Сексендегі сергек актер

«Себеп бар жаным, себеп бар, аспандағы жұлдыздар айтса да, се­беп бар...» деп, Шекспирдің «Оте­ллосы» айтқандай, әр істің бас­талуында әйтеуір бір себептің болары анық. 

Егемен Қазақстан
28.09.2017 4533

Алматы облысының «Най­ман­бай батыр» ауылында (бұрынғы Әлі­би Жангелдин атындағы ұжым­шарда) шаруа отбасында дү­ни­еге келген Қазақстанның еңбек сі­ңірген әртісі Мәжит Ілиясқаров аға­мыз сексеннің сеңгіріне сергек же­тіп отыр. Ауыл тіршілігінің күллі тауқыметінен өте жүріп, кеу­десін керген күмбір әуездің не еке­нін ажырата алмай жүрген жас жі­гіттің құдіретті театр әлеміне ке­луінің өзін «тосыннан болды» десек – асыра, «жатса-тұрса арман­дады» десек – әсіреқызылға сал­ған болар едік. 

«...1957 жыл. Көктемнің соңғы мамыр айы. Алатаудың «Суық­тө­бе» сілемінің асты, «Беріктас» ел­ді мекенінің ортасы... Қой төлдету нау­қаны. Әлтай деген қойшының сақ­паншысымын. Сол иығымда үлкен қоржын. Еріп, езіліп жатқан қарды сылп-сылп басып, жаңа туған қозыларды шаранасынан ажыратып, қоржынның екі басын толтырып, жиып-теріп жүремін. Бәтеңкемнен су өтіп, ұлтаны ба­қа тұмсықтанып, оны ілдәлап баумен шандып, белінен айқыш-ұйқыш таңып тастағанмын. Екі көзім қарға қарығып, қып-қызыл боп қанталап кеткен. Сөйтіп жүріп «Тілеуқабақты» шырқата салам. Серікбай дейтін мал доқ­ты­ры асығыс, астындағы атын ақ көбік қып, салып-ұрып жетіп кел­ді де: «Андағы қозыларды киіз үйге таста да маған мінгес. Фестиваль өтіп жатыр. Ән айтатын адам таппай жүрміз. Сен байқауға қатысасың!» деп, әй-шәйға қаратпастан бөлімшенің орталығына алды да жөнелді. Содан не керек, «Бұғы мүйіз – Бесмойнақ» атты бөлімшенің №55 жылқы зауыты «Дегерес» дейтін совхоз орталығының Ұзын­ағашында өткен байқау мен Жам­был ауданы орталығында өт­кен байқаулардан өтіп, облыс ор­та­лығы Алматының сахнасынан бір-ақ шықтым. Консерватория деген сөзді бірінші естуім. Ол кезде он жылдық мектепті бітіріп, екі жыл еңбек етпейінше жоғары оқу орнына қабылдамайтын. Де­­герес­тің он жылдығын 1955 жы­­­лы бітірген болатынмын. Ха­­­лық әртісі, профессор Ас­қар Тоқ­­пановтың алдында «Қырық­тық­­шы» деген этюдпен емтихан тап­сырып, Құрманғазы атын­да­ғы консерваторияның театр бө­ліміне қабылдандым. Содан бе­рі міне, 60 жыл өтіпті?!.» деп кү­лімсірей еске алған, түйткілі көп тіршіліктің үлкенді-кішілі соқ­пағымен жүріп келе жатқан Мә­жит Ілиясқаров ағамыздың 80 жасқа толған мерейлі тойы Ж.Шанин атындағы академиялық қа­зақ драма театр сахнасында аталып өтпек. 

Ақ қағазға түскен жансыз әріп­терді сахна төрінде құй­қыл­жыта ті­рілтіп, көрер­меннің жүрегінде ес­­тен кетпестей сақталып қа­ла­тын өнердің қызығынан – азабы, тұщысынан – ащысы мол сы­нақ­ты жол екенін ұғыну үшін – Актер болу керек. Сахнада жүзден аса рөл сомдай жүріп, көрерменнің есі­не сақталмай қалып жататын да актерлер жеткілікті. Мә­жит аға, Мәскеу сапарында бір ғана Жевакинімен театр өне­рін зерттеуші, ғылым докторы Л.И.Богатенкованың ғылыми зе­рттемесіне арқау болғанын қа­лай­ша мақтанышпен атамасқа?! 

Мәжит ағамыз актерлік ойы­ны­мен қатар, замандастары мен те­атр жайлы қалам тартып жүр­ген қаламгер. Ол кісі көптеген порт­реттік мақалалар, өнер тұл­ға­­ларының шығармашылық бей­не­сі туралы жазды. Өзге жайлы жазуға ерінбейтін Мәжит аға­ның му­зыкалық білімі мен этно­гра­фия­лық танымы кімді де болсын таңқалдырарлықтай?!

«...Біздің Мәжит ағаның жа­ратылы­сы қызық жан. Бір кө­ңіл­денсе әңгіменің тиегін ағыз­ған­да, батыс, шығыс, өзіміздің төл әде­биетіміз бен мәдениетіміз жай­лы мағлұмат беріп, рухани азық бе­реді. Көсіле сөйлегенде, кіш­ке­не көзіне от түсіп, бойы жадырап, жаны шуақтанып, екі бетіне қан жүгіріп, құлпырып кетеді.» (Т.Өтебаев «Театр сыры» 48 бет).

Сапар Өтемісұлы, Қазақстан­ның еңбек сіңірген әртісі: «М­ә­кеңді 1967 жылдан бері бі­лемін...1967 жылы осы Шанин те­ат­рына актер болып келдім. Мә­кеңмен гастрольге бірге шы­ға­­тынбыз. Басты қасиеті – адал­ды­ғы. Театрда 50 жылдың ішінде Гарпагонды ойнады. Мәкең – өмірдегі Гарпагонды сомдады. Не деген ізденіс?! 200-ге жуық рольді сомдаудың қаншалық ең­бек екенін елестетіп көріңізші?! Ғ.Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш- Ба­ян сұлуында» Жантықты ойна­ды. Петропавл қаласына театр фес­тиваліне барғанда «Ең үздік ак­т­ер» номинациясын иеленді. Мен – Қарабай, Ол – Жантық болып ойнаймыз...»

Әнипа Қарабекова, мәдениет сала­сының үздігі: «1980 жылы те­атрға келген кезде ең алдымен, көр­кемдік кеңестің шешімімен қа­былдаған болатын. Сол кезде Мәжит ағаның «айналайын» деп сөйлегені жүрегімді жы­лытқан. Ж.Омаров келгенде ма­ған 3-ші құрамда Ақтоқтыны бер­ді. Мәжит аға Қоңқайды ойнады. Ду­лат Исабековтің «Мұңлық-Зар­лы­ғында» Мыстанды сомдадым. Ба­ланы суға тастайтын тұсқа Мә­жит аға 8 қатар өлең жазып берді. Зарлатқанымда сол сахна өте сәтті шықты. Дударевтің «Жауынгерлер» қойылымындағы әнім­ді қазақшаға аударды».

«...Анамның бір мұңды ес­те­­лігі ойыма оралған сайын, сек­сенім сергелдең күйге тү­сіп, мазам қашады. Сонау 1916 жы­­лы ұлт-азаттық көтеріліс бас­­­шыларының бірі Бекболат Әше­­­ке­ұлы 7-8 шілдеде Алма­ты­­­ның батысындағы (шамасы 40 шақырым) Үшқоңыр деген жерде Жайылмыс болысы­мен өзге де көршілес болыс­тар кө­терілісшілерінің басын қо­сып, Ресей патшасының Мау­сым жарлығын талқылайды. Жи­ында Бекболат батырдың ұсынысымен «тыл жұмыстарына адам бермеу» жөнінде шешім қа­былданады. Сөйтіп тамыз айы­ның ортасында Бекболат батыр бастаған көтерілісшілер жақ­сы қаруланған жазалаушы от­рядпен қақтығысады. Күші басым отрядқа төтеп бере алмаған көтерілісшілер қашып, Қытайға өтпек болады. Аттары болдырып, өздері әбден титықтап шаршаған босқын ел, соңғы асудан асарда күш жиып алу үшін бір сайда дамылдайды. Сол екі арада: «Ойбай, жазалаушы отряд кеп қал­ды?!» – деген айқай шығып, ел жапа-тармағай тау беткейіне өрмелеп, жан-дәрмені қалмай жанталасады. Асқандары асудан асып кетеді, аспағандары оққа ұшып, мерт болады. Апай-топай асығыста сай табанында тең-тең жүктермен бірге тарс-тұрс атылған атыстан шошып, шырқырап жылаған нәресте қыз бе­сігімен қалып кетеді. Отрядқа жол көрсетуші қазақтардың ішін­де бір Байзақ деген кісінің баласы жоқ екен. Перзент қып бауырына басып, асырап алады. Сол қыз бойжетіп, тұрмысқа шыққан біздің анамыз – Сарқыт болып шығады. 

Мен консерваторияны бітір­ген жылы анамның оңашада, іште жат­қан шерін қозғап, көзінің ша­ра­­сы жасқа толып, толғана айтқан тол­ғақты сыры әлі есімде. Әкесі кім?! Шешесі кім? Қазақ па, басқа ұлт па?.. Өйткені, тәжікше «ше­ка­­раны» – «сарқыт» дейді екен. Кімнің Сарқыты болды екен, Анам? Білмейміз. Беймәлім. Осы­ның бәрі жұмбақ мұнарымен қым­талып, құпия болып қалды. Сар­қыт анам қалған өмірінде трак­тор ай­дап, егін екті. Шопан бо­лып қой бақ­ты. Таусылмайтын колхоз­дың маусымдық жұмыстарына же­гіліп, күні өтті...» – деп, түп-тұ­қия­­нының тамырын таппай қи­налған Мәжит аға кенет кешегі соқ­­тықпалы-соқпағы мол за­ман­ның запыран зары құла­ғы­­на келгендей, мұңая үнсіз қал­ды...     

Өмір-теңізде арман шіркін, сар­қылған ба, қылқұйрық қиял жет­­кізген бе, сірә?! Өткеннің өк­ше­сіне басылмаған неткен тағдыр де­сеңші бұл! 

Сая ҚАСЫМБЕК,
драматург

Оңтүстік Қазақстан облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

26.05.2018

Оңтүстік және Солтүстік Корея көшбасшылары екінші рет кездесті

26.05.2018

Астанада «Қолөнер – рухани жаңғырудың жарқын жолы» атты шеберлік сыныбы өтті

26.05.2018

Қазақстанның барлық балалары ТОКАМАК ғылыми орталығымен танысулары қажет - Даниал Ахметов

26.05.2018

150-ден астам студент Ақтөбе облысы әкімінің шәкіртақысын иеленді

26.05.2018

Астананың 120 гектардай жері саябақ пен гүлзарға айналады

26.05.2018

«Тоғызқұмалақ» мобильді қосымшасының авторы арнайы марапатқа ие болды

26.05.2018

Балалар үйлерінің тәрбиеленушілері Оңтүстік Қазақстанға экскурсиямен барды

26.05.2018

Павлодарда Оқушылар сарайында IT-сыныптар ашылды

26.05.2018

Батыс Қазақстанның Ақжайық ауданында жерлестер форумы өтті

25.05.2018

Азия ойындарында жүлдегер атанды

25.05.2018

Қазақстан Республикасының Президенті жанындағы Азаматтық мәселелері жөніндегі комиссияның кезекті отырысы өтті

25.05.2018

Алакөлге 15 маусымнан бастап пойыз жүреді

25.05.2018

Қармақшы ауданында жаңа мектеп пен балабақша ашылды

25.05.2018

Бақытжан Сағынтаев Қостанай облысындағы технологиялық жаңғыртумен танысты

25.05.2018

Атырау облысында бес мыңнан астам мектеп бітіруші үшін соңғы қоңырау соғылды

25.05.2018

Премьер-Министр Рудный студенттерімен кездесті

25.05.2018

БАӘ инвесторлары Атырау облысында жобаларды іске асыруға қызығушылық танытты

25.05.2018

Соңғы қоңырау сыңғыры

25.05.2018

Қызылорда облысында қосалқы станцияның құрылысы аяқталды

25.05.2018

«Сыр дарыны» медалімен марапатталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Діни еркіндік пен бетімен кетушілікті ажырата білейік

Қазақта «Дінің тұрсын дін аман» деген ізгі тілекке негізделген, жамағат жиі айтып жүретін нақыл сөз бар. Осы нақылдың ішкі өзегіне тереңірек үңілетін болсаңыз, оның мән-маңызының қаншалықты жоғары екенін аңғармай қалуыңыз мүмкін емес.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Жаһандық экономика жаңғырығы

Соңғы жылдары әлемдік экономикада өсім көлемі төмендеп, халықаралық сауданың даму қарқыны баяулағаны мәлім. Отандық сарапшылардың пайымдауынша, жаһандық саясаттағы қатынастардың күрделене түскеніне байланысты биылғы жылы да экономикалық көрсеткіштер көңіл көншітерлік деңгейге көтерілмеуі мүмкін. 

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

Музей – тарихпен тілдесу мүйісі

Аспан асты, жер үстінде өсіп-өн­ген қай халықтың болмасын адамзат тари­хы­нан алар орны олардың ғаламдық өрке­ниет көшін ілгерілетуге қосқан ірілі-ұсақ­ты жетістіктерімен өлшенері талас тудырмаса керек. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Мәселе мамандық таңдауда емес, оқу бітірген соң жұмыс табуда

Абайдың жиырма бесінші сөзіндегі «Мына мен айтқан жол – мал аяр жол емес. Құдайдан қорық, пендеден ұял, балаң бала болсын десең – оқыт, мал аяма! Әйтпесе бір ит қазақ болып қалған соң, саған рақат көрсетер ме, өзі рақат көрер ме, яки жұртқа рақат көрсетер ме?» деген қағидаға табан тіреген қазақ ұл-қызын оқытуға ұмтылумен келеді.       G M T     Определить языкАзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский   АзербайджанскийАлбанскийАнглийскийАрабскийАрмянскийАфрикаансБаскскийБелорусскийБенгальскийБирманскийБолгарскийБоснийскийВаллийскийВенгерскийВьетнамскийГалисийскийГреческийГрузинскийГуджаратиДатскийЗулуИвритИгбоИдишИндонезийскийИрландскийИсландскийИспанскийИтальянскийЙорубаКазахскийКаннадаКаталанскийКитайский (Упр)Китайский (Трад)КорейскийКреольский (Гаити)КхмерскийЛаосскийЛатинскийЛатышскийЛитовскийМакедонскийМалагасийскийМалайскийМалайяламМальтийскийМаориМаратхиМонгольскийНемецкийНепалиНидерландскийНорвежскийПанджабиПерсидскийПольскийПортугальскийРумынскийРусскийСебуанскийСербскийСесотоСингальскийСловацкийСловенскийСомалиСуахилиСуданскийТагальскийТаджикскийТайскийТамильскийТелугуТурецкийУзбекскийУкраинскийУрдуФинскийФранцузскийХаусаХиндиХмонгХорватскийЧеваЧешскийШведскийЭсперантоЭстонскийЯванскийЯпонский                     Звуковая функция ограничена 200 символами     Настройки : История : Обратная связь : Donate Закрыть

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Мектеп вальсі туралы ой

Соңғы қоңырау – мектеп бітіруші түлектердің жанын тербететін аяулы сәт. Алабұртқан сезім, алып-ұшқан арман, үміт пен күдік. Одан өзге? Мектеп вальсі. Иә, мектеп вальсі туралы әр жүрек түкпірінде жазылмаған бір-бір шығарма бар шығар. Бұл – мектеп қабырғасымен, дос-құрбылармен ғана қоштасу емес, іште бұғып жатқан мөлдір, алғашқы алақұйын сезімдермен де қоштасу.

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу