Суға батқан босқындар...

Елдеріндегі қиын тұрмыстық жағ­дайдан, зорлық-зомбы­лық­­тан, дағдарыстан діңкесі құ­рып, өмір сүруге жайлы жер та­бу мақсатында теңіз малтып Еу­ропаға беттеген босқындар ле­­гі азаяр емес. Олардың қау­­іп­сіздік мәселесі біраз жы­л­­­дар бойы халықаралық ұй­­ым­дардың күн тәртібінде қа­­ра­лып келді. Ақыры тиісті ша­­ралар қабылданып, тиімді ше­шім­дер қолға алына баста­ған кезде тағы бір қиын мәселе көл­­де­неңнен шықты. 

Егемен Қазақстан
14.09.2017 2178
2

Lenta.ru порталының хабар­лауынша, халықаралық коммер­ция­лық емес ұйымдар бұдан бы­лай Солтүстік Африкадан Жер­орта теңізімен Еуропаға қашқан бос­қындарды құтқар­май­тын­да­­рын мәлімдеді. Олардың те­ңіз­дегі миг­рант­тарды құтқару опе­ра­ция­с­ында атқарып жатқан ау­қым­ды жұмыстарын ескере ке­ле бұл ше­шім­нің салдары ауыр бо­латынын тү­сіну қиын емес.

Қара құрлықты тастап кетуге ниет білдірушілер заңсыз жолмен қай­ықтарды, шағын кемелерді лық толтырып Ливия, Мысыр, Тунис елдерінің жағалауларынан сол­түстікке, Еуропаға – Италия, Ис­пания, Грекия аралдарына қа­рай аттануда. Алайда, көздеген жер­леріне барлығы жете алмайды. Заңсыз адам тасымалдайтын кемелердің суға батқаны ту­ралы хабар құтқарушыларға күн­де­лікті келіп түседі. Суға кет­кен бос­қын­дарға ЕО елде­рі­нің әс­ке­ри теңіз­ші­лері, Frontex жалпы­еуро­­палық ше­ка­ра агент­ті­гінің қыз­мет­кер­лері мен жа­ғалау күзеті кө­мекке келе­тін. Бі­рақ олардың күш­тері жет­кі­лік­сіз болды.

Сол кезде Еуропаның комме­р­­ция­­лық емес ұйымдары қол ұшын со­зып суға батқан бос­қын­­дарды құт­қаруға атсалыс­ты. Құт­­қару опе­рациясына «Шекара­­сыз дә­рі­герлер», швед­тер­дің «Бала­лар­ды құт­­қа­райық», не­містің «Теңіз кө­зі», фран­цуз­дың «Жерорта те­ңі­зі SOS», мальталық MOAS жә­не бас­қа да халықаралық қайы­рым­дылық ұй­ымдар қатысты.

Теңіз таксиі

Теңізде ерікті құтқарушылар пайда болғалы заңсыз адам тасы­малдаушылар ақша табудың же­ңіл жолын тапты. Бұрын олар жо­­лау­шыларды аралдарға дей­ін жеткізіп жүрген, алайда, сая­хат­тың қауіпті тұстары аз емес. Ба­рар немесе қайтар жолда бұ­лар­дың кемелерін шекарашылар тоқтатып қалуы әбден мүмкін еді. Оған қо­са, шы­ғынның басым бө­лігі жанар­май­ға жұмсалады. 

Контрабандашылар «бір оқ­пен екі қоян атып», бұл екі мә­се­лені бір жолмен шешті. Олар енді ке­ме­леріне тек бейтарап суларға дейін ба­ру­ға жететін жанармай құйып, бе­нзин таусылған соң қайықтарын қал­қытып қой­ып, SOS дабылын бе­ріп құт­қа­р­у­шыларды күтіп жатуға көш­кен. Алайда, бұл құйтұрқы тә­сіл­дің де қауіпті салдары аз емес-тін. Дауылдан немесе көмек туралы дабыл уақытылы қабылданбауынан біраз кемелер суға батты, адам шы­ғы­ны еселенді.  

2016 жылы Frontex агент­ті­гі­нің шекарашылары заңсыз адам тасымалдаушылар мен ком­ме­р­циялық емес ұйымдардың құт­қарушылары арасында белгілі бір қаржылық ымыра болуы мүм­кін деген кү­дік келтірді. Олар босқындардың заң­сыз та­сы­­малдаушыларға мың дол­лар бе­­ретінін, ол ақшаның бір бө­лігі құт­­қарушыларға берілуі мүм­кін еке­­нін алға тартты.

Шекарашылар еріктілердің ке­мелері жүзіп өткен бағдар­лар­­­ды зерттеп шығып, олардың құт­қару туралы дабыл шығатын ай­мақтарға алдын ала ерекше дәлдікпен баратындарын байқаған. Олардың болжамынша, құтқару туралы ақпарат ерік­тілерге алдын ала беріліп отыр­ған және бұл қызмет үшін ақша тө­ленуі де әбден мүмкін.

Осылайша, гуманитарлық ке­мелер өзіндік теңіз таксиіне ай­­нала бастаған көрінеді. Еуро­паның құқық қорғау орган­дары мұндай «жалған» қайырымдылыққа қарсы. Ита­лия прокуратурасы адамдарды заңсыз алып өту бойынша іс қозғады. Бұл іс қазіргі уа­қыт­қа дейін тергелу үстінде. Jugend Rettet неміс компаниясы мен «Шекарасыз дәрігерлер» ұйымының еріктілері басты күдіктілер ретінде танылып отыр. 

Дау тудырған құжат

Аталған мәселені шешу үшін Италия билігі коммерциялық емес ұйым­дар кемелерінің қыз­ме­тін рет­тейтін арнайы кодекс әзір­леп шығарды. Ережеде кеме­лерге қару­лы полицейлерді оты­р­­ғызу және құт­қарылған жо­­лаушыларды бір ке­меден екін­шісіне ауыстыруға тый­­ым салу қарастырылды. Алай­да, ком­мер­циялық емес ұйым­дар­дың басым бөлігі бұл ережені сақ­таудан бас тартып, өздерінің Жер­орта теңізіндегі миссиялары аяқ­талғанын жариялады. 

Бұл шешімді халықаралық құ­қық қорғау ұйымдары да жы­лы қабылдамады. Мәселен, Amnesty International аталған құжат құт­қа­рушы топтардың беделін түсіруді мақ­сат тұтқан ауқымды науқан аясында пай­да болғанын алға тартты. Ұйым өкіл­дерінің айтуынша, еуро­па­лық шенеуніктерді босқындар­дың зардап шегіп жат­қа­ны алаңдатпайды, олар Ливия жағалау күзетінің мигранттарды өз аумақтарынан шықпай жатып ұстап алуларын, осылайша босқындардың Еуропаға ағылуын шектеуді көздейді.

«Amnesty International мен Human Rights Watch ұйым­да­ры Ли­вия жағалау күзеті қыз­мет­кер­­лерінің аяусыз, заңға қайшы әрекет­те­рін құжатпен бекітіп қойған», – делінген ұйымның мәлімдемесінде.

«Жерорта теңізіндегі траге­дия­­ның ауқымын және Ливияда бос­қындарға қиянат жасалуын ескере отырып, Еуроодақ Ита­лия­мен бірге Ливия аумақтық су­ла­рындағы құт­қару-іздестіру опе­рацияларын кеңейту үшін жұ­мыс жасауы керек. Ал олар бол­са бұл жұмысты шектеуді көз­дейді», деп мәлімдеді Еу­ропа мен Орталық Азия бойын­ша Human Rights Watch бағ­дар­ла­ма­сының директоры Джудит Сандерленд.

Босқындарға зорлық-зом­былық көрсету өршіп тұр

10 тамызда Ливия билігі өз ау­мақ­тық суларында жеке іздес­ті­ру-құт­қару қызметін құрғаны жө­нін­де мәлім етті. Осы күннен бас­тап коммерциялық емес ұйымдар­дың кемелеріне Ливияның 22 ша­қы­рым­дық жаға­лау аймағына кіруге жә­не онда жүр­гізіліп жатқан опе­ра­цияларға қатысуға тыйым салын­ды. Ливия жаға­лау күзеті өз аумақтық су­­лар­ында босқындар мінген қай­­ық­­тарды аулауға кірісті. Еуро­па­ның бұл мәселеде жерг­і­лік­ті би­лікті қолдайтыны жасы­рын емес. Әсіресе, 2014 жыл­дан бері еліне 600 мыңға жу­ық бос­қынды қабылдаған Ита­лия­ның қалыптасқан үрдіске қар­сы тұруға ниеті бар. Рим мен Триполи арасындағы арна­йы ке­лісімге сәйкес, Италия те­ңіз­ші­лері Жерорта теңізінде заң­сыз адам та­сымалының жолын ке­сетін ли­вия­лық әріптестеріне даяр­лық сабақ­та­рын жүргізеді.

«Шекарасыз дәрігерлер» ұйы­мы италиялық бөлімшесінің бас­шысы Лорис де Филиппи Жерорта теңізіндегі мәселенің қи­ын­дап кету ықтималдығы жоғары деп бағалады. 

«Егер гуманитарлық кеме­лер Жерорта теңізінен кетсе, ондағы адам шығыны арта түсе­ді. Суға ба­тады немесе Ливия­ға қайта ора­лады. Ал біз бұл елде заң үс­темдік ет­пей­тінін, миг­рант­тар­ға зор­лық-зом­былық көрсету жағ­да­йы өршіп тұр­ғанын білеміз», деді ол.
Oxfam гуманитарлық ұйы­мы­ның мамандары Ливия­ның ар­найы лагерьлерінен қашып құ­тылған 31 әйел адам мен 127 ер азамат арасында сауалнама жүр­гізді. 

Лагерьден қашып шыққан әйел­­дер­дің біреуі ғана жыныс­тық зор­лық-зомбылыққа ұшыра­ма­­­ған болып шықты. Басым бө­­­лігі лагерь­де босқындардың азап­­талуы­ның, өлімінің куәсі бол­­ған. Олар «қаралы лагерь» ка­ме­рала­рын­да жантүршігерлік азап­қа ұшы­ра­ған­дарын айтқан. Бос­қын­дар­дың 80 пайызы ұзақ уа­қыт бойы тамақ пен су беріл­ме­генін жеткізді.

БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұ­рақ­­ты емес мүшесі болып сай­лан­ған Қазақстан аталған мәсе­ле­ні оң­тай­лы шешуге мүдделі. Халық­ара­­лық антиядролық бастамаларға мұ­­рын­дық болып жүрген Қазақстан бо­с­қын­дар шиеленісінің алдын алуға өз үле­сін қосады. 

Осылайша, мигранттарға бір жағынан Ливиядағы арнайы ла­герьге түсу үрейі, екінші жа­ғы­­нан теңізде қай­ықтарының апат­­­қа ұшырау қау­пі төніп тұр. Ал коммерциялық емес халықаралық ұйымдар мен Еу­ропа құқық қорғау орган­да­ры­ның арасындағы дау-дамай бү­гін­де Сол­түстік Африкадан бей­біт өмір із­деп, жат елге бет алған мил­ли­он­да­ған адам­ның тағдырына әсер ететін түрі бар. 

Дайындаған 

Айдар ӨРІСБАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

26.03.2019

UFC: Дамир Майрбекпен айқасуы мүмкін

26.03.2019

QAZAQ AIR ұшақтары Ресейге қатынайтын болды

26.03.2019

Ақмаржан Қалмұрзаева шаңғы акробатикасынан Қазақстан чемпионы атанды

26.03.2019

Үкімет отырысында Жастар жылын өткізу жөніндегі Жол картасына арналған толықтырулар мақұлданды

26.03.2019

Ірі кәсіпорындар Ақтөбедегі ЖОО түлектерін жұмысқа орналастыру туралы меморандумға қол қойды

26.03.2019

Алкоголь өнімдерін алып өтпек болғандар ұсталды

26.03.2019

Қазақстандық опера әншісі Айгүл Шамшиденова Австрияда жеке концертін өткізеді

26.03.2019

Жайсаңда 1,5 миллионнан астам теңгенің затын елден заңсыз шығармақ болғандар ұсталды

26.03.2019

Полиция қала тұрғындарына терезеден құлаудың алдын алу жөнінде ескертті

26.03.2019

Қорғаста шекарашылар 5 миллионға жуық теңгенің заттарын кеденшілерге өткізді

26.03.2019

Теннис: Путинцева Плишковадан ұтылды

26.03.2019

Қостанайда Ресейге кетіп бара жатқан автокөлік жүргізушісінен есірткі табылды

26.03.2019

Елордада күн райы +7°С дейін жылынады

26.03.2019

Бір жылда өнеркәсіп өсімі 4,1% құрады: Үкіметте ИИДМБ іске асыру барысы қаралды

26.03.2019

Елордадағы жантүршігерлік жол апаты: Автобустар жедел жәрдем көлігіне соқтығысқан

26.03.2019

Семейде «Астанамыз – Нұр-Сұлтан!» атты патриоттық акция өтті

26.03.2019

Мемлекеттік шекараны бұзып өтпек болған қырғыз азаматы ұсталды

26.03.2019

Бұл жаңа жұмыс форматы — А. Мамин Үкімет пен Ұлттық Банк арасындағы Келісім туралы

26.03.2019

Өскеменде патриоттық акция өтті

26.03.2019

Өңірдің өндірістік әлеуеті қандай?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу