Суға батқан босқындар...

Елдеріндегі қиын тұрмыстық жағ­дайдан, зорлық-зомбы­лық­­тан, дағдарыстан діңкесі құ­рып, өмір сүруге жайлы жер та­бу мақсатында теңіз малтып Еу­ропаға беттеген босқындар ле­­гі азаяр емес. Олардың қау­­іп­сіздік мәселесі біраз жы­л­­­дар бойы халықаралық ұй­­ым­дардың күн тәртібінде қа­­ра­лып келді. Ақыры тиісті ша­­ралар қабылданып, тиімді ше­шім­дер қолға алына баста­ған кезде тағы бір қиын мәселе көл­­де­неңнен шықты. 

Егемен Қазақстан
14.09.2017 1649

Lenta.ru порталының хабар­лауынша, халықаралық коммер­ция­лық емес ұйымдар бұдан бы­лай Солтүстік Африкадан Жер­орта теңізімен Еуропаға қашқан бос­қындарды құтқар­май­тын­да­­рын мәлімдеді. Олардың те­ңіз­дегі миг­рант­тарды құтқару опе­ра­ция­с­ында атқарып жатқан ау­қым­ды жұмыстарын ескере ке­ле бұл ше­шім­нің салдары ауыр бо­латынын тү­сіну қиын емес.

Қара құрлықты тастап кетуге ниет білдірушілер заңсыз жолмен қай­ықтарды, шағын кемелерді лық толтырып Ливия, Мысыр, Тунис елдерінің жағалауларынан сол­түстікке, Еуропаға – Италия, Ис­пания, Грекия аралдарына қа­рай аттануда. Алайда, көздеген жер­леріне барлығы жете алмайды. Заңсыз адам тасымалдайтын кемелердің суға батқаны ту­ралы хабар құтқарушыларға күн­де­лікті келіп түседі. Суға кет­кен бос­қын­дарға ЕО елде­рі­нің әс­ке­ри теңіз­ші­лері, Frontex жалпы­еуро­­палық ше­ка­ра агент­ті­гінің қыз­мет­кер­лері мен жа­ғалау күзеті кө­мекке келе­тін. Бі­рақ олардың күш­тері жет­кі­лік­сіз болды.

Сол кезде Еуропаның комме­р­­ция­­лық емес ұйымдары қол ұшын со­зып суға батқан бос­қын­­дарды құт­қаруға атсалыс­ты. Құт­­қару опе­рациясына «Шекара­­сыз дә­рі­герлер», швед­тер­дің «Бала­лар­ды құт­­қа­райық», не­містің «Теңіз кө­зі», фран­цуз­дың «Жерорта те­ңі­зі SOS», мальталық MOAS жә­не бас­қа да халықаралық қайы­рым­дылық ұй­ымдар қатысты.

Теңіз таксиі

Теңізде ерікті құтқарушылар пайда болғалы заңсыз адам тасы­малдаушылар ақша табудың же­ңіл жолын тапты. Бұрын олар жо­­лау­шыларды аралдарға дей­ін жеткізіп жүрген, алайда, сая­хат­тың қауіпті тұстары аз емес. Ба­рар немесе қайтар жолда бұ­лар­дың кемелерін шекарашылар тоқтатып қалуы әбден мүмкін еді. Оған қо­са, шы­ғынның басым бө­лігі жанар­май­ға жұмсалады. 

Контрабандашылар «бір оқ­пен екі қоян атып», бұл екі мә­се­лені бір жолмен шешті. Олар енді ке­ме­леріне тек бейтарап суларға дейін ба­ру­ға жететін жанармай құйып, бе­нзин таусылған соң қайықтарын қал­қытып қой­ып, SOS дабылын бе­ріп құт­қа­р­у­шыларды күтіп жатуға көш­кен. Алайда, бұл құйтұрқы тә­сіл­дің де қауіпті салдары аз емес-тін. Дауылдан немесе көмек туралы дабыл уақытылы қабылданбауынан біраз кемелер суға батты, адам шы­ғы­ны еселенді.  

2016 жылы Frontex агент­ті­гі­нің шекарашылары заңсыз адам тасымалдаушылар мен ком­ме­р­циялық емес ұйымдардың құт­қарушылары арасында белгілі бір қаржылық ымыра болуы мүм­кін деген кү­дік келтірді. Олар босқындардың заң­сыз та­сы­­малдаушыларға мың дол­лар бе­­ретінін, ол ақшаның бір бө­лігі құт­­қарушыларға берілуі мүм­кін еке­­нін алға тартты.

Шекарашылар еріктілердің ке­мелері жүзіп өткен бағдар­лар­­­ды зерттеп шығып, олардың құт­қару туралы дабыл шығатын ай­мақтарға алдын ала ерекше дәлдікпен баратындарын байқаған. Олардың болжамынша, құтқару туралы ақпарат ерік­тілерге алдын ала беріліп отыр­ған және бұл қызмет үшін ақша тө­ленуі де әбден мүмкін.

Осылайша, гуманитарлық ке­мелер өзіндік теңіз таксиіне ай­­нала бастаған көрінеді. Еуро­паның құқық қорғау орган­дары мұндай «жалған» қайырымдылыққа қарсы. Ита­лия прокуратурасы адамдарды заңсыз алып өту бойынша іс қозғады. Бұл іс қазіргі уа­қыт­қа дейін тергелу үстінде. Jugend Rettet неміс компаниясы мен «Шекарасыз дәрігерлер» ұйымының еріктілері басты күдіктілер ретінде танылып отыр. 

Дау тудырған құжат

Аталған мәселені шешу үшін Италия билігі коммерциялық емес ұйым­дар кемелерінің қыз­ме­тін рет­тейтін арнайы кодекс әзір­леп шығарды. Ережеде кеме­лерге қару­лы полицейлерді оты­р­­ғызу және құт­қарылған жо­­лаушыларды бір ке­меден екін­шісіне ауыстыруға тый­­ым салу қарастырылды. Алай­да, ком­мер­циялық емес ұйым­дар­дың басым бөлігі бұл ережені сақ­таудан бас тартып, өздерінің Жер­орта теңізіндегі миссиялары аяқ­талғанын жариялады. 

Бұл шешімді халықаралық құ­қық қорғау ұйымдары да жы­лы қабылдамады. Мәселен, Amnesty International аталған құжат құт­қа­рушы топтардың беделін түсіруді мақ­сат тұтқан ауқымды науқан аясында пай­да болғанын алға тартты. Ұйым өкіл­дерінің айтуынша, еуро­па­лық шенеуніктерді босқындар­дың зардап шегіп жат­қа­ны алаңдатпайды, олар Ливия жағалау күзетінің мигранттарды өз аумақтарынан шықпай жатып ұстап алуларын, осылайша босқындардың Еуропаға ағылуын шектеуді көздейді.

«Amnesty International мен Human Rights Watch ұйым­да­ры Ли­вия жағалау күзеті қыз­мет­кер­­лерінің аяусыз, заңға қайшы әрекет­те­рін құжатпен бекітіп қойған», – делінген ұйымның мәлімдемесінде.

«Жерорта теңізіндегі траге­дия­­ның ауқымын және Ливияда бос­қындарға қиянат жасалуын ескере отырып, Еуроодақ Ита­лия­мен бірге Ливия аумақтық су­ла­рындағы құт­қару-іздестіру опе­рацияларын кеңейту үшін жұ­мыс жасауы керек. Ал олар бол­са бұл жұмысты шектеуді көз­дейді», деп мәлімдеді Еу­ропа мен Орталық Азия бойын­ша Human Rights Watch бағ­дар­ла­ма­сының директоры Джудит Сандерленд.

Босқындарға зорлық-зом­былық көрсету өршіп тұр

10 тамызда Ливия билігі өз ау­мақ­тық суларында жеке іздес­ті­ру-құт­қару қызметін құрғаны жө­нін­де мәлім етті. Осы күннен бас­тап коммерциялық емес ұйымдар­дың кемелеріне Ливияның 22 ша­қы­рым­дық жаға­лау аймағына кіруге жә­не онда жүр­гізіліп жатқан опе­ра­цияларға қатысуға тыйым салын­ды. Ливия жаға­лау күзеті өз аумақтық су­­лар­ында босқындар мінген қай­­ық­­тарды аулауға кірісті. Еуро­па­ның бұл мәселеде жерг­і­лік­ті би­лікті қолдайтыны жасы­рын емес. Әсіресе, 2014 жыл­дан бері еліне 600 мыңға жу­ық бос­қынды қабылдаған Ита­лия­ның қалыптасқан үрдіске қар­сы тұруға ниеті бар. Рим мен Триполи арасындағы арна­йы ке­лісімге сәйкес, Италия те­ңіз­ші­лері Жерорта теңізінде заң­сыз адам та­сымалының жолын ке­сетін ли­вия­лық әріптестеріне даяр­лық сабақ­та­рын жүргізеді.

«Шекарасыз дәрігерлер» ұйы­мы италиялық бөлімшесінің бас­шысы Лорис де Филиппи Жерорта теңізіндегі мәселенің қи­ын­дап кету ықтималдығы жоғары деп бағалады. 

«Егер гуманитарлық кеме­лер Жерорта теңізінен кетсе, ондағы адам шығыны арта түсе­ді. Суға ба­тады немесе Ливия­ға қайта ора­лады. Ал біз бұл елде заң үс­темдік ет­пей­тінін, миг­рант­тар­ға зор­лық-зом­былық көрсету жағ­да­йы өршіп тұр­ғанын білеміз», деді ол.
Oxfam гуманитарлық ұйы­мы­ның мамандары Ливия­ның ар­найы лагерьлерінен қашып құ­тылған 31 әйел адам мен 127 ер азамат арасында сауалнама жүр­гізді. 

Лагерьден қашып шыққан әйел­­дер­дің біреуі ғана жыныс­тық зор­лық-зомбылыққа ұшыра­ма­­­ған болып шықты. Басым бө­­­лігі лагерь­де босқындардың азап­­талуы­ның, өлімінің куәсі бол­­ған. Олар «қаралы лагерь» ка­ме­рала­рын­да жантүршігерлік азап­қа ұшы­ра­ған­дарын айтқан. Бос­қын­дар­дың 80 пайызы ұзақ уа­қыт бойы тамақ пен су беріл­ме­генін жеткізді.

БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің тұ­рақ­­ты емес мүшесі болып сай­лан­ған Қазақстан аталған мәсе­ле­ні оң­тай­лы шешуге мүдделі. Халық­ара­­лық антиядролық бастамаларға мұ­­рын­дық болып жүрген Қазақстан бо­с­қын­дар шиеленісінің алдын алуға өз үле­сін қосады. 

Осылайша, мигранттарға бір жағынан Ливиядағы арнайы ла­герьге түсу үрейі, екінші жа­ғы­­нан теңізде қай­ықтарының апат­­­қа ұшырау қау­пі төніп тұр. Ал коммерциялық емес халықаралық ұйымдар мен Еу­ропа құқық қорғау орган­да­ры­ның арасындағы дау-дамай бү­гін­де Сол­түстік Африкадан бей­біт өмір із­деп, жат елге бет алған мил­ли­он­да­ған адам­ның тағдырына әсер ететін түрі бар. 

Дайындаған 

Айдар ӨРІСБАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.08.2018

Астанада «Ұлттың ұлы мұрасын қадірлейік» атты іс-шара өтті

16.08.2018

Астана хабы Корея Республикасымен ынтымақтастықты нығайтуда

16.08.2018

Қаралы көктем.1953 жыл, наурыз

16.08.2018

Жакартада еліміздің мемлекеттік туы ресми түрде көтерілді

16.08.2018

Алматыда Батырхан Шүкеновтың атына көше берілді

16.08.2018

Кәсіпкерлер «Менің мектебім» жобасы­н қар­жыландырады

16.08.2018

Қуат Тумабаев Өскемен әкімі қызметінен кетті

16.08.2018

«Туған жерге тағзым» жобасы аясында 126 іс-шара атқарылды

16.08.2018

Зарема ШӘУКЕНОВА: Каспий теңізі айрықша мәртебеге ие болды

16.08.2018

БҰҰ Бас хатшысы Каспий теңізінің құ­­қық­тық мәртебесі туралы кон­вен­цияға қол қойылуын құптайды

16.08.2018

Зүлфия АМАНЖОЛОВА: Каспий конвенциясы – тұрақтылық пен орнықты даму кепілі

16.08.2018

«100 жаңа есім» жобасы тамыздан бастап өзінің екінші кезеңін бастайды

16.08.2018

Бизнес үшін GSP-ның артықшылықтары көп

16.08.2018

Астанада cпорт күніне арналған жиын өтті

16.08.2018

Astra: жол ақысын төлеудің жаңа электронды жүйесі, тарифтері және жеңілдіктер

16.08.2018

Ақ желеңділерге «алғыс» алуға болмайды

16.08.2018

Маңғыстаудың мақсаты – мұнайсыз даму жолымен көркейе түсу

16.08.2018

Қызылордада кәсіпкерлер көбейіп келеді

16.08.2018

Генуядағы көпірдің құлауына кінәлілер анықталды

16.08.2018

Сұраған Рахметұлы. Тыныштықбектің «Алқоңыры»

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Бесінші саммит және Каспий «бестігі»

Кеше Ақтау қаласында Каспий маңы мем­лекеттері басшыларының Бесінші саммиті өтті. Аса маңызды халықаралық жиынға Қазақ­станның, Ресейдің, Әзербайжанның, Иранның және Түрікменстанның президенттері қатыс­ты. Тараптар Каспий теңізінің құқықтық мәрте­бесі, теңізде экономика, көлік-транзит, эколо­гия, қауіпсіздік және басқа да салалар бойын­ша ынтымақтастық орнату мәселелерін талқылады. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу