Шекарашылар Отан күзетінде шыңдалады

1992 жылдың 18 тамызында Мем­лекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаевтың Жарлығымен КСРО-ның Шығыс шека­ра­лық округінің база­сын­да Қазақстан Ре­с­пуб­ли­ка­сы­ның Шекара әс­­ке­рі құ­­рылды. Содан бе­рі 25 жыл бойы қазақ­стан­­дық ше­кара­шы­лар елі­міз­дің тыныш­тығы мен қау­іп­сіздігін қалт жібер­мей кү­зетуде.
Егемен Қазақстан
17.08.2017 690
2

Шекарашылардың ширек ғасыр­лық мерейтойының қар­саңын­да біз Ұлттық қауіпсіздік комитеті төра­ғасының орынбасары – Шекара қызметінің директоры, генерал-майор Дархан ДІЛМАНОВҚА жолығып,  бір­неше сұрақ қойған едік. 

– Дархан Айтқалиұлы, сіз­ді жә­не бар­лық қазақстандық ше­ка­ра­шы­­ларды 25 жылдық мерей­той­ларыңызбен құт­тықтаймыз. Біз­дің оқыр­ман­да­рымызға шекара қызметі­нің қа­­лыптасу жолдары туралы қыс­қа­ша айтып берсеңіз? 

– Шекара қызметінің құры­луы тә­у­ел­сіздіктің басқа да атрибутта­рын қалып­тас­тыру сияқты күр­де­лі жағ­дай­да өтті. КСРО-дан қал­ған Шы­ғыс шекаралық окру­гін қа­зақ­стандық шекарашыларға бе­­ру белгілі себептермен көп­те­­ген ке­дер­гілерге ұрынды, со­ған қарамай Прези­денттің қол­дау­ымен, қазақстандық әскери қол­басшылардың іскерлігінің ар­қасында шекара қызметі қа­лыптасты. Оның алғаш­қы басшы­сы қазір құрметті демалыс­та жүрген генерал-лейтенант Болат Зә­киев. 1995 жылы шекара әскерлері Шека­раны күзету жөніндегі мемлекеттік комитет, ал 1997 жылдың нау­рызынан бас­тап Қазақстан Қарулы Күштерінің қата­рындағы Мемлекеттік шекара күзетінің күштері болып өзгертілді. Шекара күзе­тінің күштері миграциялық ағынның кү­шеюі­мен мемлекеттің эконо­ми­калық мүд­делерін қорғау мақ­сатында есірткі трафи­гіне, экс­тремизм мен терроризм­ге қар­сы күрестерге маманданды. Қа­зір еліміздің мемлекеттік шекарасы то­лық периметрінде күзетке алынған. Күзе­тілетін шекараның ұзындығы алғашқы 1783 шақырымнан қазір 8,5 есе артып, 15132 шақырымға дейін созылды. Өткі­зу бекеттері мен жолаушылар ағыны онда­ған есеге көбейді. Шекара қызметінің бел­сен­ділігі артып, қызметі ұл­ғай­ғаны еске­ріліп, 1999 жылы Президент өзінің Жарлығымен оны Қарулы Күштер қата­рынан шығарып, Ұлттық қауіпсіздік коми­тетінің қызметі етіп өз­гертті. 

– Соңғы жылдары қандай нә­тиже­лерге қол жеткізілді? Мем­лекеттік ше­ка­ра­ны бұ­зу­­шы­лар бар ма? Қанша кон­­тра­бан­далық тауарлар тәркіленді?

– Үстіміздегі жылдың алғаш­қы жартысында мемлекет­тік шекара тәртібін бұз­ған 12000-ға жуық адам ұсталды. Бұл был­тырғы жылдың сәйкес мер­зімімен салыстырғанда 4,6 пай­ыз­ға төмен. Жал­пы, ұстал­ған­дар азайғанымен өткізу бекет­те­­рінен тыс жерлерде шекара бұ­­зу­шылар саны артып отыр. Ше­ка­ралық режімді бұзу­шылар саны аталмыш кезеңде 2100 адам болды, бұл былтырғыдан 42 пайызға артық. Ал мемлекеттік шекара режімін бұзу­шылар саны 19 пай­ызға артып, 400 адам­ды құ­ра­ды. Өткізу бекеттеріндегі ше­ка­ра тәртібін бұзушылар саны да азаймай отыр, ол былтырғымен салыс­тырғанда 13 пайызға артты. Қазір шекара тәртібін бұзушыларды анықтайтын ин­женерлік құрылғылардың пайдасы зор. Сондай құрылғылар орнатылғаннан кейін Қазақстан мен Өзбекстан шекарасын бұзу­шы­лар саны 23,6 пайыз­ға азайды.  Бізді Қазақстанның тер­ри­то­­риялық суларындағы, атап айт­қан­­да, Каспий теңізіндегі шекара тәр­­ті­бін бұзушылардың саны арта түс­кені алаңдатуда. Ондағы ұсталған бұзушы­лардың саны былтырғыдан 50 пайызға артты. Сонымен қатар биылғы жылдың басынан бері есірткі заттарын анықтауда үл­кен нәтижелерге қол жеткізгенімізді атап айт­қым келеді. Нақты айтсақ, биыл есірт­кі тасымалының 123 фактісі анық­талып, 63 келі көкнәр, 22 келі марихуана және 1,4 келі апиын шикізаты тәркіленді.  Әкім­шілік жазаға тартылған адамдар саны – 11600, мемлекеттік бюджеттің есебіне 14 миллион теңгеден астам айып­пұл төленді. 

– Шекара күзетінің қыра­ғы­лығын жетіл­діре түсу бағы­тын­да қандай жұ­мыс­тар істе­луде? 

– Шекара әскерлерінің дай­ын­дығы бұл жұ­мыстың нәти­же­лілігінің ең бас­ты шарты  деп айтуға болады. Бүгінгі таң­да біз оңтүстік және оңтүстік-батыс стра­тегиялық бағыттарының жұмысын жетіл­діру, осы бағыт әскерлерінің дайындығын шың­дай түсу тұрғысында кешенді шаралар жүргізудеміз. Соңғы кездегі шекара тәрті­бін бұзу оқиғалары заңсыз миграциямен тығыз байланысты болып отыр. Біз ҰҚШҰ-ға мүше елдердің аумағына үшінші елдің азаматтары тарапынан заң­сыз миграцияны болдырмас үшін жыл сайын жасалатын «Нелегал» жедел профилактикалық бірлескен шараларына қатысамыз. Сон­дай-ақ, ТМД аума­ғына Ауған­стан жерінен террорлық топ­тар, қару-жарақ, есірткі заттарының өтуі мен заңсыз миграцияға жол бермеу үшін бірлескен шекаралық арнаулы операцияларға қатысып отырамыз. Мәсе­лен, нақ осы күндері ше­карашыла­рымыз «Көкнәр-2017» профилактикалық ша­ра­ларына қатысуда. 

Шекара құрылымдарының кәсіби дең­гейінің артуына қатты көңіл бөлінеді. Осы мақсатпен үсті­міздегі жылы олар­дың әс­ке­ри дайындығын арттыру ша­ра­лары белгіленген. Соның ішін­де биыл ше­карашыларымыз ко­ман­далық-штаб­тық 4 әскери ойын­ға, сондай-ақ, штаб­тық жә­не Қорғаныс министрлігі мен Ішкі істер министрлігі бө­лімдерімен бірлес­кен жат­ты­ғу­ларға қатысты. Мұндай шаралар тұрақты өткізіліп тұрады, ше­­ка­ра­шылардың кәсіби дайын­ды­ғын үнемі жетілдіріп отыруды алдымызға басты міндет етіп қойғанбыз. Барлық құ­ры­­лым­дарымыз бойынша айт­қанда биыл 4600 шекарашы қатыстырылған 240 дайындық шаралары өткізілді. 320 шекарашы білім мен кәсіби шеберлікті жетілдіру курстарынан өтті.    
Жасыратыны жоқ, бүгінгі таңда мем­лекеттік шекараның бар­лық периметрі бо­йынша опе­ративтік жағдай күрделене түсуде. Соған орай шекара күзетінің әс­ке­ри қызметтік дай­ын­дығы да үнемі арт­тырылу үстінде. Жаңа қатерлердің ал­дын алу мақсатымен осы бағыт­та­ғы құ­қықтық құжаттар да жетілдіріліп, шекара қызметінің жетілдіріле түсуіне заң­намалық негіз қаланды.  Соның арқасында қосымша штаттық бірліктер ен­гі­зіліп, кадрлармен қамтамасыз ету­дің бірінші кезек­тегі  проблема­лары шешілді. Атап айт­қанда, Қытай Халық Рес­публикасымен арадағы шека­раның өткізу бекеттері қай­та құрылды. Оңтүстік және оң­түс­тік-батыс бағытындағы зас­тавалардағы жауынгерлер са­ны талап етілетін деңгейге жет­кізілді. Сондай-ақ, әскери резе­рв­тер деп аталатын қосымша бө­лімшелер құ­рылды. Өткізу бекеттері де қосымша күштермен толықты. Әскери тәртіпті күшей­ту шаралары да үнемі назарда бо­лып, соның арқасында жауын­герлер арасындағы құқық бұзу­шы­лықтар мен түрлі жарақат алу­лар азайды. Әскерді қару-жа­рақпен,  техникалармен және із­шіл иттермен қамтамасыз ету арттырылып, материалдық қам­та­масыз етудің басқа да өзекті мәсе­лелері шешілді. Сондай-ақ, тех­никалық бақылау бекеттеріне ста­ционарлық радиолокациялық стан­салар қайтадан орнатылды. Олар бұрынғы ескі емес, бәрі де жаңартылған техника­лар. Көптеген заставаларға ар­найы РЛС құрылғысы, дабыл кешендері мен бақы­лау құ­ралдары бар кешендер орнатыл­ды.  

– Шетелдік шекара қыз­мет­терімен ын­тымақ­тас­тық мә­селелері қалай ше­ші­луде? 

– Шекара қызметі алдымен Қазақстан Республикасының, сосын ынтымақтастық келі­сім­деріне сәйкес ТМД, ШЫҰ, ҰҚШҰ-ға мүше елдердің ұжым­дық қауіп­сіз­ді­гін қа­мтамасыз ету­ге қызмет етеді ғой. Мі­не, би­ыл мемлекет басшыларының ше­ші­­мімен құрылған ТМД елдері Ше­кара қыз­меті басшылары кеңе­сіне 25 жыл толды. Осы жыл­дар ішінде ынтымақтастық шарт­тары мүлтіксіз орындалып, ше­кара­ларды бірлесе қорғау ша­ралары жоспар бойынша жүр­гізіліп келеді. Шекара әске­р­лері коман­дашыларының кеңесі өзара тәжі­рибе алмасып, ортақ тәуекелдерді бағалау мен оларға қарсы әрекеттерді жоспарлау іс­те­рін жүргізуге тиімді алаң болып отыр.  Өзара мүдделерімізді тоғыстыратын те­тік­тер­ді әзірлеу ісі де осы ұйымның көме­гі­мен жү­зеге асырылады. 

Жоғарыда аталған халық­ара­­лық ұйым­дар шеңберін­дегі ын­­тымақтастық шекара қыз­мет­терінің сыртқы қатерлерге қар­сы күш­терін біріктіруге, сон­дай-ақ, шекараларды күзету бо­й­ын­ша халықаралық келі­сім­дерді қабылдауға, өзара жедел ақпа­раттармен алмасуға мүм­кін­дік беріп отыр. Сондай-ақ, әс­кери-техникалық сая­сат пен ше­караға байланыс­ты көптеген мә­селелерді реттеу үшін ұйым­ның әрбір мүше мемлекеттерінде әріп­­­тес­тердің шекара ведом­ство­ларының өкіл­діктерін ашуға жағдай туғызылған. Осы ұйым­дарға мүше мемлекеттердің құқық қорғау органдары заңсыз миграцияға, есірткі трафигіне, тауар контрабандасына және т.б. қарсы шекаралық бірлескен операцияларды көптен бері жүргізіп келеді. 

– Шекара күзеті қызметі елі­­міз­де өтіп жатқан ЭКС­ПО-2017 халық­аралық көр­месіне қаншалықты үлес қосуда?  

– ЭКСПО-2017 еліміз үшін аса ма­ңызды халықаралық оқиға  және біз­дің ұлттық аса мәнді жобамыз ғой. Оның тамаша өтуіне шекара қызметі де өзінің үлесін қосуда, атап айтқанда, ас­та­налық әуежайда мемлекеттік шекараны қорғау жұмысына үлкен мән беріліп отыр. Қазақстанға көрмеге келген шетелдік азамат­тарға шекаралық бақылау жұ­мыс­тарын жүргізушілердің ба­ры­нша тиянақты және мұқият бо­лу шаралары жасалған. Соның ішінде «Астана әуежайындағы қау­іпсіздік пен комфорт» атты ке­шенді жобаны іс­ке асыру үшін «Астана» шекаралық ба­қы­лау қызметкерлері мен лауазымды тұлғалар арасында үлкен дайындық жұ­мыс­тары жүргізілді. Қызметкерлердің ха­лық­аралық қатынас тілдерінде жауаптаса алуына дайындық және психологиялық тре­нингтер Астана қаласы әкімдігімен бір­лесіп жасалды. Шекараларда болуы мүмкін трансұлттық қыл­мыстарға қарсы күрес бойын­ша әскерилер арнайы семинарлардан өтті. Шекаралық ба­­қылау құрамына енген қыз­мет­керлермен жиындар өткі­зіліп, онда кәсіби біліктілігі барын­ша жетілдірілген, өз ісі­нің шеберлері бола білген қыз­мет­керлер таң­далды.

– Бүгінгі таңдағы шека­ра­шы­лардың мате­риалдық тұр­ғыдан қамта­масыз еті­луі қан­дай? Шекара заставаларын­да қыз­­­меткерлерге жағдай жа­сал­­­ған ба? 

– Шекараның материалдық тұрғыдан қам­тамасыз етілуіне ведомство басшылары ғана емес, Мем­лекет басшысының өзі үлкен қам­қорлық жасап отыр. Ел­басы­ Нұр­сұлтан Назарбаевтың бас­тамасымен орта мерзімді мем­лекеттік бағдарлама қабыл­да­нып, ол шекара күзеті қызме­тінің бар­лық аспектілерін қам­тыды. Қазір іске асырылып жат­қан осы бағдарлама шекара күзету қызметін барынша жетілдірілген осы күнгі жүйемен және қару-жарақпен қамтамасыз етуді, авиа және теңіз техникаларымен жарақтандыруды, шекара заставалары мен отрядтарының, сон­дай-ақ, шекаралық мекен­дердің инфра­құрылымын дамытуды қарастырған. Осы бағ­дарламаның арқасында 2013-2015 жылдары ғана 15 шека­ра­лық зас­тава жаңадан ашылды, сондай-ақ, тұрғын үй қорын жаңалау жұ­мыстары, казармалар мен күзет орындарын күрделі жөн­­деуден өткізу және оларды абаттандыру жұмыстары жүргізілуде. Үс­ті­міздегі жыл­­­дың екінші жарты­сында Қордай шека­ралық отря­дының әскери қалашығы іске қо­сы­латын болады. Соңғы 2-3 жылда ше­кара қызметінің теңіз және авиа­ция паркіне осы заманғы 4 кеме, 6 тікұшақ жә­не 1 ұшақ қо­сылды. Қызметкерлердің әлеу­меттік жағ­дайының жақсаруы да артып­ келеді. Соның бір мысалына Елбасының әске­ри қыз­меткерлердің жалақысын өсіру ту­ралы шешімін айтуға болады.    

Бүгінгі таңда «Оңтүстік», «Шы­­ғыс», «Ба­тыс» және «Жа­ға­­лық бақылау» аймақ­тық бас­қар­­­­маларының аумақтары инже­нерлік жарақтармен толық қам­­та­масыз етілген. Барлығы да дуа­л­дармен қоршалып, ста­­ци­о­­нар­­лық стансаларға арнал­ған ба­­қылау­шы темір мұнара­лар­мен және мачталармен  қам­сыз­­дан­дырылды. «Оңтүстік» ай­мақ­тық басқармасының учас­ке­сінде геоақпараттық жүйе жа­салып, іске асырыла бастады. Ол жылжымалы нысандар тура­лы ақпараттар алып, оның қадам­да­рын бақылау үшін электронды карталарға түсіре алады.  Ас­тана халықаралық әуежайының жаңа терминалындағы өткізу орнына адамдарды танитын жүйе орнатылды.  Ол ЭКСПО-2017 халықаралық көрмесіне келген шетелдік қонақтарды өткізу орнынан бөгетсіз жіберуге мүм­кіндік беріп отыр. 

 – Мерейтойды атап өтуге бай­ланыс­ты қандай шаралар қол­ға алынбақ? 

– Шекарашылар күні мере­ке­сінде «Шекара қызметінің 25 жыл­дығына – жоға­ры деңгейдегі әскери дайындық пен кәсіби шеберлік» айдарымен әске­ри жа­рыстар өтеді. Қалыптасқан дәс­­түр бойынша мамыр айын­да Шекара қыз­метінің 25 жыл­дығына арналған эстафета басталған. Оның символы Қарасай шека­ралық отрядына табыс етілді, одан әрі ол Алматы, Өскемен, Павлодар, Пет­ро­павл, Қостанай, Ақтөбе, Орал, Аты­рау, Ақтау, Қызылорда, Сарыағаш, Шымкент, Леңгір, Тараз қалаларын басып өтіп, Шека­рашылар күні – 18 тамызда Астана қаласында, аяқталады. Үш айда ол 15 мың шақырым жол жүреді деп күті­луде. Бұл Қазақстан шекарасының жал­пы ұзындығына тең қашық­тық. Эстафета шекарашы жауын­гер­лердің мемлекеттік шекараны күзету мен қорғау дәстүрлерін, жастарды патриоттық рухта тәрбиелеу, аға ұрпақты сыйлау, ТМД елдерімен достықты наси­хат­тау мақсатымен жүргізіліп отыр. Жалпы, мерекелік шара­лар әртүрлі, бірақ біз бұл кез­де де шекара күзетіндегі қы­рағы­лық­ты кемітпейміз, сол күндерде кезекші болатын шекара­шылар өз міндеттерін мүл­тік­сіз атқа­ра­тынына сенімдіміз.

– Әңгімеңізге рахмет. 

Әңгімелескен

Жақсыбай САМРАТ,

«Егемен Қазақстан» 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.03.2019

Әділетті әрі дер кезінде қабылданған шешім

25.03.2019

Тұңғыш сапар Түркістаннан басталды

25.03.2019

Елдік пен мемлекеттіліктің жаңа бренді

25.03.2019

Әз-Наурыз мерекесі тойланды

24.03.2019

Солтүстік Кореяның келесі қадамы қандай болмақ?

24.03.2019

Қ.Тоқаев Қазақстан - Ресей кездесуін тамашалады

24.03.2019

Нұрсұлтан Назарбаевтың атына келіп түскен жеделхаттар мен хаттар

24.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаевтың атына келіп түскен жеделхаттар мен құттықтаулар

24.03.2019

Футбол: Қазақстан құрамасы Ресейден ойсырай ұтылды

24.03.2019

Куршад Зорлу: Түркі әлемінің Ақсақалы

24.03.2019

Нұр-Сұлтан қаласы. Астананың атауы өзгерді (видео)

24.03.2019

Алматыда дәстүрлі әндер кеші өтті

24.03.2019

Қаламқас кен орнында болған апат себептері анықталып жатыр

24.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаев Алик Шпекбаевты қабылдады

24.03.2019

Астана мен Алматы ТМД-да ең танымал қалалардың қатарына қосылды

24.03.2019

Елорда атауының өзгеруіне байланысты құжаттарды ауыстыру қажет емес

24.03.2019

Жетісудағы жетістіктер Үкімет басшысының назарына ұсынылды

24.03.2019

Қазақстан және Ресей матчы 20:00-де басталады

24.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаев «Самұрық-Қазына» акционерлік қоғамы басқармасының төрағасы Ахметжан Есімовті қабылдады

24.03.2019

Мемлекет басшысы Жоғарғы Сот төрағасы Жақып Асановты қабылдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу