Сексендегі сергек актер

«Себеп бар жаным, себеп бар, аспандағы жұлдыздар айтса да, се­беп бар...» деп, Шекспирдің «Оте­ллосы» айтқандай, әр істің бас­талуында әйтеуір бір себептің болары анық. 

Егемен Қазақстан
28.09.2017 4929
2

Алматы облысының «Най­ман­бай батыр» ауылында (бұрынғы Әлі­би Жангелдин атындағы ұжым­шарда) шаруа отбасында дү­ни­еге келген Қазақстанның еңбек сі­ңірген әртісі Мәжит Ілиясқаров аға­мыз сексеннің сеңгіріне сергек же­тіп отыр. Ауыл тіршілігінің күллі тауқыметінен өте жүріп, кеу­десін керген күмбір әуездің не еке­нін ажырата алмай жүрген жас жі­гіттің құдіретті театр әлеміне ке­луінің өзін «тосыннан болды» десек – асыра, «жатса-тұрса арман­дады» десек – әсіреқызылға сал­ған болар едік. 

«...1957 жыл. Көктемнің соңғы мамыр айы. Алатаудың «Суық­тө­бе» сілемінің асты, «Беріктас» ел­ді мекенінің ортасы... Қой төлдету нау­қаны. Әлтай деген қойшының сақ­паншысымын. Сол иығымда үлкен қоржын. Еріп, езіліп жатқан қарды сылп-сылп басып, жаңа туған қозыларды шаранасынан ажыратып, қоржынның екі басын толтырып, жиып-теріп жүремін. Бәтеңкемнен су өтіп, ұлтаны ба­қа тұмсықтанып, оны ілдәлап баумен шандып, белінен айқыш-ұйқыш таңып тастағанмын. Екі көзім қарға қарығып, қып-қызыл боп қанталап кеткен. Сөйтіп жүріп «Тілеуқабақты» шырқата салам. Серікбай дейтін мал доқ­ты­ры асығыс, астындағы атын ақ көбік қып, салып-ұрып жетіп кел­ді де: «Андағы қозыларды киіз үйге таста да маған мінгес. Фестиваль өтіп жатыр. Ән айтатын адам таппай жүрміз. Сен байқауға қатысасың!» деп, әй-шәйға қаратпастан бөлімшенің орталығына алды да жөнелді. Содан не керек, «Бұғы мүйіз – Бесмойнақ» атты бөлімшенің №55 жылқы зауыты «Дегерес» дейтін совхоз орталығының Ұзын­ағашында өткен байқау мен Жам­был ауданы орталығында өт­кен байқаулардан өтіп, облыс ор­та­лығы Алматының сахнасынан бір-ақ шықтым. Консерватория деген сөзді бірінші естуім. Ол кезде он жылдық мектепті бітіріп, екі жыл еңбек етпейінше жоғары оқу орнына қабылдамайтын. Де­­герес­тің он жылдығын 1955 жы­­­лы бітірген болатынмын. Ха­­­лық әртісі, профессор Ас­қар Тоқ­­пановтың алдында «Қырық­тық­­шы» деген этюдпен емтихан тап­сырып, Құрманғазы атын­да­ғы консерваторияның театр бө­ліміне қабылдандым. Содан бе­рі міне, 60 жыл өтіпті?!.» деп кү­лімсірей еске алған, түйткілі көп тіршіліктің үлкенді-кішілі соқ­пағымен жүріп келе жатқан Мә­жит Ілиясқаров ағамыздың 80 жасқа толған мерейлі тойы Ж.Шанин атындағы академиялық қа­зақ драма театр сахнасында аталып өтпек. 

Ақ қағазға түскен жансыз әріп­терді сахна төрінде құй­қыл­жыта ті­рілтіп, көрер­меннің жүрегінде ес­­тен кетпестей сақталып қа­ла­тын өнердің қызығынан – азабы, тұщысынан – ащысы мол сы­нақ­ты жол екенін ұғыну үшін – Актер болу керек. Сахнада жүзден аса рөл сомдай жүріп, көрерменнің есі­не сақталмай қалып жататын да актерлер жеткілікті. Мә­жит аға, Мәскеу сапарында бір ғана Жевакинімен театр өне­рін зерттеуші, ғылым докторы Л.И.Богатенкованың ғылыми зе­рттемесіне арқау болғанын қа­лай­ша мақтанышпен атамасқа?! 

Мәжит ағамыз актерлік ойы­ны­мен қатар, замандастары мен те­атр жайлы қалам тартып жүр­ген қаламгер. Ол кісі көптеген порт­реттік мақалалар, өнер тұл­ға­­ларының шығармашылық бей­не­сі туралы жазды. Өзге жайлы жазуға ерінбейтін Мәжит аға­ның му­зыкалық білімі мен этно­гра­фия­лық танымы кімді де болсын таңқалдырарлықтай?!

«...Біздің Мәжит ағаның жа­ратылы­сы қызық жан. Бір кө­ңіл­денсе әңгіменің тиегін ағыз­ған­да, батыс, шығыс, өзіміздің төл әде­биетіміз бен мәдениетіміз жай­лы мағлұмат беріп, рухани азық бе­реді. Көсіле сөйлегенде, кіш­ке­не көзіне от түсіп, бойы жадырап, жаны шуақтанып, екі бетіне қан жүгіріп, құлпырып кетеді.» (Т.Өтебаев «Театр сыры» 48 бет).

Сапар Өтемісұлы, Қазақстан­ның еңбек сіңірген әртісі: «М­ә­кеңді 1967 жылдан бері бі­лемін...1967 жылы осы Шанин те­ат­рына актер болып келдім. Мә­кеңмен гастрольге бірге шы­ға­­тынбыз. Басты қасиеті – адал­ды­ғы. Театрда 50 жылдың ішінде Гарпагонды ойнады. Мәкең – өмірдегі Гарпагонды сомдады. Не деген ізденіс?! 200-ге жуық рольді сомдаудың қаншалық ең­бек екенін елестетіп көріңізші?! Ғ.Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш- Ба­ян сұлуында» Жантықты ойна­ды. Петропавл қаласына театр фес­тиваліне барғанда «Ең үздік ак­т­ер» номинациясын иеленді. Мен – Қарабай, Ол – Жантық болып ойнаймыз...»

Әнипа Қарабекова, мәдениет сала­сының үздігі: «1980 жылы те­атрға келген кезде ең алдымен, көр­кемдік кеңестің шешімімен қа­былдаған болатын. Сол кезде Мәжит ағаның «айналайын» деп сөйлегені жүрегімді жы­лытқан. Ж.Омаров келгенде ма­ған 3-ші құрамда Ақтоқтыны бер­ді. Мәжит аға Қоңқайды ойнады. Ду­лат Исабековтің «Мұңлық-Зар­лы­ғында» Мыстанды сомдадым. Ба­ланы суға тастайтын тұсқа Мә­жит аға 8 қатар өлең жазып берді. Зарлатқанымда сол сахна өте сәтті шықты. Дударевтің «Жауынгерлер» қойылымындағы әнім­ді қазақшаға аударды».

«...Анамның бір мұңды ес­те­­лігі ойыма оралған сайын, сек­сенім сергелдең күйге тү­сіп, мазам қашады. Сонау 1916 жы­­лы ұлт-азаттық көтеріліс бас­­­шыларының бірі Бекболат Әше­­­ке­ұлы 7-8 шілдеде Алма­ты­­­ның батысындағы (шамасы 40 шақырым) Үшқоңыр деген жерде Жайылмыс болысы­мен өзге де көршілес болыс­тар кө­терілісшілерінің басын қо­сып, Ресей патшасының Мау­сым жарлығын талқылайды. Жи­ында Бекболат батырдың ұсынысымен «тыл жұмыстарына адам бермеу» жөнінде шешім қа­былданады. Сөйтіп тамыз айы­ның ортасында Бекболат батыр бастаған көтерілісшілер жақ­сы қаруланған жазалаушы от­рядпен қақтығысады. Күші басым отрядқа төтеп бере алмаған көтерілісшілер қашып, Қытайға өтпек болады. Аттары болдырып, өздері әбден титықтап шаршаған босқын ел, соңғы асудан асарда күш жиып алу үшін бір сайда дамылдайды. Сол екі арада: «Ойбай, жазалаушы отряд кеп қал­ды?!» – деген айқай шығып, ел жапа-тармағай тау беткейіне өрмелеп, жан-дәрмені қалмай жанталасады. Асқандары асудан асып кетеді, аспағандары оққа ұшып, мерт болады. Апай-топай асығыста сай табанында тең-тең жүктермен бірге тарс-тұрс атылған атыстан шошып, шырқырап жылаған нәресте қыз бе­сігімен қалып кетеді. Отрядқа жол көрсетуші қазақтардың ішін­де бір Байзақ деген кісінің баласы жоқ екен. Перзент қып бауырына басып, асырап алады. Сол қыз бойжетіп, тұрмысқа шыққан біздің анамыз – Сарқыт болып шығады. 

Мен консерваторияны бітір­ген жылы анамның оңашада, іште жат­қан шерін қозғап, көзінің ша­ра­­сы жасқа толып, толғана айтқан тол­ғақты сыры әлі есімде. Әкесі кім?! Шешесі кім? Қазақ па, басқа ұлт па?.. Өйткені, тәжікше «ше­ка­­раны» – «сарқыт» дейді екен. Кімнің Сарқыты болды екен, Анам? Білмейміз. Беймәлім. Осы­ның бәрі жұмбақ мұнарымен қым­талып, құпия болып қалды. Сар­қыт анам қалған өмірінде трак­тор ай­дап, егін екті. Шопан бо­лып қой бақ­ты. Таусылмайтын колхоз­дың маусымдық жұмыстарына же­гіліп, күні өтті...» – деп, түп-тұ­қия­­нының тамырын таппай қи­налған Мәжит аға кенет кешегі соқ­­тықпалы-соқпағы мол за­ман­ның запыран зары құла­ғы­­на келгендей, мұңая үнсіз қал­ды...     

Өмір-теңізде арман шіркін, сар­қылған ба, қылқұйрық қиял жет­­кізген бе, сірә?! Өткеннің өк­ше­сіне басылмаған неткен тағдыр де­сеңші бұл! 

Сая ҚАСЫМБЕК,
драматург

Оңтүстік Қазақстан облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2019

Екатеринбургтағы жол апатында 5 қазақстандық зардап шекті

21.02.2019

Жамбылда аз қамтылған және көпбалалы отбасылар үшін 10 жатақхана салынады

21.02.2019

Үкіметті уақытша басқару Асқар Маминге жүктелді

21.02.2019

Мемлекет басшысының мәлімдемесі

21.02.2019

Елбасы Үкіметті таратты

21.02.2019

Н.Нығматулин Аустрия Парламенті Ұлттық Кеңесінің төрағасымен кездесті

21.02.2019

Сенаторлар халықаралық келісімдерді ратификациялады

21.02.2019

Индустрияландыру бағдарламасы аясында 20 мың тұрақты жұмыс орны ашылады

21.02.2019

Қызылордалық полицейлер заңсыз аң аулаушыларды ұстады

21.02.2019

Түркістан облысының өз футбол командасы құрылады

21.02.2019

Жайық өзені бойында ауқымды рейд өткізілді

21.02.2019

Биыл 65 мың ірі қара сатып алуға ақша бөлінеді

21.02.2019

Бас прокуратура өтемақы қорына өндіру тәртібін түсіндірді

21.02.2019

Қоғамға көмектесетін инклюзивті инновациялар

21.02.2019

Дариға Назарбаева Еуропалық Одақтың Орталық Азия жөніндегі арнайы өкілімен кездесті

21.02.2019

Airastana 1 сәуірден бастап Қазақстан арқылы Ташкентке рейстерді ұлғайтады

21.02.2019

Қазақстан Ұлттық Банкінің төрағасы неміс бизнес-қоғамдастығының өкілдерімен кездесті

21.02.2019

Қазақстан мен ЕҚДБ арасындағы ынтымақтастық мәселесі талқыланды

21.02.2019

Семейлік оқушы-кәсіпкер Нәдір Сәбитов жиһаз шығаратын цех ашты

21.02.2019

Алексей Луценко «Оман турының» жеңімпазы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу