Суға батқан босқындар...

Елдеріндегі қиын тұрмыстық жағ­дайдан, зорлық-зомбы­лық­­тан, дағдарыстан діңкесі құ­рып, өмір сүруге жайлы жер та­бу мақсатында теңіз малтып Еу­ропаға беттеген босқындар ле­­гі азаяр емес. Олардың қау­­іп­сіздік мәселесі біраз жы­л­­­дар бойы халықаралық ұй­­ым­дардың күн тәртібінде қа­­ра­лып келді. Ақыры тиісті ша­­ралар қабылданып, тиімді ше­шім­дер қолға алына баста­ған кезде тағы бір қиын мәселе көл­­де­неңнен шықты. 

Егемен Қазақстан
14.09.2017 1487

Lenta.ru порталының хабар­лауынша, халықаралық коммер­ция­лық емес ұйымдар бұдан бы­лай Солтүстік Африкадан Жер­орта теңізімен Еуропаға қашқан бос­қындарды құтқар­май­тын­да­­рын мәлімдеді. Олардың те­ңіз­дегі миг­рант­тарды құтқару опе­ра­ция­с­ында атқарып жатқан ау­қым­ды жұмыстарын ескере ке­ле бұл ше­шім­нің салдары ауыр бо­латынын тү­сіну қиын емес.

Қара құрлықты тастап кетуге ниет білдірушілер заңсыз жолмен қай­ықтарды, шағын кемелерді лық толтырып Ливия, Мысыр, Тунис елдерінің жағалауларынан сол­түстікке, Еуропаға – Италия, Ис­пания, Грекия аралдарына қа­рай аттануда. Алайда, көздеген жер­леріне барлығы жете алмайды. Заңсыз адам тасымалдайтын кемелердің суға батқаны ту­ралы хабар құтқарушыларға күн­де­лікті келіп түседі. Суға кет­кен бос­қын­дарға ЕО елде­рі­нің әс­ке­ри теңіз­ші­лері, Frontex жалпы­еуро­­палық ше­ка­ра агент­ті­гінің қыз­мет­кер­лері мен жа­ғалау күзеті кө­мекке келе­тін. Бі­рақ олардың күш­тері жет­кі­лік­сіз болды.

Сол кезде Еуропаның комме­р­­ция­­лық емес ұйымдары қол ұшын со­зып суға батқан бос­қын­­дарды құт­қаруға атсалыс­ты. Құт­­қару опе­рациясына «Шекара­­сыз дә­рі­герлер», швед­тер­дің «Бала­лар­ды құт­­қа­райық», не­містің «Теңіз кө­зі», фран­цуз­дың «Жерорта те­ңі­зі SOS», мальталық MOAS жә­не бас­қа да халықаралық қайы­рым­дылық ұй­ымдар қатысты.

Теңіз таксиі

Теңізде ерікті құтқарушылар пайда болғалы заңсыз адам тасы­малдаушылар ақша табудың же­ңіл жолын тапты. Бұрын олар жо­­лау­шыларды аралдарға дей­ін жеткізіп жүрген, алайда, сая­хат­тың қауіпті тұстары аз емес. Ба­рар немесе қайтар жолда бұ­лар­дың кемелерін шекарашылар тоқтатып қалуы әбден мүмкін еді. Оған қо­са, шы­ғынның басым бө­лігі жанар­май­ға жұмсалады. 

Контрабандашылар «бір оқ­пен екі қоян атып», бұл екі мә­се­лені бір жолмен шешті. Олар енді ке­ме­леріне тек бейтарап суларға дейін ба­ру­ға жететін жанармай құйып, бе­нзин таусылған соң қайықтарын қал­қытып қой­ып, SOS дабылын бе­ріп құт­қа­р­у­шыларды күтіп жатуға көш­кен. Алайда, бұл құйтұрқы тә­сіл­дің де қауіпті салдары аз емес-тін. Дауылдан немесе көмек туралы дабыл уақытылы қабылданбауынан біраз кемелер суға батты, адам шы­ғы­ны еселенді.  

2016 жылы Frontex агент­ті­гі­нің шекарашылары заңсыз адам тасымалдаушылар мен ком­ме­р­циялық емес ұйымдардың құт­қарушылары арасында белгілі бір қаржылық ымыра болуы мүм­кін деген кү­дік келтірді. Олар босқындардың заң­сыз та­сы­­малдаушыларға мың дол­лар бе­­ретінін, ол ақшаның бір бө­лігі құт­­қарушыларға берілуі мүм­кін еке­­нін алға тартты.

Шекарашылар еріктілердің ке­мелері жүзіп өткен бағдар­лар­­­ды зерттеп шығып, олардың құт­қару туралы дабыл шығатын ай­мақтарға алдын ала ерекше дәлдікпен баратындарын байқаған. Олардың болжамынша, құтқару туралы ақпарат ерік­тілерге алдын ала беріліп отыр­ған және бұл қызмет үшін ақша тө­ленуі де әбден мүмкін.

Осылайша, гуманитарлық ке­мелер өзіндік теңіз таксиіне ай­­нала бастаған көрінеді. Еуро­паның құқық қорғау орган­дары мұндай «жалған» қайырымдылыққа қарсы. Ита­лия прокуратурасы адамдарды заңсыз алып өту бойынша іс қозғады. Бұл іс қазіргі уа­қыт­қа дейін тергелу үстінде. Jugend Rettet неміс компаниясы мен «Шекарасыз дәрігерлер» ұйымының еріктілері басты күдіктілер ретінде танылып отыр. 

Дау тудырған құжат

Аталған мәселені шешу үшін Италия билігі коммерциялық емес ұйым­дар кемелерінің қыз­ме­тін рет­тейтін арнайы кодекс әзір­леп шығарды. Ережеде кеме­лерге қару­лы полицейлерді оты­р­­ғызу және құт­қарылған жо­­лаушыларды бір ке­меден екін­шісіне ауыстыруға тый­­ым салу қарастырылды. Алай­да, ком­мер­циялық емес ұйым­дар­дың басым бөлігі бұл ережені сақ­таудан бас тартып, өздерінің Жер­орта теңізіндегі миссиялары аяқ­талғанын жариялады. 

Бұл шешімді халықаралық құ­қық қорғау ұйымдары да жы­лы қабылдамады. Мәселен, Amnesty International аталған құжат құт­қа­рушы топтардың беделін түсіруді мақ­сат тұтқан ауқымды науқан аясында пай­да болғанын алға тартты. Ұйым өкіл­дерінің айтуынша, еуро­па­лық шенеуніктерді босқындар­дың зардап шегіп жат­қа­ны алаңдатпайды, олар Ливия жағалау күзетінің мигранттарды өз аумақтарынан шықпай жатып ұстап алуларын, осылайша босқындардың Еуропаға ағылуын шектеуді көздейді.

«Amnesty International мен Human Rights Watch ұйым­да­ры Ли­вия жағалау күзеті қыз­мет­кер­­лерінің аяусыз, заңға қайшы әрекет­те­рін құжатпен бекітіп қойған», – делінген ұйымның мәлімдемесінде.

«Жерорта теңізіндегі траге­дия­­ның ауқымын және Ливияда бос­қындарға қиянат жасалуын ескере отырып, Еуроодақ Ита­лия­мен бірге Ливия аумақтық су­ла­рындағы құт­қару-іздестіру опе­рацияларын кеңейту үшін жұ­мыс жасауы керек. Ал олар бол­са бұл жұмысты шектеуді көз­дейді», деп мәлімдеді Еу­ропа мен Орталық Азия бойын­ша Human Rights Watch бағ­дар­ла­ма­сының директоры Джудит Сандерленд.

Босқындарға зорлық-зом­былық көрсету өршіп тұр

10 тамызда Ливия билігі өз ау­мақ­тық суларында жеке іздес­ті­ру-құт­қару қызметін құрғаны жө­нін­де мәлім етті. Осы күннен бас­тап коммерциялық емес ұйымдар­дың кемелеріне Ливияның 22 ша­қы­рым­дық жаға­лау аймағына кіруге жә­не онда жүр­гізіліп жатқан опе­ра­цияларға қатысуға тыйым салын­ды. Ливия жаға­лау күзеті өз аумақтық су­­лар­ында босқындар мінген қай­­ық­­тарды аулауға кірісті. Еуро­па­ның бұл мәселеде жерг­і­лік­ті би­лікті қолдайтыны жасы­рын емес. Әсіресе, 2014 жыл­дан бері еліне 600 мыңға жу­ық бос­қынды қабылдаған Ита­лия­ның қалыптасқан үрдіске қар­сы тұруға ниеті бар. Рим мен Триполи арасындағы арна­йы ке­лісімге сәйкес, Италия те­ңіз­ші­лері Жерорта теңізінде заң­сыз адам та­сымалының жолын ке­сетін ли­вия­лық әріптестеріне даяр­лық сабақ­та­рын жүргізеді.

«Шекарасыз дәрігерлер» ұйы­мы италиялық бөлімшесінің бас­шысы Лорис де Филиппи Жерорта теңізіндегі мәселенің қи­ын­дап кету ықтималдығы жоғары деп бағалады. 

«Егер гуманитарлық кеме­лер Жерорта теңізінен кетсе, ондағы адам шығыны арта түсе­ді. Суға ба­тады немесе Ливия­ға қайта ора­лады. Ал біз бұл елде заң үс­темдік ет­пей­тінін, миг­рант­тар­ға зор­лық-зом­былық көрсету жағ­да­йы өршіп тұр­ғанын білеміз», деді ол.
Oxfam гуманитарлық ұйы­мы­ның мамандары Ливия­ның ар­найы лагерьлерінен қашып құ­тылған 31 әйел адам мен 127 ер азамат арасында сауалнама жүр­гізді. 

Лагерьден қашып шыққан әйел­­дер­дің біреуі ғана жыныс­тық зор­лық-зомбылыққа ұшыра­ма­­­ған болып шықты. Басым бө­­­лігі лагерь­де босқындардың азап­­талуы­ның, өлімінің куәсі бол­­ған. Олар «қаралы лагерь» ка­ме­рала­рын­да жантүршігерлік азап­қа ұшы­ра­ған­дарын айтқан. Бос­қын­дар­дың 80 пайызы ұзақ уа­қыт бойы тамақ пен су беріл­ме­генін жеткізді.

БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұ­рақ­­ты емес мүшесі болып сай­лан­ған Қазақстан аталған мәсе­ле­ні оң­тай­лы шешуге мүдделі. Халық­ара­­лық антиядролық бастамаларға мұ­­рын­дық болып жүрген Қазақстан бо­с­қын­дар шиеленісінің алдын алуға өз үле­сін қосады. 

Осылайша, мигранттарға бір жағынан Ливиядағы арнайы ла­герьге түсу үрейі, екінші жа­ғы­­нан теңізде қай­ықтарының апат­­­қа ұшырау қау­пі төніп тұр. Ал коммерциялық емес халықаралық ұйымдар мен Еу­ропа құқық қорғау орган­да­ры­ның арасындағы дау-дамай бү­гін­де Сол­түстік Африкадан бей­біт өмір із­деп, жат елге бет алған мил­ли­он­да­ған адам­ның тағдырына әсер ететін түрі бар. 

Дайындаған 

Айдар ӨРІСБАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.02.2018

Алматыда Әлемдік экономика және саясат институты алаңында сарапшылар кездесуі өтті

23.02.2018

Элизабет Тұрсынбаева Кореядағы Олимпиадада 12-орын алды

23.02.2018

Сарайшық ескерткіштерін ғылыми зерттеу жұмыстары қолға алынады - Арыстанбек Мұхамедиұлы

23.02.2018

Дәулетжан Махмұт. Портрет

23.02.2018

Қазақстандағы алғашқы сотсыз татуласу орталығы Қызылордада құрылады

23.02.2018

Өскемендегі Жастар театры «Аршын мал алан» мюзиклін сахналады

23.02.2018

Атырау облысының әкімі тұрғындар алдында есеп берді

23.02.2018

Жамбылда атқарылатын жұмыс көп

23.02.2018

Әкім есебіне жетістіктер ғана арқау бола ма?

23.02.2018

Жаңа латын графикасына қатысты пікірлер

23.02.2018

Денсаулық сақтау саласын цифрландыру: телемедицина қызметін қайта қарау қажет

23.02.2018

Қисынсыз қойылған атаулар

23.02.2018

Мүсінші дәрігер Ержан Қази

23.02.2018

Көкшетауда кәсіби және әуесқой автоспортшылар арасында техникалық жарыс өтті

23.02.2018

Таразда Нұрғиса Тілендиевтің шығармашылығына арналған танымдық концерт өтті

23.02.2018

Сөз сойыл №53

23.02.2018

Мағжан Жұмабаевтың 125 жылдығы қарсаңында «Ақын жүрген жерлермен» акциясы басталды

23.02.2018

Нұрғали Ораз. Қыз құлаған

23.02.2018

«Қазақтың ірілері». Жақсылардың айбары мен дидары

23.02.2018

Кітаптар да адамдар сияқты...

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ғабит ІСКЕНДЕРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Мәселе заманда емес, адамда...

Адамның азаматтығы, жауап­кер­шілігі туралы қай кезде де кеңі­нен сөз болады емес пе? Сондай әңгіме барысында кейбіреулер әңгі­ме арқауына айналған жандарға ая­ныш білдіріп, «олар сатқындық жа­с­айын деді дейсің бе, амалдың жоқтығынан жасады ғой, бәріне заман кінәлі» дегені бар-тын. Сонда Ұшыға апам былай деген еді: «Күн де орнында, сол баяғыша шығады, сол қалпында батады. Ай да орнында сол бұрынғыша туады. Өзгерсе адамның пейілі, ниеті өзгерген. Заманға жауапкершілік жүктеудің жөні жоқ...».

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Эфирде бейбастақтыққа неге жол беріледі? 

Әуе толқынынан хабар тыңдап отырмын. Әңгіме бойтұмар жайында өрбуде. Радио хабарын жүргізуші әлемге танымал адамдардың бой­тұмар ретінде нені ұстайтынын айта келе Кэмерон Диазды мысалға алды.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Даму үшін әділдік ауадай қажет

Әділдік қашанда адамзаттың арманы болып келеді. Жасыратыны жоқ, кейде бір ұжым түгілі, бір отбасының өзінде әділдік кемшін қалып жатады. Осындай жағдайда оның тұтас мемлекетте орнауы орындалмас армандай көрінетіні рас.

Зарема ШӘУКЕНОВА, ҰҒА корреспондент-мүшесі

Конфессияаралық диалогтың қазақстандық алаңы

Атақты америкалық саясаттанушы Самуэль Хантингтон 1996 жылы өзінің әлемдік ғылыми қоғамдас­тық арасында кең талқылауға түс­кен «Өркениеттер қақтығысы және әлемдік тәртіптің трансформациясы» атты кітабын жарыққа шығарды. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қайтқан малда қайыр бар

Осының алдында газет бетінде жарияланған «Бай бол­­саң, халқыңмен бол!» атты мақа­ламызда («Егемен Қазақстан», 09.02. 2018 жыл) меншік иелері­нің елімізден астыртын жолдар арқылы шығарып әкетіп жатқан капиталының түбі оларға қайыр бермейтіндігін, қазіргі күні Батыс әлемінде жүріп жатқан саяси-эко­номикалық үдерістердің екпі­німен бұл қаржылар сол жақ­тың өзінде ерте ме, кеш пе, қақпан­ға түсірілетіндігін, ал оның идеологиясы қазірдің өзінде әзір екендігін жазған едік. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу