Сексендегі сергек актер

«Себеп бар жаным, себеп бар, аспандағы жұлдыздар айтса да, се­беп бар...» деп, Шекспирдің «Оте­ллосы» айтқандай, әр істің бас­талуында әйтеуір бір себептің болары анық. 

Егемен Қазақстан
28.09.2017 4655

Алматы облысының «Най­ман­бай батыр» ауылында (бұрынғы Әлі­би Жангелдин атындағы ұжым­шарда) шаруа отбасында дү­ни­еге келген Қазақстанның еңбек сі­ңірген әртісі Мәжит Ілиясқаров аға­мыз сексеннің сеңгіріне сергек же­тіп отыр. Ауыл тіршілігінің күллі тауқыметінен өте жүріп, кеу­десін керген күмбір әуездің не еке­нін ажырата алмай жүрген жас жі­гіттің құдіретті театр әлеміне ке­луінің өзін «тосыннан болды» десек – асыра, «жатса-тұрса арман­дады» десек – әсіреқызылға сал­ған болар едік. 

«...1957 жыл. Көктемнің соңғы мамыр айы. Алатаудың «Суық­тө­бе» сілемінің асты, «Беріктас» ел­ді мекенінің ортасы... Қой төлдету нау­қаны. Әлтай деген қойшының сақ­паншысымын. Сол иығымда үлкен қоржын. Еріп, езіліп жатқан қарды сылп-сылп басып, жаңа туған қозыларды шаранасынан ажыратып, қоржынның екі басын толтырып, жиып-теріп жүремін. Бәтеңкемнен су өтіп, ұлтаны ба­қа тұмсықтанып, оны ілдәлап баумен шандып, белінен айқыш-ұйқыш таңып тастағанмын. Екі көзім қарға қарығып, қып-қызыл боп қанталап кеткен. Сөйтіп жүріп «Тілеуқабақты» шырқата салам. Серікбай дейтін мал доқ­ты­ры асығыс, астындағы атын ақ көбік қып, салып-ұрып жетіп кел­ді де: «Андағы қозыларды киіз үйге таста да маған мінгес. Фестиваль өтіп жатыр. Ән айтатын адам таппай жүрміз. Сен байқауға қатысасың!» деп, әй-шәйға қаратпастан бөлімшенің орталығына алды да жөнелді. Содан не керек, «Бұғы мүйіз – Бесмойнақ» атты бөлімшенің №55 жылқы зауыты «Дегерес» дейтін совхоз орталығының Ұзын­ағашында өткен байқау мен Жам­был ауданы орталығында өт­кен байқаулардан өтіп, облыс ор­та­лығы Алматының сахнасынан бір-ақ шықтым. Консерватория деген сөзді бірінші естуім. Ол кезде он жылдық мектепті бітіріп, екі жыл еңбек етпейінше жоғары оқу орнына қабылдамайтын. Де­­герес­тің он жылдығын 1955 жы­­­лы бітірген болатынмын. Ха­­­лық әртісі, профессор Ас­қар Тоқ­­пановтың алдында «Қырық­тық­­шы» деген этюдпен емтихан тап­сырып, Құрманғазы атын­да­ғы консерваторияның театр бө­ліміне қабылдандым. Содан бе­рі міне, 60 жыл өтіпті?!.» деп кү­лімсірей еске алған, түйткілі көп тіршіліктің үлкенді-кішілі соқ­пағымен жүріп келе жатқан Мә­жит Ілиясқаров ағамыздың 80 жасқа толған мерейлі тойы Ж.Шанин атындағы академиялық қа­зақ драма театр сахнасында аталып өтпек. 

Ақ қағазға түскен жансыз әріп­терді сахна төрінде құй­қыл­жыта ті­рілтіп, көрер­меннің жүрегінде ес­­тен кетпестей сақталып қа­ла­тын өнердің қызығынан – азабы, тұщысынан – ащысы мол сы­нақ­ты жол екенін ұғыну үшін – Актер болу керек. Сахнада жүзден аса рөл сомдай жүріп, көрерменнің есі­не сақталмай қалып жататын да актерлер жеткілікті. Мә­жит аға, Мәскеу сапарында бір ғана Жевакинімен театр өне­рін зерттеуші, ғылым докторы Л.И.Богатенкованың ғылыми зе­рттемесіне арқау болғанын қа­лай­ша мақтанышпен атамасқа?! 

Мәжит ағамыз актерлік ойы­ны­мен қатар, замандастары мен те­атр жайлы қалам тартып жүр­ген қаламгер. Ол кісі көптеген порт­реттік мақалалар, өнер тұл­ға­­ларының шығармашылық бей­не­сі туралы жазды. Өзге жайлы жазуға ерінбейтін Мәжит аға­ның му­зыкалық білімі мен этно­гра­фия­лық танымы кімді де болсын таңқалдырарлықтай?!

«...Біздің Мәжит ағаның жа­ратылы­сы қызық жан. Бір кө­ңіл­денсе әңгіменің тиегін ағыз­ған­да, батыс, шығыс, өзіміздің төл әде­биетіміз бен мәдениетіміз жай­лы мағлұмат беріп, рухани азық бе­реді. Көсіле сөйлегенде, кіш­ке­не көзіне от түсіп, бойы жадырап, жаны шуақтанып, екі бетіне қан жүгіріп, құлпырып кетеді.» (Т.Өтебаев «Театр сыры» 48 бет).

Сапар Өтемісұлы, Қазақстан­ның еңбек сіңірген әртісі: «М­ә­кеңді 1967 жылдан бері бі­лемін...1967 жылы осы Шанин те­ат­рына актер болып келдім. Мә­кеңмен гастрольге бірге шы­ға­­тынбыз. Басты қасиеті – адал­ды­ғы. Театрда 50 жылдың ішінде Гарпагонды ойнады. Мәкең – өмірдегі Гарпагонды сомдады. Не деген ізденіс?! 200-ге жуық рольді сомдаудың қаншалық ең­бек екенін елестетіп көріңізші?! Ғ.Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш- Ба­ян сұлуында» Жантықты ойна­ды. Петропавл қаласына театр фес­тиваліне барғанда «Ең үздік ак­т­ер» номинациясын иеленді. Мен – Қарабай, Ол – Жантық болып ойнаймыз...»

Әнипа Қарабекова, мәдениет сала­сының үздігі: «1980 жылы те­атрға келген кезде ең алдымен, көр­кемдік кеңестің шешімімен қа­былдаған болатын. Сол кезде Мәжит ағаның «айналайын» деп сөйлегені жүрегімді жы­лытқан. Ж.Омаров келгенде ма­ған 3-ші құрамда Ақтоқтыны бер­ді. Мәжит аға Қоңқайды ойнады. Ду­лат Исабековтің «Мұңлық-Зар­лы­ғында» Мыстанды сомдадым. Ба­ланы суға тастайтын тұсқа Мә­жит аға 8 қатар өлең жазып берді. Зарлатқанымда сол сахна өте сәтті шықты. Дударевтің «Жауынгерлер» қойылымындағы әнім­ді қазақшаға аударды».

«...Анамның бір мұңды ес­те­­лігі ойыма оралған сайын, сек­сенім сергелдең күйге тү­сіп, мазам қашады. Сонау 1916 жы­­лы ұлт-азаттық көтеріліс бас­­­шыларының бірі Бекболат Әше­­­ке­ұлы 7-8 шілдеде Алма­ты­­­ның батысындағы (шамасы 40 шақырым) Үшқоңыр деген жерде Жайылмыс болысы­мен өзге де көршілес болыс­тар кө­терілісшілерінің басын қо­сып, Ресей патшасының Мау­сым жарлығын талқылайды. Жи­ында Бекболат батырдың ұсынысымен «тыл жұмыстарына адам бермеу» жөнінде шешім қа­былданады. Сөйтіп тамыз айы­ның ортасында Бекболат батыр бастаған көтерілісшілер жақ­сы қаруланған жазалаушы от­рядпен қақтығысады. Күші басым отрядқа төтеп бере алмаған көтерілісшілер қашып, Қытайға өтпек болады. Аттары болдырып, өздері әбден титықтап шаршаған босқын ел, соңғы асудан асарда күш жиып алу үшін бір сайда дамылдайды. Сол екі арада: «Ойбай, жазалаушы отряд кеп қал­ды?!» – деген айқай шығып, ел жапа-тармағай тау беткейіне өрмелеп, жан-дәрмені қалмай жанталасады. Асқандары асудан асып кетеді, аспағандары оққа ұшып, мерт болады. Апай-топай асығыста сай табанында тең-тең жүктермен бірге тарс-тұрс атылған атыстан шошып, шырқырап жылаған нәресте қыз бе­сігімен қалып кетеді. Отрядқа жол көрсетуші қазақтардың ішін­де бір Байзақ деген кісінің баласы жоқ екен. Перзент қып бауырына басып, асырап алады. Сол қыз бойжетіп, тұрмысқа шыққан біздің анамыз – Сарқыт болып шығады. 

Мен консерваторияны бітір­ген жылы анамның оңашада, іште жат­қан шерін қозғап, көзінің ша­ра­­сы жасқа толып, толғана айтқан тол­ғақты сыры әлі есімде. Әкесі кім?! Шешесі кім? Қазақ па, басқа ұлт па?.. Өйткені, тәжікше «ше­ка­­раны» – «сарқыт» дейді екен. Кімнің Сарқыты болды екен, Анам? Білмейміз. Беймәлім. Осы­ның бәрі жұмбақ мұнарымен қым­талып, құпия болып қалды. Сар­қыт анам қалған өмірінде трак­тор ай­дап, егін екті. Шопан бо­лып қой бақ­ты. Таусылмайтын колхоз­дың маусымдық жұмыстарына же­гіліп, күні өтті...» – деп, түп-тұ­қия­­нының тамырын таппай қи­налған Мәжит аға кенет кешегі соқ­­тықпалы-соқпағы мол за­ман­ның запыран зары құла­ғы­­на келгендей, мұңая үнсіз қал­ды...     

Өмір-теңізде арман шіркін, сар­қылған ба, қылқұйрық қиял жет­­кізген бе, сірә?! Өткеннің өк­ше­сіне басылмаған неткен тағдыр де­сеңші бұл! 

Сая ҚАСЫМБЕК,
драматург

Оңтүстік Қазақстан облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.08.2018

Елбасы Құрбан айт мерекесімен құттықтады

20.08.2018

«Ғарыш-Экология» ғылыми-зерттеу орталығы» РМК нысандарында баспасөз турын өткізді

20.08.2018

Б. Сағынтаев Шымкентті республикалық маңыздағы қала ретінде дамыту жөнінде кездесу өткізді

20.08.2018

Ригада «Шахмат патшалығы» атты анимациялық фильмі таныстырылды

20.08.2018

Ақмола облысының әкімі Дмитрий Алексанинге құттықтау жеделхатын жолдады

20.08.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Алик Шпекбаевты қабылдады

20.08.2018

«Жас Отан» мен «Қазақстанның Киберспорт Федерациясы» өзара меморандумға қол қойды

20.08.2018

Жұлдыз Ешімова еркін күрестен әйелдер арасында 53 келіде күміс медаль иеленді

20.08.2018

Маңғыстауда биыл 16 600 бала бірінші сыныпқа барады

20.08.2018

Мемлекет басшысы Астана қаласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өткізді

20.08.2018

Бақытжан Сағынтаев меморгандарды қайта орналастыру жөнінде кеңес өткізді

20.08.2018

Черногорияда суға батқан әйелдерді құтқаруға ұмтылған қазақстандық мерт болды

20.08.2018

«7-20-25» бағдарламасы бойынша несиеге мыңнан аса өтініш мақұлданды

20.08.2018

Фариза Алдоңғарова Азия ойындарының қола жүлдегері атанды

20.08.2018

Франциядағы әйгілі кинофестивальде қазақстандық режиссердің туындысы көрсетіледі

20.08.2018

26 тамыздан бастап Ресейден бензин әкелуге тыйым салынады

20.08.2018

Мәжіліс депутаттары «iKomek» орталығының жұмысымен танысты

20.08.2018

Бақытжан Сағынтаев мемлекеттік органдарды Шымкенттен Түркістанға көшіру барысымен танысты

20.08.2018

Шахматтан Еуропа чемпионатында «balapan» арнасының анимациялық мультхикаясы таныстырылды

20.08.2018

Азиада-2018: Академиялық есуден қазақстандық спортшылар келесі кезеңге өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Уикипедияның үйретері не?

Бүгінде адамдар қолдарына кітапты жиі ала бермейді. Оған себеп – интернет. Халық қажет деген мәліметтерді компью­терді ақтарып, уикипедиядан іздейді. Мұның өзі өскелең уақыттың талабы. Бі­­рақ сол ақпараттық технологияңыз уақыт­­тың талабымен үндескенімен, нақты ақпарат алып, тарихи шындыққа көз жет­кізгісі келген талғампаз адамдардың талабына сай келе бере ме? Міне, мәселенің осы жағына келгенде үлкен күмән туындай­тын тәрізді.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Тілтолғақ пен тілтұтқа

Әлеуметтік желіден «Астана қаласы­ның қаракөз балдырғандары қазақша сөй­лемейтіні несі?» деген сыңайдағы сұрау­лы сөйлем, қобалжулы пікірді көзіміз шалып ойланып қалдық, қапаландық. 

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу