Иә, бір түйір дәнге зар болған сондай торғай тірлікте алға ұмтылып, болашаққа талпынып, оқу қумақ түгіл оған ұмсынудың өзі ол кезде ерлікке пара-пар еді. Тұлымшағы желбіреген жауқазын қыз Болайдың бойынан осындай ерлік табылды. Ол Ленгірде ашылған мұғалімдер училищесіне баруға бел буады.
Сол тұстағы адамдардың бір-біріне деген мейірімділігі мен бауырмалдығы бүгінгі күнге аңыз болып естіледі. Ауылдық кеңестің төрағасы мен мектеп директоры оның бұл ойын барынша құптап, құжаттарын қаттап, ақ батасын беріп, діттеген оқуына жібереді.
– Сол кезде Құдайдың өзі мені таусылмас ырзық-несібеге, бақ-берекеге итерген ғой деп ойлаймын. Өйткені, ұстаздықтан асқан қасиетті де, қадірлі мамандық жоқ қой, кім кімнің де ойында анасынан кейін ұстазы тұрмай ма! – деп еске алады бұл күнде қарт ұстаз.
Басқа да ер-азаматтардың қатарында мұғалімдердің қару ұстап, жаппай майданға аттанып кеткен кезі. Маман тапшы. Училищені жақсы бітірген мұны білім басшылары Елтай мектебіне оқу ісінің меңгерушісі етіп жібереді. Сол кезде Болай Мәткерімқызы небәрі 13 жаста ғана екен.
Міне, көп жылғы еңбегі мен білім беру жүйесін дамыту және өскелең ұрпақты тәрбиелеу ісіне қосқан үлкен үлесі үшін ұстаздардың ең үлкен наградасы Ы.Алтынсарин белгісімен марапатталған Болай Мәткерімқызы Қасымбекованың 40 жылға созылған ұлағатты еңбек жолы осылай басталып еді. Ауылдастарының айтуынша, Нұрлыбай ата мен Болай апаның алдынан мың қаралы шәкірт білім алыпты. Бұл деген осы бір тау қойнауындағы аз ғана Абайыл ауылында өмір бойы ұстаздық еткен ол екеуі мың қаралы шаңыраққа білім шырағын жағып, осынша отбасын білім нұрымен нұрландырды деген сөз.
Осы арада, енді Болай апамыздың құдай қосқан қосағы соғыс және еңбек ардагері, Түлкібас ауданының құрметті азаматы, Халық ағарту ісінің озық қызметкері Нұрлыбай Тұңғышбайұлы Қасымбеков туралы айтпай кетуге тіпті де болмайды.
Бір қызығы, ол кісі соғысқа алынғанда өзінің қазақша айтқанда «айхай жерлесі», сол кезде-ақ атағы аспандап тұрған Бауыржан Момышұлының полкіне барып түседі.
Содан бір реті келгенде бұл «Ассалаумағалейкүм» деп қазақша сәлем береді ғой.
– Сен кімсің? –деп тіксініп қалады Баукең. Бұл жөнін айтады.
– «Қоянды қамыс өлтіреді, ерді намыс өлтіреді» деген мақалды білесің бе? – дейді батыр түсін сәл жібітіп, – білсең осыны ұмытпа!
Болды, бітті. Жерлесім деп ол да емешегі үзіліп емірене қойған жоқ, батыр деп бауырына кіруге бұл да бейіл танытпады. Ел тағдыры таразыға түсіп тұрғанда ағайынгершілікке жол жоқ екенін екеуі де түсінеді. Ақыры Нұрекең батыр ағасына берген сертінде тұрып, елдің де, жердің де намысын қолдан бермей, бес жыл Отан үшін от кешіп жүріп, соғыс біткен соң кеудесін орден мен медальдарға малып елге оралды.
Болай апамыздың айтуынша, олар соғыс жүріп жатқанда біреуі майданда, біреуі тылда жүріп хат жазысып, хабарласып, сол бір қиын-қыстау кездері бір-біріне дем беріп, демеу көрсетіп тұрғанға ұқсайды. Ақыры көңілдері жарасқан екі жас, өмірлерін де жарастырып, бас қосып, шаңырақ көтереді. Қос ұстаздың қосылып өткізген ұлағатты жолдары осылай басталған.
– Біз екеуміз де мұғалім болдық. Ауылымыздың барша баласы алдымыздан өтті, – деп еске алады апамыз. – Соларды тәрбиелеуден асқан парыз жоқ деп ойладық. Құдай осы пейілімізді құптады ма, Нұрекең екеумізге он перзент берді. Айналамызды жоқшылық буып тұрса да оларды қалай бағамыз деп қайғырған жоқпыз. Алла асырайды дедік.
Қазақ үшін ененің жөні бөлек. Ол шын мәнінде екінші анаң. Бұлардың шаңырақтары шаттыққа толып, құт-береке даруына Нұрекеңнің шешесі Рәзия әжеміздің де зор шапағаты тигені анық.
Бүгінде Нұрекең мен Болай ананың шаңырағында дүниеге келген екі қыз, сегіз ұлдың бәрі де ұясына да, қиясына да қонған. Олар өсіп-өнген үлкен әулет. Осылайша, Болай ананың бейнетінің зейнетін көріп отырған жайы бар.
Сәулебек ЖӘМКЕНҰЛЫ,
заңгер-журналист
