдірген инвесторлар үшін резервтік жер қорын қалыптастыру жұмыстары жүргізілуде. Қазіргі уақытта Мойынқұм, Меркі, Сарысу, Талас және Шу аудандары аумағынан 293 944 гектар ауыл шаруашылығы жер учаскелері белгіленген», деген басқарма басшысы облыстың елді мекендерінің жаңа бас жоспарларын жер ресурстарымен қамтамасыз ету мақсатында ауылдық елді мекендер шегіне жаңадан 1,3 мың гектардан астам жерлер қосылғанын да айтып өтті.
Әрине, мәселе пайдаланылмай жатқан жерде ғана емес. Облыс аумағында 6278 гектар бүлінген ауылшаруашылық жерлерінің бар екендігі де анықталып отыр. Бүлінген жерлер Сарысу ауданында 2,5 мың, Талас ауданында 1,6 мың, Мойынқұм ауданында 721 гектарды құрайды. Алайда, 2013 жылдан бері аталған аудандарда жерді қалпына келтіруге бағытталған шаралар қолға алынбай келеді екен. Оған басты себеп, аудандар бюджетінде қажетті қаржы көзі қарастырылмаған. Төрт жыл бойы тұралаған тірлікті тіктеуге аталған аудан басшыларының құлықсыздығы да көңілдегі күмәнді күрделендіре түседі. Енді иесіз жерлердің игілікке қашан берілетіндігі – алдағы уақыттың еншісінде.
Аты бар да, заты жоқ шаруашылықтар
Облыс әкімі Кәрім Көкірекбаев жыл басында Жуалы ауданына барған сапарында «Азық түлік нанмен жабдықтау» ЖШС-нің басшысы Нұрлан Ортаев ауылшаруашылық өнімдерін өңдеу жұмыстарын одан әрі арттыру үшін жердің жеткіліксіз болып тұрғанын айтып, пайдалануға қосымша жер қарастырып беруін сұраған еді. Сонда облыс басшысы «Әрқайсысы гектарлап жер алып алады. Бірақ ол не елге жоқ, не өзіне жоқ, ақыры пайдаланылмай бос жатады», деген болатын. Расында да, біреуге жер жетпей жатса, енді біреу бар жерді пайдалана алмайды. Әрине, кәсіпкерлердің шаруасын шалқытып, тірлігін тіктеуге жер керек-ақ. Бұл тұрғыда да бос жатқан жерлердің басын біріктіріп, пайдалануға беру мәселесі алдымыздан тағы шығады.
Өңірде өндірісімен де, өнімімен де алға шыққан шаруашылықтар жетерлік. Бірақ аты бар да, заты жоқ шаруашылықтар да бар екен.
Мәселен, жиында облыстық жердің пайдаланылуы мен қорғалуын бақылау басқармасының басшысы Серікбай Тәпеев жекелеген аудандардың жер балансында жабылып, тарап кеткен, тіпті банкрот болған шаруашылықтардың әлі күнге дейін көрсетіліп келетіндігін айтқан болатын. Бірақ не себепті көрсетіліп келетіндігі біз түгілі басшылардың өздеріне түсініксіз екен. Атап айтсақ, мұндай шаруашылықтар қатарына Байзақ ауданындағы «Үшбұлақ» өндірістік кооперативі, Меркі ауданындағы «Подхоз», «Сахкомбинат», «Комхоз» ЖШС-лер жатады. Байзақ аудандық жер қатынастары бөлімінің басшысы Талғат Қырғызбаевтың айтуынша, «Үшбұлақ» өндірістік кооперативі Ботамойнақ ауылдық округіне қарасты екен. Жер көлемі 429 гектар. Бірақ неге екені белгісіз, бұл шаруашылық 2001 жылдан бері баланстан алынбай келген. Меркі ауданында да солай. Талай жылдан бері тасада қалып келген мәселе енді белгілі болып отыр. Енді мұндай шаруашылықтарға қатысты мәліметтер дұрыс болмағандықтан, тексеру жұмыстары да жүргізілмей келеді екен.
Бос жатқан жердің берер пайдасы жоқ. Ал шаруаларға пайдаланусыз жатқан жерді иелік етудің тиімсіздігі де облыстық жер қатынастары басқармасы тарапынан түсіндіріліп келеді. Нәтижесінде өткен жылы барлығы 29266,98 гектар пайдаланылмай отырған жерлер мемлекет меншігіне қайтарылған.
Дегенмен, облыстық жердің пайдаланылуы мен қорғалуын бақылау басқармасы тарапынан өткен жылы 518 тексеру жүргізіліп, 231 заң бұзушылық анықталған. Заң бұзушылықтар бойынша 111 ескерту және 120 тұлғаға 19,7 миллион теңге көлемінде айыппұл да салынған.
Сонымен қатар, Сарысу, Талас аудандарында егістік жерлердің тексерусіз қалуы да жер мәселесіндегі өзекті мәселенің бірі. Сондай-ақ, бірінші кезекте жылдар бойы айналымнан шығып қалған егістік жерлерді пайдалану мәселесі өз шешімін таппай келе жатқандығын да атап өту керек. Мұндай жерлер Мойынқұм, Талас, Сарысу аудандарының бұрынғы суармалы егістіктерінде орын алған.
«Геопортал» жүйесі жаңалық әкеле ме?
Жерді пайдалану мен реттеу жұмыстарында қазіргі заманғы озық технологиялардың үлесі айрықша. Облыстық жер қатынастары басқармасының ұйымдастыруымен 12 қаңтар күні «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК» АҚ өкілдері Жерді қашықтықтан зондтау ғарыш жүйесі бойынша «Геопортал» құру жөнінде семинар өткізген болатын. «Геопортал» жүйесін енгізу облыс көлеміндегі бос жатқан жерлерді, алқаптардың толық игерілуін анықтау, субсидия беру кезінде егілген екпелердің егілгендігін немесе егілмегендігін, сондай-ақ, жер қойнауын пайдаланушылар жер учаскесінің өз шегінен артық жерлерді бүлдіргенін анықтауға мүмкіндіктер береді екен. Аталған жүйе облыс бойынша толықтай жүзеге асқан жағдайда, бос жатқан жерлердің де байлығымызға айналатынына сенім бар. Қазіргі уақытта бұл жүйе Шу ауданының жер қатынастары бөлімінде қанатқақты негізде жүзеге асырылуда.
Облыста «Геопортал» жүйесін енгізуге 44 миллион теңге қаржы қажеттігін «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК» АҚ растап отыр. Енді басқарма тарапынан қазіргі кезде аталған жүйені қалыптастыру үшін зерделеу жұмыстары аяқталып, тиісті ұсыныстар дайындалу үстінде екен. Егер «Геопортал» географиялық жағдайды толығымен зерттеп, зерделей алса, онда иесіз жерлердің игілікке берілетініне сенуге болады.
Хамит ЕСАМАН,
«Егемен Қазақстан»
Жамбыл облысы
