Рухани айналымға түспеген фильмдер

Кино туралы сөз қозғалса, жұрттың назары әсіресе тарихи-биографиялық, комедиялық фильмдерге көбірек ауатыны белгілі. Қоғамдық пікір негізінен осы екеуінің айналасында өрбіп жатады. Қазіргі біздің жағдайы­мыз да дәл осындай. Оның себебі түсі­нік­ті ғой.

 

Егемен Қазақстан
19.09.2017 147

Ең алдымен, көпшілікке жақ­сы таныс тарихи кейіпкерлер мен оқиғалар – өзінің өткені мен бүгі­ніне бей-жай қарай алмайтын көре­рмен үшін өте маңызды. Ал енді алдын ала жарнамасы жақсы жүре­тін коме­диялық (коммерциялық) фильм­дер ылғи болмаса да экранға шық­қан алғашқы айда (немесе күн­дері) жұрттың назарында болаты­ны белгі­лі. Әрине, көпшіліктің қызы­ғу­шылы­ғын оятқан фильмдер міндетті түрде еліміз­дегі бұқаралық ақпарат құрал­дары­ның негізгі тақырыбы болары сөзсіз.

Осы тұста қоғам назарынан тыс қалып жүрген тағы бір фильмдер бар екенін айтуымыз керек. Ол – көлемі жағынан 10-50 минуттан (көбіне 10-30 минуттық) аспайтын қысқа метражды фильмдер. Өкінішке қарай, бұл фильмдерді фес­тивальдерде ғана көруге болады (онда да бағы жанып, бағдарламаға еніп жатса). Әрі кетсе, мамандардың, студенттер­дің арасында бір-екі көрсетілімі болуы мүмкін. Ал көпшілік бұл дүниеде ондай фильмнің бар екенін негізінен қысқа берілетін ақпараттардан ғана біліп жатады (онда да бір кинобайқауларда жүлде алса немесе тұсаукесері өткенде). Бұл тұста көрерменді кінәлаудан аулақпыз. Себебі ол фильмдерді көруге мүмкіндік әрдайым бола бермейді (кинотеатрлардан, телеарналардан көрсетілмесе, оларды біліп-тануға мүмкіндік қайдан болсын). Арнайы көре қояйық деп, шетелді айтпағанда, Астана мен Алматыда өтетін кинофестивальдерге алыстағы өңірлерден ат шаптырып келіп, тамашалап жатпайтыны тағы белгілі. Ащы болса да айтайық, қысқаметражды фильмдерге, тіпті киносыншылар тара­пынан да жеткілікті назар аударыла бермей­ді (мақалалар жазу, дипломдық жұмыс­тар қорғау т.б.). Бұдан түйетін ой: өкініш­ке қарай, отандық қысқаметражды фильм­дер әзірге рухани айналымға түспей отыр.

Бір қуантатыны, соңғы жылдары тек қысқа метражды фильмдер ғана бай­қауға түсетін «Байқоңыр», «Сарыарқа» фестивальдері өткізіліп жүр. Оның ал­дында бес жыл қатарынан «Дидар» (2006-2010), «Жаңа көзқарас» (1999-2001) атты студенттік және дебюттік фильмдер кино­­фестивальдері өткен болатын. Қазір «Еуразия» кинофестивалінің негізгі кон­курсымен қатар, қысқа метражды фильмдердің бағдарламасы да көрсетіліп жүр. Дегенмен халықаралық болған соң, елімізде түсірілген қысқа метражды фильмдердің басым көпшілігі ол фести­вальде көрсетіле бермейді. Ең көп деген­де, бағдарламаға 3-4 фильм ғана енуі мүмкін. «Бастау» халықаралық кино­фестиваліндегі отандық қысқа ­мет­раж­­ды фильмдердің жағдайы да дәл осын­дай. Олай болса, бүгінгі таңда қыс­қа­метражды фильмдер басымырақ көр­сетілетін негізгі алаң – республикалық деңгейдегі фестивальдер болып отыр және олар еліміздегі қысқа метражды фильмдер өндірісінің дүмпуі айрықша екенін сездіртсе керек. Әрине, сан бар жерде сапа да болады. Сондықтан олардың арасынан қызықты кейіпкерлері бар, тіпті «үлкен кинода» кездесе бермейтін тақырыптарды арқау еткен талантты шығармалар да кездеседі. Көптеген студенттік жұмыс­тар­ды айтпағанда, соңғы екі-үш жыл­да «Қазақфильм» киностудиясының «Дебют» шығармашылық бірлестігінде түсіріл­ген фильмдер осының айғағы болса керек.

Жалпы, қысқа метражды фильм дегеніміз суреткердің шығармашылық әлеуетін, қолтаңбасын аңғартатын ең бір маңызды сәт қой. Өйткені бір жарым-екі сағаттық фильмнің негізіне салынған ойды мүмкіндігінше аз ғана уақыттың ішінде айтып үлгеруің керек. Ал ықшамдылық түрлі кинематографиялық тәсілдерге жүгінуге, ойды жеткізуде мүмкіндігінше кино тілімен «сөйлеуге» мәжбүрлейді. Тіпті, ондай фильмді режиссердің (сценаристің, оператордың, суретшінің т.б.) шығармашылық куәлігі деуге болады. Әлем кинематографистерінің барлығы дерлік кинодағы жолын дәл осы шағын фильмнен бастауы тегін емес. Сол фильмде кейінгі фильмдерінің алғашқы (тіпті, негізгі) дәні себіледі. Мысалы, қазақ авторлық киносының белгілі өкілдерінің бірі Дәрежан Өмірбаевтың кинематографиялық қолтаңбасын түсіну үшін оның алғашқы «Шілде» (1988) атты 28 минуттық фильмін айналып өту мүмкін емес екенін мамандар жақсы біледі. Сатыбалды Нарымбетов, Серік Апрымов, жалпы кез келген режиссердің шығармашылық жолы туралы дәл осылай деуге болады. Әрине, бұл өте маңызды мәселе. Бірақ қысқа метражды фильмдерді жеке суреткердің кинема­тогра­фиялық ғұмырының қайнар көзі ретінде ғана емес, ұлттық киномыз­дың дербес бір түрі, тармағы ретінде аса назар аударудың уақыты жеткен секілді. Сондықтан отандық қысқа метражды фильмдердің ғұмыры тек фестиваль­дермен ғана шектеліп қалмай, олардың рухани айналымға түсу жолдарын да қарастырудың қажеттілігі туындап отыр.

Нәзира РАХМАНҚЫЗЫ,
кинотанушы, өнертану кандидаты

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.01.2018

Қысқы Олимпиаданың жеңімпаздары мен жүлдегерлеріне қанша сыйақы берілетіні мәлім болды

23.01.2018

Ертең Астанада мектеп оқушылары мен колледж студенттеріне сабақ болмайды

23.01.2018

Бүгін Үкімет отырысында қандай мәселелер талқыланды?

23.01.2018

Мемлекет басшысының төрағалығымен Қауіпсіздік Кеңесінің отырысы өтті

23.01.2018

Оңтүстік Қазақстан облысының кәсіпкерлері Атырауда алма өсіреді

23.01.2018

Атырауда пойыз жолдан шығып кетті

23.01.2018

Павлодарда «Мұнай-химия зауыты» ЖШС бас инженері тағайындалды

23.01.2018

Атырау халқы Фариза ақынды еске алды

23.01.2018

Павлодарда жолда қалған өскемендіктерге көмек көрсетілді

23.01.2018

Ауғанстанда қаза болған отандасымыздың денесі жақын күндері елге жеткізіледі

23.01.2018

Солтүстік Қазақстан делегациясы Біріккен Араб Әмірліктерінде болды

23.01.2018

Бесқарағайда аяз 45 градусқа дейін жетті

23.01.2018

ИДМ: Қазақстандық әуе компанияларынан шектеулер алып тасталды

23.01.2018

Үкімет отырысында сот және құқық қорғау қызметінің ақпараттық жүйелері қаралды

23.01.2018

Тұрғын үймен қамтамасыз етілудің жыл сайынғы өсімі 10% деңгейде болуы тиіс — Б. Сағынтаев

23.01.2018

Астана әкімдігі аязды күні жұмыс уақытын қысқартуды ұсынды

23.01.2018

Б.Сағынтаев: Аязды күндері қызметкерлеріңізді жұмыста ұзақ ұстамаңыздар

23.01.2018

Түркия Сириядағы күрд жасақтарына қарсы әскери операция жүргізуде

23.01.2018

Оңтүстік жастарын шетелдің оқу орындары шақырады

23.01.2018

Ұлттық нақышты ту еткен

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Сынның да сұрауы бар

Кейде өмірдің мәнін тым ерте жас­тан түсініп қою да адамға қиындық туғызады. Сондықтан кім-кімнің де өз жасына лайық ой толғап, өмір сүргені қандай ғанибет еді. Конфуций «Кеңес пен толғам» ғақлиясында «Ұстаз айтыпты:

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Донор әке – дүбәра ұрпақ

Біз қазір ұлт болу, мәңгілік ел болу жолында келеміз. Бұл бабалар бағыттаған, бүгінгілер ақ-адал жалғасақ деген ұлы ниеттен туындап отыр. Әлемдік қарбаласта өз бет-бейнемізбен салған сара жолымыз даңғылға айналу үстінде. Ең бастысы, осы жолда ұлттық үрдісімізбен жүрсек, жұтылу мен тұтылудан алыс боларымыз ақиқат.

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Бапкерлер легионы

Жыл сайын Қазақстан премьер-лига клубтарының қыруар қаржы жұмсап шетелдерден сатып алатын легионерлерін санамалап, олардың көрсеткен нәтижелерін саралап жүретін әдетім бар. Футбол деген үлкен сиқырға арбалып қалған кез келген адамға таныс құбылыс. Өткенде ғана маусым бойына 4 ойын өткізіп, 10 ай бойы жалақы алып келген сербиялық футболшы туралы жаздым. Біздің клубтардың бармақ басты, көз қысты әрекеттері мұнымен де шектелмесе керек. Командаларымыздың тағы бір әдеті – жыл сайын бапкер ауыстыру. 

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Ортақ тіл табысуға ұмтылыс бар

Бір халықты екіге жарып, ағайын­­ды бір-біріне қарсы қойған ғалам­дық саясат, екі түрлі саяси жүйе корей халқын әлі де бір-бірі­не жат қылып отыр. Жақындату тү­гі­лі кейде бір-біріне деген жаулық ни­­ет­терін де жариялап, бітіспейтін көз­­қараста екендіктерін білдіріп қоя­ды.  

Дархан ӨМІРБЕК, «Егемен Қазақстан»

Сөз еркіндігі және балама пікірге төзімділік

АҚШ-та білім алып жүргенімізде екі апта бойы сөз бостандығы абсолют­тік болуы тиіс пе деген тақырыпты тал­қыладық. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу