Сексендегі сергек актер

«Себеп бар жаным, себеп бар, аспандағы жұлдыздар айтса да, се­беп бар...» деп, Шекспирдің «Оте­ллосы» айтқандай, әр істің бас­талуында әйтеуір бір себептің болары анық. 

Егемен Қазақстан
28.09.2017 4798
2

Алматы облысының «Най­ман­бай батыр» ауылында (бұрынғы Әлі­би Жангелдин атындағы ұжым­шарда) шаруа отбасында дү­ни­еге келген Қазақстанның еңбек сі­ңірген әртісі Мәжит Ілиясқаров аға­мыз сексеннің сеңгіріне сергек же­тіп отыр. Ауыл тіршілігінің күллі тауқыметінен өте жүріп, кеу­десін керген күмбір әуездің не еке­нін ажырата алмай жүрген жас жі­гіттің құдіретті театр әлеміне ке­луінің өзін «тосыннан болды» десек – асыра, «жатса-тұрса арман­дады» десек – әсіреқызылға сал­ған болар едік. 

«...1957 жыл. Көктемнің соңғы мамыр айы. Алатаудың «Суық­тө­бе» сілемінің асты, «Беріктас» ел­ді мекенінің ортасы... Қой төлдету нау­қаны. Әлтай деген қойшының сақ­паншысымын. Сол иығымда үлкен қоржын. Еріп, езіліп жатқан қарды сылп-сылп басып, жаңа туған қозыларды шаранасынан ажыратып, қоржынның екі басын толтырып, жиып-теріп жүремін. Бәтеңкемнен су өтіп, ұлтаны ба­қа тұмсықтанып, оны ілдәлап баумен шандып, белінен айқыш-ұйқыш таңып тастағанмын. Екі көзім қарға қарығып, қып-қызыл боп қанталап кеткен. Сөйтіп жүріп «Тілеуқабақты» шырқата салам. Серікбай дейтін мал доқ­ты­ры асығыс, астындағы атын ақ көбік қып, салып-ұрып жетіп кел­ді де: «Андағы қозыларды киіз үйге таста да маған мінгес. Фестиваль өтіп жатыр. Ән айтатын адам таппай жүрміз. Сен байқауға қатысасың!» деп, әй-шәйға қаратпастан бөлімшенің орталығына алды да жөнелді. Содан не керек, «Бұғы мүйіз – Бесмойнақ» атты бөлімшенің №55 жылқы зауыты «Дегерес» дейтін совхоз орталығының Ұзын­ағашында өткен байқау мен Жам­был ауданы орталығында өт­кен байқаулардан өтіп, облыс ор­та­лығы Алматының сахнасынан бір-ақ шықтым. Консерватория деген сөзді бірінші естуім. Ол кезде он жылдық мектепті бітіріп, екі жыл еңбек етпейінше жоғары оқу орнына қабылдамайтын. Де­­герес­тің он жылдығын 1955 жы­­­лы бітірген болатынмын. Ха­­­лық әртісі, профессор Ас­қар Тоқ­­пановтың алдында «Қырық­тық­­шы» деген этюдпен емтихан тап­сырып, Құрманғазы атын­да­ғы консерваторияның театр бө­ліміне қабылдандым. Содан бе­рі міне, 60 жыл өтіпті?!.» деп кү­лімсірей еске алған, түйткілі көп тіршіліктің үлкенді-кішілі соқ­пағымен жүріп келе жатқан Мә­жит Ілиясқаров ағамыздың 80 жасқа толған мерейлі тойы Ж.Шанин атындағы академиялық қа­зақ драма театр сахнасында аталып өтпек. 

Ақ қағазға түскен жансыз әріп­терді сахна төрінде құй­қыл­жыта ті­рілтіп, көрер­меннің жүрегінде ес­­тен кетпестей сақталып қа­ла­тын өнердің қызығынан – азабы, тұщысынан – ащысы мол сы­нақ­ты жол екенін ұғыну үшін – Актер болу керек. Сахнада жүзден аса рөл сомдай жүріп, көрерменнің есі­не сақталмай қалып жататын да актерлер жеткілікті. Мә­жит аға, Мәскеу сапарында бір ғана Жевакинімен театр өне­рін зерттеуші, ғылым докторы Л.И.Богатенкованың ғылыми зе­рттемесіне арқау болғанын қа­лай­ша мақтанышпен атамасқа?! 

Мәжит ағамыз актерлік ойы­ны­мен қатар, замандастары мен те­атр жайлы қалам тартып жүр­ген қаламгер. Ол кісі көптеген порт­реттік мақалалар, өнер тұл­ға­­ларының шығармашылық бей­не­сі туралы жазды. Өзге жайлы жазуға ерінбейтін Мәжит аға­ның му­зыкалық білімі мен этно­гра­фия­лық танымы кімді де болсын таңқалдырарлықтай?!

«...Біздің Мәжит ағаның жа­ратылы­сы қызық жан. Бір кө­ңіл­денсе әңгіменің тиегін ағыз­ған­да, батыс, шығыс, өзіміздің төл әде­биетіміз бен мәдениетіміз жай­лы мағлұмат беріп, рухани азық бе­реді. Көсіле сөйлегенде, кіш­ке­не көзіне от түсіп, бойы жадырап, жаны шуақтанып, екі бетіне қан жүгіріп, құлпырып кетеді.» (Т.Өтебаев «Театр сыры» 48 бет).

Сапар Өтемісұлы, Қазақстан­ның еңбек сіңірген әртісі: «М­ә­кеңді 1967 жылдан бері бі­лемін...1967 жылы осы Шанин те­ат­рына актер болып келдім. Мә­кеңмен гастрольге бірге шы­ға­­тынбыз. Басты қасиеті – адал­ды­ғы. Театрда 50 жылдың ішінде Гарпагонды ойнады. Мәкең – өмірдегі Гарпагонды сомдады. Не деген ізденіс?! 200-ге жуық рольді сомдаудың қаншалық ең­бек екенін елестетіп көріңізші?! Ғ.Мүсіреповтің «Қозы Көрпеш- Ба­ян сұлуында» Жантықты ойна­ды. Петропавл қаласына театр фес­тиваліне барғанда «Ең үздік ак­т­ер» номинациясын иеленді. Мен – Қарабай, Ол – Жантық болып ойнаймыз...»

Әнипа Қарабекова, мәдениет сала­сының үздігі: «1980 жылы те­атрға келген кезде ең алдымен, көр­кемдік кеңестің шешімімен қа­былдаған болатын. Сол кезде Мәжит ағаның «айналайын» деп сөйлегені жүрегімді жы­лытқан. Ж.Омаров келгенде ма­ған 3-ші құрамда Ақтоқтыны бер­ді. Мәжит аға Қоңқайды ойнады. Ду­лат Исабековтің «Мұңлық-Зар­лы­ғында» Мыстанды сомдадым. Ба­ланы суға тастайтын тұсқа Мә­жит аға 8 қатар өлең жазып берді. Зарлатқанымда сол сахна өте сәтті шықты. Дударевтің «Жауынгерлер» қойылымындағы әнім­ді қазақшаға аударды».

«...Анамның бір мұңды ес­те­­лігі ойыма оралған сайын, сек­сенім сергелдең күйге тү­сіп, мазам қашады. Сонау 1916 жы­­лы ұлт-азаттық көтеріліс бас­­­шыларының бірі Бекболат Әше­­­ке­ұлы 7-8 шілдеде Алма­ты­­­ның батысындағы (шамасы 40 шақырым) Үшқоңыр деген жерде Жайылмыс болысы­мен өзге де көршілес болыс­тар кө­терілісшілерінің басын қо­сып, Ресей патшасының Мау­сым жарлығын талқылайды. Жи­ында Бекболат батырдың ұсынысымен «тыл жұмыстарына адам бермеу» жөнінде шешім қа­былданады. Сөйтіп тамыз айы­ның ортасында Бекболат батыр бастаған көтерілісшілер жақ­сы қаруланған жазалаушы от­рядпен қақтығысады. Күші басым отрядқа төтеп бере алмаған көтерілісшілер қашып, Қытайға өтпек болады. Аттары болдырып, өздері әбден титықтап шаршаған босқын ел, соңғы асудан асарда күш жиып алу үшін бір сайда дамылдайды. Сол екі арада: «Ойбай, жазалаушы отряд кеп қал­ды?!» – деген айқай шығып, ел жапа-тармағай тау беткейіне өрмелеп, жан-дәрмені қалмай жанталасады. Асқандары асудан асып кетеді, аспағандары оққа ұшып, мерт болады. Апай-топай асығыста сай табанында тең-тең жүктермен бірге тарс-тұрс атылған атыстан шошып, шырқырап жылаған нәресте қыз бе­сігімен қалып кетеді. Отрядқа жол көрсетуші қазақтардың ішін­де бір Байзақ деген кісінің баласы жоқ екен. Перзент қып бауырына басып, асырап алады. Сол қыз бойжетіп, тұрмысқа шыққан біздің анамыз – Сарқыт болып шығады. 

Мен консерваторияны бітір­ген жылы анамның оңашада, іште жат­қан шерін қозғап, көзінің ша­ра­­сы жасқа толып, толғана айтқан тол­ғақты сыры әлі есімде. Әкесі кім?! Шешесі кім? Қазақ па, басқа ұлт па?.. Өйткені, тәжікше «ше­ка­­раны» – «сарқыт» дейді екен. Кімнің Сарқыты болды екен, Анам? Білмейміз. Беймәлім. Осы­ның бәрі жұмбақ мұнарымен қым­талып, құпия болып қалды. Сар­қыт анам қалған өмірінде трак­тор ай­дап, егін екті. Шопан бо­лып қой бақ­ты. Таусылмайтын колхоз­дың маусымдық жұмыстарына же­гіліп, күні өтті...» – деп, түп-тұ­қия­­нының тамырын таппай қи­налған Мәжит аға кенет кешегі соқ­­тықпалы-соқпағы мол за­ман­ның запыран зары құла­ғы­­на келгендей, мұңая үнсіз қал­ды...     

Өмір-теңізде арман шіркін, сар­қылған ба, қылқұйрық қиял жет­­кізген бе, сірә?! Өткеннің өк­ше­сіне басылмаған неткен тағдыр де­сеңші бұл! 

Сая ҚАСЫМБЕК,
драматург

Оңтүстік Қазақстан облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.11.2018

Әбдіманап Бектұрғанов: Тарихқа тағзым

21.11.2018

Қ.Әбдірахманов: «Ұлы даланың жеті қыры» әлем мәдениетін жақындастырады

21.11.2018

Павлодарда археологтар біздің заманымызға дейінгі 5-ші мыңжылдықта жерленген жылқылар сүйектерін тапқан

21.11.2018

«Ақтөбе» футбол клубы сенімді басқармаға берілді

21.11.2018

Ұлттар Лигасының қорытындысы шығарылды

21.11.2018

Такир Балықбаев: Жаңа еңбек жаңаша ой салды

21.11.2018

Ақтөбеде кәсіп бастағысы келетін жандарға кеңес берілді

21.11.2018

Мәулен Әшімбаев: Ұлт тарихын танудың жаңа кезеңі

21.11.2018

Chartbeat жобасы аясындағы байқау жеңімпаздары ашық деректер панелін құрады

21.11.2018

Жапония мен Грузия дзюдошылардың қарқыны күшті

21.11.2018

Дархан Кәлетаев: Ұлы даланың ұлағаты

21.11.2018

Португалияда Дәрежан Өмірбаев фильмдерінің рестроспективасы өтіп жатыр

21.11.2018

Шымкентте дәрігерлер тұрғындарға арнайы медициналық көмек көрсетті

21.11.2018

Израильдегі халықаралық турнирде Маңғыстаулық гимнасшылар 8 медаль иеленді

21.11.2018

Мәскеудегі Шереметьево әуежайында ұшақ ер адамды қағып кетті

21.11.2018

«Туған жерге тағзым» жобасы Түркістаннан басталды

21.11.2018

Елбасы: «Ұлы дала» атты ежелгі өнер және технологиялар музейін ашуға мүмкіндігіміз бар

21.11.2018

Алмасбек Әбсадық: Мазмұны терең ой-толғам

21.11.2018

Ертең бокстан шешуші сайыстар басталады

21.11.2018

Маңғыстауда 171 жер учаскесі мемлекет меншігіне қайтарылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tánti bolar tusy kóp

Jylda, Táýelsizdik kúni jaqyndaǵan saıyn osy ýaqyt ishinde elimiz qandaı jetistikterge jetti degen saýaldy ózimizge qoıyp, ony saralaýǵa tyrysamyz. Biraq mundaıda jappaı aıtylyp júrgen jetistikterdi emes, ózimiz baıqaǵan jeke kózqarastaǵy tabystardy taldaýǵa tyrysamyz. Sonyń ishinde kózge túsetin bir ǵanıbetti jańalyq – halqymyzdyń burynǵydaı eshkimnen qysylmaı, kimmen bolsa da ómirdiń barlyq salasynda ıyq teńestire túskeni.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Stokgolm sındromy

Jumyr jerdiń betinde sany jaǵynan bizden áldeqaıda kóp, alaıda táýelsiz el atanýdy mańdaılaryna jazbaǵan, ol oryndalmas armandaı kórinetin halyqtar az emes jeterlik. Jaratqannyń qalaýymen qolǵa tıgen táýelsizdik qazaq balasynyń eń bir asyl muraty edi.

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

«Baı bolsań halqyńa paıdań tısin»

«Batyr bolsań jaýyńa naızań tısin, Baı bolsań halqyńa paıdań tısin». Kezinde aıyr tildi Áıteke bı aıtqan aqyldy sóz. Keler ǵasyrlarǵa da keter ǵaqlıa.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу