Рухани айналымға түспеген фильмдер

Кино туралы сөз қозғалса, жұрттың назары әсіресе тарихи-биографиялық, комедиялық фильмдерге көбірек ауатыны белгілі. Қоғамдық пікір негізінен осы екеуінің айналасында өрбіп жатады. Қазіргі біздің жағдайы­мыз да дәл осындай. Оның себебі түсі­нік­ті ғой.

 

Егемен Қазақстан
19.09.2017 124

Ең алдымен, көпшілікке жақ­сы таныс тарихи кейіпкерлер мен оқиғалар – өзінің өткені мен бүгі­ніне бей-жай қарай алмайтын көре­рмен үшін өте маңызды. Ал енді алдын ала жарнамасы жақсы жүре­тін коме­диялық (коммерциялық) фильм­дер ылғи болмаса да экранға шық­қан алғашқы айда (немесе күн­дері) жұрттың назарында болаты­ны белгі­лі. Әрине, көпшіліктің қызы­ғу­шылы­ғын оятқан фильмдер міндетті түрде еліміз­дегі бұқаралық ақпарат құрал­дары­ның негізгі тақырыбы болары сөзсіз.

Осы тұста қоғам назарынан тыс қалып жүрген тағы бір фильмдер бар екенін айтуымыз керек. Ол – көлемі жағынан 10-50 минуттан (көбіне 10-30 минуттық) аспайтын қысқа метражды фильмдер. Өкінішке қарай, бұл фильмдерді фес­тивальдерде ғана көруге болады (онда да бағы жанып, бағдарламаға еніп жатса). Әрі кетсе, мамандардың, студенттер­дің арасында бір-екі көрсетілімі болуы мүмкін. Ал көпшілік бұл дүниеде ондай фильмнің бар екенін негізінен қысқа берілетін ақпараттардан ғана біліп жатады (онда да бір кинобайқауларда жүлде алса немесе тұсаукесері өткенде). Бұл тұста көрерменді кінәлаудан аулақпыз. Себебі ол фильмдерді көруге мүмкіндік әрдайым бола бермейді (кинотеатрлардан, телеарналардан көрсетілмесе, оларды біліп-тануға мүмкіндік қайдан болсын). Арнайы көре қояйық деп, шетелді айтпағанда, Астана мен Алматыда өтетін кинофестивальдерге алыстағы өңірлерден ат шаптырып келіп, тамашалап жатпайтыны тағы белгілі. Ащы болса да айтайық, қысқаметражды фильмдерге, тіпті киносыншылар тара­пынан да жеткілікті назар аударыла бермей­ді (мақалалар жазу, дипломдық жұмыс­тар қорғау т.б.). Бұдан түйетін ой: өкініш­ке қарай, отандық қысқаметражды фильм­дер әзірге рухани айналымға түспей отыр.

Бір қуантатыны, соңғы жылдары тек қысқа метражды фильмдер ғана бай­қауға түсетін «Байқоңыр», «Сарыарқа» фестивальдері өткізіліп жүр. Оның ал­дында бес жыл қатарынан «Дидар» (2006-2010), «Жаңа көзқарас» (1999-2001) атты студенттік және дебюттік фильмдер кино­­фестивальдері өткен болатын. Қазір «Еуразия» кинофестивалінің негізгі кон­курсымен қатар, қысқа метражды фильмдердің бағдарламасы да көрсетіліп жүр. Дегенмен халықаралық болған соң, елімізде түсірілген қысқа метражды фильмдердің басым көпшілігі ол фести­вальде көрсетіле бермейді. Ең көп деген­де, бағдарламаға 3-4 фильм ғана енуі мүмкін. «Бастау» халықаралық кино­фестиваліндегі отандық қысқа ­мет­раж­­ды фильмдердің жағдайы да дәл осын­дай. Олай болса, бүгінгі таңда қыс­қа­метражды фильмдер басымырақ көр­сетілетін негізгі алаң – республикалық деңгейдегі фестивальдер болып отыр және олар еліміздегі қысқа метражды фильмдер өндірісінің дүмпуі айрықша екенін сездіртсе керек. Әрине, сан бар жерде сапа да болады. Сондықтан олардың арасынан қызықты кейіпкерлері бар, тіпті «үлкен кинода» кездесе бермейтін тақырыптарды арқау еткен талантты шығармалар да кездеседі. Көптеген студенттік жұмыс­тар­ды айтпағанда, соңғы екі-үш жыл­да «Қазақфильм» киностудиясының «Дебют» шығармашылық бірлестігінде түсіріл­ген фильмдер осының айғағы болса керек.

Жалпы, қысқа метражды фильм дегеніміз суреткердің шығармашылық әлеуетін, қолтаңбасын аңғартатын ең бір маңызды сәт қой. Өйткені бір жарым-екі сағаттық фильмнің негізіне салынған ойды мүмкіндігінше аз ғана уақыттың ішінде айтып үлгеруің керек. Ал ықшамдылық түрлі кинематографиялық тәсілдерге жүгінуге, ойды жеткізуде мүмкіндігінше кино тілімен «сөйлеуге» мәжбүрлейді. Тіпті, ондай фильмді режиссердің (сценаристің, оператордың, суретшінің т.б.) шығармашылық куәлігі деуге болады. Әлем кинематографистерінің барлығы дерлік кинодағы жолын дәл осы шағын фильмнен бастауы тегін емес. Сол фильмде кейінгі фильмдерінің алғашқы (тіпті, негізгі) дәні себіледі. Мысалы, қазақ авторлық киносының белгілі өкілдерінің бірі Дәрежан Өмірбаевтың кинематографиялық қолтаңбасын түсіну үшін оның алғашқы «Шілде» (1988) атты 28 минуттық фильмін айналып өту мүмкін емес екенін мамандар жақсы біледі. Сатыбалды Нарымбетов, Серік Апрымов, жалпы кез келген режиссердің шығармашылық жолы туралы дәл осылай деуге болады. Әрине, бұл өте маңызды мәселе. Бірақ қысқа метражды фильмдерді жеке суреткердің кинема­тогра­фиялық ғұмырының қайнар көзі ретінде ғана емес, ұлттық киномыз­дың дербес бір түрі, тармағы ретінде аса назар аударудың уақыты жеткен секілді. Сондықтан отандық қысқа метражды фильмдердің ғұмыры тек фестиваль­дермен ғана шектеліп қалмай, олардың рухани айналымға түсу жолдарын да қарастырудың қажеттілігі туындап отыр.

Нәзира РАХМАНҚЫЗЫ,
кинотанушы, өнертану кандидаты

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.10.2017

Су қоймасының беріктігіне екі ел де мүдделі

24.10.2017

«Нұрлы жол» бағдарламасына 2017 жылы 484,2 млрд тг бөлінген

24.10.2017

«Нұрлы жер» – баспаналы болудың елеулі мүмкіндігі

24.10.2017

Фариза феномені

24.10.2017

Қымызды тұңғыш зерттеген қазақ

24.10.2017

Адвокаттық көмек қайткенде қауқарлы болмақ?

24.10.2017

Рухани келісім – орнықты дамудың негізі

24.10.2017

Нәсіптің көзі атакәсіпте

24.10.2017

Ресми бөлім (24.10.2017)

23.10.2017

Бақытжан Сағынтаев жұмыс сапарымен Алматыға барды

23.10.2017

7 күнде «Сергектің» көмегімен 1300-ден астам бұзушылық анықталды

23.10.2017

Көкшетаулық каратэшілер ел чемпионатында 12 медаль жеңіп алды

23.10.2017

Моңғолия тауларында 10 альпинист қаза тапты, жетеуі іздестірілуде

23.10.2017

Атырауда заңнамалық актілерге енгізілетін өзгерістер талқыланды

23.10.2017

Қасым-Жомарт Тоқаев ЭЫДҰ бас хатшысымен кездесті

23.10.2017

Мың мезет (ой-отау)

23.10.2017

«Шынайы шымылдық» сахна сәнін келтірді

23.10.2017

Шыңғырлауда ұстазға ескерткіш орнатылды

23.10.2017

«Ата, мен қай тілде сөйлеп тұрмын?..»

23.10.2017

Лондон төріндегі қаламгер тойы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Рухани келісім – орнықты дамудың негізі

Тәуелсіздігіміздің елең-алаңында, яғни осыдан ширек ғасырдан астам уақыт бұрын мемлекеттік дең­гей­де қабылданған шешімдер мен қол­ға алынған бастамалар өзі­нің өмір­шеңдігін көрсете отырып, қо­ға­мы­мыздың игілігіне айнала білді. Әсіресе қоғамды рухани келісімге үнде­ген, татулық пен береке-бірлігі­мізді арт­тыруға бағытталған сауатты да сали­қалы бастамалардың жөні бөлек.

Әйіп ЫСҚАҚ, биология ғылымдарының докторы, профессор

Нәсіптің көзі атакәсіпте

Халқымыз төрт түлік өсіруді атакәсіптің біріне, тіпті бірегейіне балаған. Тіршіліктің нәрі, көзі деп ұққан. Содан болар, ауыл адамдары амандасқанда «мал-жан аман ба?» деп хал-жағдай сұрасып жатады. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қаржы жүйесіндегі тарихи шешім

Алпауыт ел Америка Құрама Штат­тары­ның экономикасы қазіргі кезде өз жарасын өзі жалап жазатын көк­жал қасқырға ұқсайды. Ол өзінің осы қасиетінің арқасында жазылмастай сыр­қатқа шалдыққан қазіргі қаржы ка­питализмнің ғұмырын барынша ұзартып келеді. Бүгінгі күні бүкіл әлемге билігін жүргізіп отырған ка­пи­тализмнің басты тірегі бастапқы кезде осы формациялық құрылыс­тың отаны әрі таратушысы болға­нымен соңғы жылдары барынша әлеу­меттене бастаған Еуропа емес, нарық­тық жолға түсіп, жедел байып келе жатқанымен Конфуций қағидасы бойынша мемлекетті әке деп қабыл­дап, бүкіл халық үшін одан әкелік қам­қорлық талап ететін дана Қытай емес, корпоративтік рухты ту етіп көтерген еңбекшіл Жапония мен Оңтүстік-Шығыс Азияның елдері емес, нақ осы АҚШ-тың өзі болып отырғандығын біраз жұрт жақсы біледі.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Онлайндағы жұңғо жұрты

Қытай. Жан-жақтан ағылған адамдар мен көлік ағысы толас­тар емес. Бағдаршамның қызыл шамына тоқтаған көлікте отырып, жан-жағыңды бағдарлайсың. Сіз отырған көлікке жапсарласа, бірінен соң бірі жапырлап велосипед мінген жолаушылар сы­наласып тоқтап жатыр. Ал жол жүруге рұқсат берілгенде бей­не құмырс­қалар тəрізді өре жөнелген қос дөңгелекті көлік­ке отыр­ған­дардың шеруін көр­гендейсіз. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Кімді тұлға тұтамыз?

Баяғының жастарына «Мен өмір­ден өзімді іздеп жүрмін» деп сөйлеу тән болатын... Жақында Америкада оқып жүрген қазақ­стандық жас өреннің пікірін тыңдап көруге тура келді.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу