Сексендегі сергек актер

«Себеп бар жаным, себеп бар, аспандағы жұлдыздар айтса да, се­беп бар...» деп, Шекспирдің «Оте­ллосы» айтқандай, әр істің бас­талуында әйтеуір бір себептің болары анық. 

Егемен Қазақстан
28.09.2017 4393

Алматы облысының «Най­ман­бай батыр» ауылында (бұрынғы Әлі­би Жангелдин атындағы ұжым­шарда) шаруа отбасында дү­ни­еге келген Қазақстанның еңбек сі­ңірген әртісі Мәжит Ілиясқаров аға­мыз сексеннің сеңгіріне сергек же­тіп отыр. Ауыл тіршілігінің күллі тауқыметінен өте жүріп, кеу­десін керген күмбір әуездің не еке­нін ажырата алмай жүрген жас жі­гіттің құдіретті театр әлеміне ке­луінің өзін «тосыннан болды» десек – асыра, «жатса-тұрса арман­дады» десек – әсіреқызылға сал­ған болар едік. 

«...1957 жыл. Көктемнің соңғы мамыр айы. Алатаудың «Суық­тө­бе» сілемінің асты, «Беріктас» ел­ді мекенінің ортасы... Қой төлдету нау­қаны. Әлтай деген қойшының сақ­паншысымын. Сол иығымда үлкен қоржын. Еріп, езіліп жатқан қарды сылп-сылп басып, жаңа туған қозыларды шаранасынан ажыратып, қоржынның екі басын толтырып, жиып-теріп жүремін. Бәтеңкемнен су өтіп, ұлтаны ба­қа тұмсықтанып, оны ілдәлап баумен шандып, белінен айқыш-ұйқыш таңып тастағанмын. Екі көзім қарға қарығып, қып-қызыл боп қанталап кеткен. Сөйтіп жүріп «Тілеуқабақты» шырқата салам. Серікбай дейтін мал доқ­ты­ры асығыс, астындағы атын ақ көбік қып, салып-ұрып жетіп кел­ді де: «Андағы қозыларды киіз үйге таста да маған мінгес. Фестиваль өтіп жатыр. Ән айтатын адам таппай жүрміз. Сен байқауға қатысасың!» деп, әй-шәйға қаратпастан бөлімшенің орталығына алды да жөнелді. Содан не керек, «Бұғы мүйіз – Бесмойнақ» атты бөлімшенің №55 жылқы зауыты «Дегерес» дейтін совхоз орталығының Ұзын­ағашында өткен байқау мен Жам­был ауданы орталығында өт­кен байқаулардан өтіп, облыс ор­та­лығы Алматының сахнасынан бір-ақ шықтым. Консерватория деген сөзді бірінші естуім. Ол кезде он жылдық мектепті бітіріп, екі жыл еңбек етпейінше жоғары оқу орнына қабылдамайтын. Де­­герес­тің он жылдығын 1955 жы­­­лы бітірген болатынмын. Ха­­­лық әртісі, профессор Ас­қар Тоқ­­пановтың алдында «Қырық­тық­­шы» деген этюдпен емтихан тап­сырып, Құрманғазы атын­да­ғы консерваторияның театр бө­ліміне қабылдандым. Содан бе­рі міне, 60 жыл өтіпті?!.» деп кү­лімсірей еске алған, түйткілі көп тіршіліктің үлкенді-кішілі соқ­пағымен жүріп келе жатқан Мә­жит Ілиясқаров ағамыздың 80 жасқа толған мерейлі тойы Ж.Шанин атындағы академиялық қа­зақ драма театр сахнасында аталып өтпек. 

Ақ қағазға түскен жансыз әріп­терді сахна төрінде құй­қыл­жыта ті­рілтіп, көрер­меннің жүрегінде ес­­тен кетпестей сақталып қа­ла­тын өнердің қызығынан – азабы, тұщысынан – ащысы мол сы­нақ­ты жол екенін ұғыну үшін – Актер болу керек. Сахнада жүзден аса рөл сомдай жүріп, көрерменнің есі­не сақталмай қалып жататын да актерлер жеткілікті. Мә­жит аға, Мәскеу сапарында бір ғана Жевакинімен театр өне­рін зерттеуші, ғылым докторы Л.И.Богатенкованың ғылыми зе­рттемесіне арқау болғанын қа­лай­ша мақтанышпен атамасқа?! 

Мәжит ағамыз актерлік ойы­ны­мен қатар, замандастары мен те­атр жайлы қалам тартып жүр­ген қаламгер. Ол кісі көптеген порт­реттік мақалалар, өнер тұл­ға­­ларының шығармашылық бей­не­сі туралы жазды. Өзге жайлы жазуға ерінбейтін Мәжит аға­ның му­зыкалық білімі мен этно­гра­фия­лық танымы кімді де болсын таңқалдырарлықтай?!

«...Біздің Мәжит ағаның жа­ратылы­сы қызық жан. Бір кө­ңіл­денсе әңгіменің тиегін ағыз­ған­да, батыс, шығыс, өзіміздің төл әде­биетіміз бен мәдениетіміз жай­лы мағлұмат беріп, рухани азық бе­реді. Көсіле сөйлегенде, кіш­ке­не көзіне от түсіп, бойы жадырап, жаны шуақтанып, екі бетіне қан жүгіріп, құлпырып кетеді.» (Т.Өтебаев «Театр сыры» 48 бет).

Сапар Өтемісұлы, Қазақстан­ның еңбек сіңірген әртісі: «М­ә­кеңді 1967 жылдан бері бі­лемін...1967 жылы осы Шанин те­ат­рына актер болып келдім. Мә­кеңмен гастрольге бірге шы­ға­­тынбыз. Басты қасиеті – адал­ды­ғы. Театрда 50 жылдың ішінде Гарпагонды ойнады. Мәкең – өмірдегі Гарпагонды сомдады. Не деген ізденіс?! 200-ге жуық рольді сомдаудың қаншалық ең­бек екенін елестетіп көріңізші?! Ғ.Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш- Ба­ян сұлуында» Жантықты ойна­ды. Петропавл қаласына театр фес­тиваліне барғанда «Ең үздік ак­т­ер» номинациясын иеленді. Мен – Қарабай, Ол – Жантық болып ойнаймыз...»

Әнипа Қарабекова, мәдениет сала­сының үздігі: «1980 жылы те­атрға келген кезде ең алдымен, көр­кемдік кеңестің шешімімен қа­былдаған болатын. Сол кезде Мәжит ағаның «айналайын» деп сөйлегені жүрегімді жы­лытқан. Ж.Омаров келгенде ма­ған 3-ші құрамда Ақтоқтыны бер­ді. Мәжит аға Қоңқайды ойнады. Ду­лат Исабековтің «Мұңлық-Зар­лы­ғында» Мыстанды сомдадым. Ба­ланы суға тастайтын тұсқа Мә­жит аға 8 қатар өлең жазып берді. Зарлатқанымда сол сахна өте сәтті шықты. Дударевтің «Жауынгерлер» қойылымындағы әнім­ді қазақшаға аударды».

«...Анамның бір мұңды ес­те­­лігі ойыма оралған сайын, сек­сенім сергелдең күйге тү­сіп, мазам қашады. Сонау 1916 жы­­лы ұлт-азаттық көтеріліс бас­­­шыларының бірі Бекболат Әше­­­ке­ұлы 7-8 шілдеде Алма­ты­­­ның батысындағы (шамасы 40 шақырым) Үшқоңыр деген жерде Жайылмыс болысы­мен өзге де көршілес болыс­тар кө­терілісшілерінің басын қо­сып, Ресей патшасының Мау­сым жарлығын талқылайды. Жи­ында Бекболат батырдың ұсынысымен «тыл жұмыстарына адам бермеу» жөнінде шешім қа­былданады. Сөйтіп тамыз айы­ның ортасында Бекболат батыр бастаған көтерілісшілер жақ­сы қаруланған жазалаушы от­рядпен қақтығысады. Күші басым отрядқа төтеп бере алмаған көтерілісшілер қашып, Қытайға өтпек болады. Аттары болдырып, өздері әбден титықтап шаршаған босқын ел, соңғы асудан асарда күш жиып алу үшін бір сайда дамылдайды. Сол екі арада: «Ойбай, жазалаушы отряд кеп қал­ды?!» – деген айқай шығып, ел жапа-тармағай тау беткейіне өрмелеп, жан-дәрмені қалмай жанталасады. Асқандары асудан асып кетеді, аспағандары оққа ұшып, мерт болады. Апай-топай асығыста сай табанында тең-тең жүктермен бірге тарс-тұрс атылған атыстан шошып, шырқырап жылаған нәресте қыз бе­сігімен қалып кетеді. Отрядқа жол көрсетуші қазақтардың ішін­де бір Байзақ деген кісінің баласы жоқ екен. Перзент қып бауырына басып, асырап алады. Сол қыз бойжетіп, тұрмысқа шыққан біздің анамыз – Сарқыт болып шығады. 

Мен консерваторияны бітір­ген жылы анамның оңашада, іште жат­қан шерін қозғап, көзінің ша­ра­­сы жасқа толып, толғана айтқан тол­ғақты сыры әлі есімде. Әкесі кім?! Шешесі кім? Қазақ па, басқа ұлт па?.. Өйткені, тәжікше «ше­ка­­раны» – «сарқыт» дейді екен. Кімнің Сарқыты болды екен, Анам? Білмейміз. Беймәлім. Осы­ның бәрі жұмбақ мұнарымен қым­талып, құпия болып қалды. Сар­қыт анам қалған өмірінде трак­тор ай­дап, егін екті. Шопан бо­лып қой бақ­ты. Таусылмайтын колхоз­дың маусымдық жұмыстарына же­гіліп, күні өтті...» – деп, түп-тұ­қия­­нының тамырын таппай қи­налған Мәжит аға кенет кешегі соқ­­тықпалы-соқпағы мол за­ман­ның запыран зары құла­ғы­­на келгендей, мұңая үнсіз қал­ды...     

Өмір-теңізде арман шіркін, сар­қылған ба, қылқұйрық қиял жет­­кізген бе, сірә?! Өткеннің өк­ше­сіне басылмаған неткен тағдыр де­сеңші бұл! 

Сая ҚАСЫМБЕК,
драматург

Оңтүстік Қазақстан облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2018

Белоруссия сапындағы Динара Әлімбекова Олимпиада чемпионы атанды

22.02.2018

ЕО - Орталық Азия қарым-қатынастарының 25 жылдығына орай халықаралық конференция өтті

22.02.2018

Бақытжан Сағынтаев отандық сарапшылармен өңірлерді дамыту мәселелерін талқылады

22.02.2018

Астанада «Енді ешқашан: Ашаршылық, Холокост, Камбоджа, Қожалы, Руанда» фотокөрмесі өтті

22.02.2018

Астанада әйелдер күресінің академиясы ашылды

22.02.2018

Тамара Дүйсенова «Нұр Отан» партиясының Хатшысы қызметіне тағайындалды

22.02.2018

Джордже Деспотович: «Біз ертеңгі кездесуде жоғары нәтижеге жетуге тырысамыз»

22.02.2018

Станимир Стоилов: «Ертеңгі кездесуде қорғаныста барынша сақ болып, өз ойынымызды көрсетуіміз қажет»

22.02.2018

Жоржи Жезуш: «Біздің жоғары нәтижеге жетуге мүмкіндігіміз бар»

22.02.2018

Астананың 20 жылдығына орай өтетін маңызды шаралар белгілі болды

22.02.2018

Желсон Мартинш: «Біз біртұтас команда ретінде ойнаймыз»

22.02.2018

Ұлттық банк басшысы қаржы пирамидасының басты белгілерін атады

22.02.2018

Ұлттық банк басшысы теңге бағамына қатысты болжам жасады

22.02.2018

Тараздағы «Жеңіс» саябағы қайта жаңғыртылады

22.02.2018

Ақышев: Теңге жыл басынан бері 4%-ға нығайды

22.02.2018

Атырау облыстық театрына «Академиялық» мәртебе салтанатты түрде табысталды

22.02.2018

Мейірбек Сұлтанхан «Астана – биік төрім, Қызылорда – туған жерім!» республикалық айтыста жеңімпаз атанды

22.02.2018

Шетелдік ЖОО-лардың қазақстандық студенттерге қызығушылығы жоғары

22.02.2018

Атырауда мемлекеттік туды 91 метр биіктікке көтереді

22.02.2018

Оңтүстікте тағы үш аудан құру ұсынылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Даму үшін әділдік ауадай қажет

Әділдік қашанда адамзаттың арманы болып келеді. Жасыратыны жоқ, кейде бір ұжым түгілі, бір отбасының өзінде әділдік кемшін қалып жатады. Осындай жағдайда оның тұтас мемлекетте орнауы орындалмас армандай көрінетіні рас.

Зарема ШӘУКЕНОВА, ҰҒА корреспондент-мүшесі

Конфессияаралық диалогтың қазақстандық алаңы

Атақты америкалық саясаттанушы Самуэль Хантингтон 1996 жылы өзінің әлемдік ғылыми қоғамдас­тық арасында кең талқылауға түс­кен «Өркениеттер қақтығысы және әлемдік тәртіптің трансформациясы» атты кітабын жарыққа шығарды. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Қайтқан малда қайыр бар

Осының алдында газет бетінде жарияланған «Бай бол­­саң, халқыңмен бол!» атты мақа­ламызда («Егемен Қазақстан», 09.02. 2018 жыл) меншік иелері­нің елімізден астыртын жолдар арқылы шығарып әкетіп жатқан капиталының түбі оларға қайыр бермейтіндігін, қазіргі күні Батыс әлемінде жүріп жатқан саяси-эко­номикалық үдерістердің екпі­німен бұл қаржылар сол жақ­тың өзінде ерте ме, кеш пе, қақпан­ға түсірілетіндігін, ал оның идеологиясы қазірдің өзінде әзір екендігін жазған едік. 

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Халық тәжірибесі – құндылық

Елшіл қайраткер Смағұл Сәдуақасұлы «Сәрсенбек» атты романында (1922) бас қаһармандарының аузынан «Қазақ неше жылда нағыз Жапониядай болады», «Қазақ Жапония секілді болу үшін өзінің елдігі өзінде болу керек», «Мыңдаған, миллиондаған қазақтар жұмысшы болып істесе, өз жерінің байлығының рахатын көрген емей немене?! Бұл дегенің адам айтқысыз жаңару болар еді» дейтін пікірлер айтқызады. Ел келешегінің мүбәрак жолын меңзеген нұсқа сөз деп қабылдаған дұрыс.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Жүздік құрылымда рулық үлес жоқ

Жақында танымал антрополог-академик Оразақ Смағұловтың «Қазақ халқының шығу тегі» атты еңбегі жарыққа шықты. Туындыда қазақ халқы осыдан қырық ғасыр бұрын Еуразия даласында дара этнос ретінде қалыптасқаны физикалық антропология арқылы дәлелденіпті. 

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу