Рухани айналымға түспеген фильмдер

Кино туралы сөз қозғалса, жұрттың назары әсіресе тарихи-биографиялық, комедиялық фильмдерге көбірек ауатыны белгілі. Қоғамдық пікір негізінен осы екеуінің айналасында өрбіп жатады. Қазіргі біздің жағдайы­мыз да дәл осындай. Оның себебі түсі­нік­ті ғой.

 

Егемен Қазақстан
19.09.2017 154

Ең алдымен, көпшілікке жақ­сы таныс тарихи кейіпкерлер мен оқиғалар – өзінің өткені мен бүгі­ніне бей-жай қарай алмайтын көре­рмен үшін өте маңызды. Ал енді алдын ала жарнамасы жақсы жүре­тін коме­диялық (коммерциялық) фильм­дер ылғи болмаса да экранға шық­қан алғашқы айда (немесе күн­дері) жұрттың назарында болаты­ны белгі­лі. Әрине, көпшіліктің қызы­ғу­шылы­ғын оятқан фильмдер міндетті түрде еліміз­дегі бұқаралық ақпарат құрал­дары­ның негізгі тақырыбы болары сөзсіз.

Осы тұста қоғам назарынан тыс қалып жүрген тағы бір фильмдер бар екенін айтуымыз керек. Ол – көлемі жағынан 10-50 минуттан (көбіне 10-30 минуттық) аспайтын қысқа метражды фильмдер. Өкінішке қарай, бұл фильмдерді фес­тивальдерде ғана көруге болады (онда да бағы жанып, бағдарламаға еніп жатса). Әрі кетсе, мамандардың, студенттер­дің арасында бір-екі көрсетілімі болуы мүмкін. Ал көпшілік бұл дүниеде ондай фильмнің бар екенін негізінен қысқа берілетін ақпараттардан ғана біліп жатады (онда да бір кинобайқауларда жүлде алса немесе тұсаукесері өткенде). Бұл тұста көрерменді кінәлаудан аулақпыз. Себебі ол фильмдерді көруге мүмкіндік әрдайым бола бермейді (кинотеатрлардан, телеарналардан көрсетілмесе, оларды біліп-тануға мүмкіндік қайдан болсын). Арнайы көре қояйық деп, шетелді айтпағанда, Астана мен Алматыда өтетін кинофестивальдерге алыстағы өңірлерден ат шаптырып келіп, тамашалап жатпайтыны тағы белгілі. Ащы болса да айтайық, қысқаметражды фильмдерге, тіпті киносыншылар тара­пынан да жеткілікті назар аударыла бермей­ді (мақалалар жазу, дипломдық жұмыс­тар қорғау т.б.). Бұдан түйетін ой: өкініш­ке қарай, отандық қысқаметражды фильм­дер әзірге рухани айналымға түспей отыр.

Бір қуантатыны, соңғы жылдары тек қысқа метражды фильмдер ғана бай­қауға түсетін «Байқоңыр», «Сарыарқа» фестивальдері өткізіліп жүр. Оның ал­дында бес жыл қатарынан «Дидар» (2006-2010), «Жаңа көзқарас» (1999-2001) атты студенттік және дебюттік фильмдер кино­­фестивальдері өткен болатын. Қазір «Еуразия» кинофестивалінің негізгі кон­курсымен қатар, қысқа метражды фильмдердің бағдарламасы да көрсетіліп жүр. Дегенмен халықаралық болған соң, елімізде түсірілген қысқа метражды фильмдердің басым көпшілігі ол фести­вальде көрсетіле бермейді. Ең көп деген­де, бағдарламаға 3-4 фильм ғана енуі мүмкін. «Бастау» халықаралық кино­фестиваліндегі отандық қысқа ­мет­раж­­ды фильмдердің жағдайы да дәл осын­дай. Олай болса, бүгінгі таңда қыс­қа­метражды фильмдер басымырақ көр­сетілетін негізгі алаң – республикалық деңгейдегі фестивальдер болып отыр және олар еліміздегі қысқа метражды фильмдер өндірісінің дүмпуі айрықша екенін сездіртсе керек. Әрине, сан бар жерде сапа да болады. Сондықтан олардың арасынан қызықты кейіпкерлері бар, тіпті «үлкен кинода» кездесе бермейтін тақырыптарды арқау еткен талантты шығармалар да кездеседі. Көптеген студенттік жұмыс­тар­ды айтпағанда, соңғы екі-үш жыл­да «Қазақфильм» киностудиясының «Дебют» шығармашылық бірлестігінде түсіріл­ген фильмдер осының айғағы болса керек.

Жалпы, қысқа метражды фильм дегеніміз суреткердің шығармашылық әлеуетін, қолтаңбасын аңғартатын ең бір маңызды сәт қой. Өйткені бір жарым-екі сағаттық фильмнің негізіне салынған ойды мүмкіндігінше аз ғана уақыттың ішінде айтып үлгеруің керек. Ал ықшамдылық түрлі кинематографиялық тәсілдерге жүгінуге, ойды жеткізуде мүмкіндігінше кино тілімен «сөйлеуге» мәжбүрлейді. Тіпті, ондай фильмді режиссердің (сценаристің, оператордың, суретшінің т.б.) шығармашылық куәлігі деуге болады. Әлем кинематографистерінің барлығы дерлік кинодағы жолын дәл осы шағын фильмнен бастауы тегін емес. Сол фильмде кейінгі фильмдерінің алғашқы (тіпті, негізгі) дәні себіледі. Мысалы, қазақ авторлық киносының белгілі өкілдерінің бірі Дәрежан Өмірбаевтың кинематографиялық қолтаңбасын түсіну үшін оның алғашқы «Шілде» (1988) атты 28 минуттық фильмін айналып өту мүмкін емес екенін мамандар жақсы біледі. Сатыбалды Нарымбетов, Серік Апрымов, жалпы кез келген режиссердің шығармашылық жолы туралы дәл осылай деуге болады. Әрине, бұл өте маңызды мәселе. Бірақ қысқа метражды фильмдерді жеке суреткердің кинема­тогра­фиялық ғұмырының қайнар көзі ретінде ғана емес, ұлттық киномыз­дың дербес бір түрі, тармағы ретінде аса назар аударудың уақыты жеткен секілді. Сондықтан отандық қысқа метражды фильмдердің ғұмыры тек фестиваль­дермен ғана шектеліп қалмай, олардың рухани айналымға түсу жолдарын да қарастырудың қажеттілігі туындап отыр.

Нәзира РАХМАНҚЫЗЫ,
кинотанушы, өнертану кандидаты

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.08.2018

Жакартада жанған жұлдыз

19.08.2018

Ауа райы болжамы: Ақмола облысы мен Астана аумағында дауыл тұрады

18.08.2018

Джакартада Жазғы Азия ойындарының ашылу салтанаты өтті

18.08.2018

БҰҰ-ның бұрынғы Бас хатшысы Кофи Аннан қайтыс болды

18.08.2018

Мемлекеттік хатшының қатысуымен Бұқар жыраудың 350 жылдық мерейтойы өтті

18.08.2018

Пара алған әкімдердің қылмысы әшкере болды

18.08.2018

Елордада «Ұлы дала рухы» республикалық фестивалінің солтүстік аймақтық іріктеу жарыстары өтіп жатыр

18.08.2018

Астанада түркі тіл білімінің өзекті мәселелері талқылануда

18.08.2018

Бүгін ауыл жасөспірімдерінің республикалық II жазғы спорт ойындары басталады

18.08.2018

Допинг дауынан кейін «Канело» ресми түрде қайта рингке оралды

18.08.2018

Ыбырай Алтынсариннің отбасы қолданған жәдігерлер жұрт назарына ұсынылды (ВИДЕО)

18.08.2018

Астанада мемлекеттік қызметкерлер арасында спорттық сайыс өтіп жатыр

18.08.2018

Қаламгер Сұлтан Қалиұлы дүниеден озды

18.08.2018

Бүгін Азия ойындарының салтанатты ашылуы өтеді

18.08.2018

Мыңнан аса астаналық веложарысқа қатысуда

18.08.2018

ҚМДБ еліміз қалалары бойынша айт намазының уақытын жариялады

18.08.2018

Демалыс күндері елімізде ауа райы құбылмалы болады

17.08.2018

Қазақстан Президенті «Журавлевка 1» ауыл шаруашылығы кешенін аралап көрді

17.08.2018

Роман Григорчук «Астана» клубының бас бапкерлігінен уақытша кетті

17.08.2018

Қазақстандық велотрекші әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Тілтолғақ пен тілтұтқа

Әлеуметтік желіден «Астана қаласы­ның қаракөз балдырғандары қазақша сөй­лемейтіні несі?» деген сыңайдағы сұрау­лы сөйлем, қобалжулы пікірді көзіміз шалып ойланып қалдық, қапаландық. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу