«Ассамблеям айналамда екен!»

Үйі өртеніп, далада қалған үлкен әулеттің әкесі Сейіл ақсақал мейірімді жандарға ризашылығын осылай білдірді. Қостанайда алтын күздің кү­рең­ге ауысқан шағы еді. Күздің мұз­дай жаңбыры бір жауса тө­пе­леп, күннің қабағы ашылмайды. Суық тиіп ауырған кішкентай қы­зының ыстығы көтерілген соң, Ырғызбаевтардың ортаншы келіні Айгүл ғана ояу еді. Бес отбасына арнап салынған үлкен үйдегі жанның барлығы түнгі сағат үште тым-тырыс қалың ұйқыда болатын. Үйдің мансардасындағы бөлмеде ұйықтап жатқан ағайын жігіттің «тұрыңдар, үй өртенді!» деген ащы айқайы естілді. Айгүл 3 жасар ауырған қызы мен 11 айлық бөпесін көрпесімен алып үлгерді. Сыртқа шығысымен көрші есіктерді қағып, айғайлап, қалғандарын оятты. Шошып оянған қайнағалары мен абысындары ұйықтап жатқан балалары мен қолына ілінгенін алып, далаға жүгіріп шықты. Барлығы да киініп үлгермеген, ішкі киіммен күздің қытымыр түнінде дірілдеп тұр. Абырой болғанда, бес үйлі жанның барлығы да тілсіз жаудың тырнағына ілінбей, далаға шығып үлгеріпті. Сейіл қария мен Қапиза әжей немерелерін түгендей бас­тады. Әйтеуір балаларының аман­дығына іштей шүкірлік еткен­мен, ертеңгі күніміз не болады деген ауыр ойдан аңтарылып тұ­рып қалды. Бес үйлі жан далаға шы­ғамыз дегенше, жаңбырдың там­шысынан ылғалданып, тұйық­тал­­ған электр сымынан кеткен өрт күш алып кетті, қызыл жалын сумаңдап, жаңбыр жауған сай­ын өршелене түсетіндей. Мы­на үйдің жалыны жақын са­лынған үйлерге ауыспасын деп, ба­лалардың біреуі көршіні оятты. Түн­гі дауыс алысқа кететіні рас, дабырдан өзге көршілері де ояныпты. Қысылтаяңда уақыттың құм емес, судай ағып кететіні-ай десейші. Өрт сөндірушілер келмей жатқандай, кешіккендей көрініп кетті бәріне де. Оттың екпіні сондай, жалынға оранған үйге ешқайсысы да қайтып кіре алмады. – Біз үйден жүгіріп шығамыз дегенше төбе жалпылдап түсіп жатты, – дейді Айгүл Ырғызбаева. Көз алдарында құжаттан бастап, киімі, жиған-терген дүние-мүлік қызыл оттың құрбаны болып кете барды. Сейіл мен Қапиза Ырғызбаев­тар 7 ұл, 3 қыз өсірді. Барлығы да еңбекте, үйлі-баранды. Мең­ді­­қара ауданында тұрғанда Ырғыз­баев­тар­ды ауылдастары үлгі тұтатын. 90-шы жылдары ауылдың берекесі кеткенде, олар да күнкөріспен қалаға жақындауды ойластырды. Бірақ үлкен бір әулет қайда сыяды? Сейіл ағай балаларымен ақылдасып, ауылдағы керексіз болып қалған үлкен клубты сатып алды да, бұзып, қалаға алып келді. Қостанайдың шеткері тұрғын ауданынан жер телімін алып, бес отбасыға арналған зәулім үй салды. Ескі клубты борап салған шпалдар үлкен үйге де жетті. Үй­дің әр пәтерінде Ырғызбаев әу­летінің бір шаңырағы тұрады, не­мерелер аулада ойнағанда өздері бір балабақша секілді еді. Аллаға мың шүкірлік ететін. Жанған отқа қараған әке-шеше мен бала­ларының, келіндердің көз алдынан барлығы бір үйден өрген үл­кен әулеттің бақытты күндері өтіп жатқандай еді. Оттың жалыны қара түнді тілгілеп жатыр, әркімнің арқасын күздің суығы, жүрегін уайым мұздатқан. Төтеннен болған жағ­дай ештеңеге шама келтірмей, аяқ-қолын ұйытқандай, дәрменсіз күй­ге түсірген. – Оттың қызуы да түрлі болады екен ғой. Бүкіл үйдің күлін көкке ұшырған оттың жалынына қараған сайын тоңып дірілдедік, бетімізді түтін, жалын шарпып жатса да ол күздің суығынан жылыта алған жоқ. Бізді сол сәтте-ақ көршілердің келіп құшақтап, «Өздерің амансыңдар ма, түгел­сің­дер ме? Уайымдамаңдар, аман­дық­қа ешнәрсе жетпейді» деген бір ауыз сөзі жылытты, – дейді Қа­пиза апай. Көршілері далада қал­ған отыз шақты жанды бөліп алып кетті, балаларды төсек салып ұйық­татты, үсті-басы малмандай су, түтін иісі мүңкіген ересектерге өздерінің киімдерін кигізді. Өрт сөндірушілер отты күндізгі сағат 9.00-де ғана толық сөндіріп бітті. Сол түні Ырғызбаевтар көр­ші­лерінің барлығы да ұйқы көр­ген жоқ, үлкен отбасымен бір­дей жүгірді. Іргелес тұратын Шаповскийлер отбасы таңертең «қажеттеріңе жарата тұрыңдар» деп 220 мың теңге әкеліп берді. Сол үйдің келіні Ксения әлеуметтік желілерге көп балалы үлкен отбасы тұратын үйдің өртенгенін, балалар да, ересектері де киімсіз, азық-түліксіз қалғанын таң ата жазып жіберіпті. Ертеңіне түс болмай-ақ Ырғызбаевтар отбасына киім-кешек, тамақ, азық-түлік, дәрі-дәрмек алып жеткен жұртта есеп жоқ. «Адамдар әкелген киімдердің барлығы да таза болуы тиіс, бұл уақытша қиындық қой, жиіркенбей кие беріңіздер. Күн суық, ауырып қалмау керек», деп Ксения жұбату сөзін де айтып кетті. – Неге жиіркенейік? Адам­дар­­дың пейілін айтсайшы. Бір кіш­­кентай орыстың қызы анасы­нан қалмай еріп келіпті. Қо­лын­да ойыншығы бар. Соны не­ме­ре­леріме беріп жатыр, жанған үй­дің орнына қарап өксіп жыласын. Әлгіге мен қосылып жыладым, бетінен сүйіп, «ботам-ау өміріңде қиындық, төтен бәле көрме, бақытты бол», деп жатырмын. Көз алдымнан кетпейтін әлгі періштенің атын өзім есірік адамдай болып жүргенде сұрамаппын, – дейді Қапиза апай. – Елбасымыз Қазақстан халқы Ассамблеясын құрып, елдің бір­лі­гін аузынан тастамайды ғой. Ел­басы айтқан бірліктің қадірін басы­на іс түскен адам бірден біледі. Ассам­блеям айналамда екен! Елі­ме, жұртыма рахмет. Мен үй жанып жатқанда балаларыма жігер бе­рейін, мен босасам олар не болады деп көзіме жас алған жоқпын, қатып қалдым. Адамдардың осынша бірлігін, мейірімін көргеннен кейін толқыдым, – дейді Сейіл ағай. Қара күзде осындай қиын жағдайға тап болған үлкен әулетке Ырғызбаевтардың балалары жұмыс істейтін кәсіпорындар да қарап қалған жоқ, қол ұшын созды. Жанған үйдің орнындағы күл-қоқысты шығаруға техника бөлді, үш отбасы үйін қайта салып ал­ғанша, тұратын төрт бөлмелі үй­ді жалға алып берді. Облыс әкі­мі Архимед Мұхамбетовтің тап­сыруымен жасы сексенді ал­қымдаған қариялар тұруы үшін Ыр­ғыз­баевтар отбасына жаңа үй­ден екі бөлмелі пәтер ұзақ уа­қыт­қа жалға төлеу құқымен бе­ріл­ді. Архимед Бегежанұлының өзі Ырғызбаевтар отбасына кіріп, жағ­дайларын сұрап, атаулы көмек пен демеушілерден жиналған 600 мың теңгені табыс етті. – Намазымның соңынан ылғи елі­ме қан ерте көрме, иман бер, бір­­лік бер, басшыма таупық бер деп тілейтін едім. Алла тілегім­ді қабыл етсін. Ел аман болса, сен аман екенсің, – дейді Қапиза әжей. Ырғызбаевтардың балала­ры алдағы көктемнен бастап жан­ған үйін қайта тұрғызуды ой­лап отыр. Салынғанына он жыл­дай болған жаңа үйдің өр­тен­гені бір әулетке оңай болған жоқ. Бірақ, бұл өрт адамдар мейі­рі­мінің, елдіктің, ынтымақтың жо­ғал­мағанын көрсеткендей болды. Бұл Ырғызбаевтар отбасына рух бер­ді. Өрттен үйдің іргетасы аман қал­­ды. Адамдардың мейірімі мен ынтымағы да елдің іргетасы секілді екен. «Мың өліп, мың ті­рі­л­ген» халықтың аман келе жат­қа­ны да іргенің мықтылығынан болса керек-ау. Нәзира ЖӘРІМБЕТОВА, «Егемен Қазақстан» ҚОСТАНАЙ Суретті түсірген Сергей МИРОНОВ