Шымкентте Ж.Шаниннің 125 жылдығына арналған дөңгелек үстел өтті

Мемлекет Басшысы Н.Ә.Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласы аясында Әдет-ғұрып және салт-дәстүр орталығы облыстық Ж.Шанин атындағы қазақ академиялық драма театрымен бірлесе даңқты режиссер Ж.Шаниннің 125 жылдық мерей тойына арналған дөңгелек үстел өткізді.

Егемен Қазақстан
11.10.2017 5906
2

«Ж.Шанин еңбектеріндегі этнографиялық құндылықтар» деген тақырыппен өткен алқақотан отырыста режиссер Ж.Шаниннің өмірі мен творчествосы, Қазақстанда театр өнерін қалыптастырудағы еңбегі мен оның шығармашылығындағы ұлттық ерекшеліктер, салт-дәстүр көріністерін биік деңгейде таныту, насихаттау жайы қамтылды.

Қазақтың алғашқы ұлттық театрының негізін қалаған режиссер, драматург Жұмат Шаниннің шығармашылығына арналған дөңгелек столды Салт-дәстүр және әдет-ғұрып орталығының директоры Жәнібек Тағаев жүргізіп отырды.

Алғашқы болып сөз алған Қазақстанға еңбегі сіңген қайраткер, сексеннің сеңгіріндегі Мәжит Ілиясқаров ақсақал көрнекті театр қайраткерінің өмірбаяны жөнінен тереңірек толғады. Бүгінде 100-ге келген Қазақстанның халық әртісі Айша Абдулинаның талай рет Жұмат Шаниннің шығармашылығы жөнінде тағылымды әңгімелер айтқанын, қазақтың алғашқы кәсіби режиссері Асқар Тоқпановтың Жұмат Шаниннің үйінде ерке інісіндей болып өскенін, сүйікті шәкірті болғанын, Мәскеуге Шаниннің ықпалымен барып оқығанын тілге тиек етті.

1972 жылы Шымкент драма театрына Жұмат Шаниннің есімі беріліп, 1992 жылы осында 100 жылдығы тойланғанын еске салды. Қазір 125 жылдығы ЮНЕСКО көлемінде дүние жүзі театр әлемінде аталып өтіп жатқандығын мақтанышпен айтты.

Әрине, қазақтың ұлттық театрының негізін қалаған тұлғаның өмірі қанттай тәтті болмаған. Жастайынан жоқтық пен жетіспеушілікті көріп өскен Жұмат Шанин 1916 жылы қара тізіммен майданға алынады. Күздің сілбіген суық жаңбырында, қарлы дауылда окоп қазған жігерлі жас жігіт орыс пролетарларымен бірігіп одақ құрады. Патша режиміне қарсы тұрады. Апталап асты үсті цемент карцерге қамалады. «Денсаулығымды сол карцер құртты» дейді екен. Бірақ, қазақ руханиятының жоқшысын осынша ауыртпалықтар мойыта алмаған.

Қазақстанның Мәдениет қайраткері, драматург Сая Қасымбек Ж.Шанин туралы зерттеп, кітап жазып жүр. Сая «мен өз өмірбаянымнан гөрі Жұмат атамның өмірбаянын жақсы білетін күйге жеттім дейді.

Айтса айтқандай, белгілі драматург ұлттық театр негізін қалаған тұлғаның өнер жолындағы жанкештілігін әсерлі баяндады.

Жұмат Шанинмен Қоянды жәрмеңкесі табыстырған Елубай Өмірзақов пен Қалеки Қуанышбаевтар театр құру ісінде 3-4 жылдан жалақы алмай жұмыс жасаған екен. Отбасын асырау, жан бағу үшін күндіз қара жұмыс жасап, кешғұрым театрмен айналысқан. Сондай қиын күндері Жұмат Шанин достарына сыбырлап, «жігіттер, ақша арылтыңдар. Бір малақай болса да театрымызға алайық» дер екен. Өйткені, театрға керек-жарақ беруге ешкім құлықты емес. Сол заманның тілімен айтқанда бай-құлақтар кәмпескеленіп жатқан уақыт. Байлардың дүние мүлкі, киім кешегі тәркіленген. Жұмат Шанин «ақыры қоймада жатыр ғой, театрға үлес беріңдер» деп барып, талай рет жылап қайтыпты. Театрға киім жетпегендіктен бір тұмақты түрліше киген уақыттар болыпты.

Ел ішінде дарындылар көп дегенімен театр мәдениетін меңгергендер жоқтың қасы. Бір пьессада жас жігітке молданың ролін ойнау тапсырылады. Бір көріністе әлгі молда жігіт дәрет алу керек. Асып-сасқан жас жігіт көрермендердің көз алдында шалбарын сыпырып тастап, сылпылдатып дәрет алады.

Қатты қорланған Жұмат аға үш күн төсек тартып жатып қалыпты. Өмірзақ пен Қалекиге «театр - деген үлкен мәдениет, қазақтың кісілік келбеті, рухани қайнары. Елді әдемілікке тәрбиелеу үшін өте мәдениетті ойнаңдар» деген екен.

Ең ауыр оқиға Мәскеуге алғаш барған этнографиялық сапарда болады. Ол кезде Жұмат Шаниннің Жанбике деген арумен шаңырақ көтерген кезі. Сөз реті келгенде айта кетейік, Жанбике Шанина - қазақтың алғашқы әйел артискасы. Поезда келе жатқанда Жұмат пен Жанбикенің шақалағы Аян ауырып, қайтыс болады.

Сонда Жұмат аға «жігіттер, болар іс болды. Баласы өліп, қаралы болып келе жатқан труппаны Мәскеу қабылдамай қояр. Не болса да білдірмейік» дейді. Жанбике өлі шақалағын құшақтап Мәскеуге жетеді. Үш күн жерленбеген нәрестені ертеңінде Мәскеудегі татар моласына апарып, жер қойнауына тапсырады.

Қойылым кезінде екі омырауы сыздаған Жанбике ана, шерлі ана рольде ойнап шығады. Мәскеуліктер қазақ өнеріне үлкен қошемет көрсетеді.

Не деген қатал тағдыр. Қанша жерден «өнер құрбандықсыз болмайды» дегенімен Жұмат Шаниннің кесігі - қазақ өнерін таныту жолындағы өшпес ерлік өнегесі ғой. Жүрегі тас емес, жарылып кете жаздаған шығар.

- Жұмат Шанин өмірінде қарны тойып тамақ ішпеген, иығына шұғадан киім кимеген, былайша айтқанда өнер жолы өксікпен өткен азамат. Қорлық пен азапты бастан өткерген тұлға. Оның жанайқаймен жазған мақалаларын оқыған кезде сол замандағы айқайдың бүгінгі күнде де актуалдылығын жоғалтпағанын көреміз. Жұмат Шанин өз заманындағы тұлғалармен жалақы дегенді білмей, тоқтаусыз еңбек етті. Күндіз арба сүйреп, нәпақа тапса, кешке театрда өнер көрсетіп жүрді. Осы кісілер болмағанда бүгінде театр әлемі деген болмас еді. Сая Қасымбек осылай деп тұжырды.

Халық хас талантты мойындайды. Шанин 1931 жылы «Қазақстанның халық артисі» атағын алғашқы болып алады. Бірақ, таланттыға жау көп. 1936 жылы Мәскеуден табысты оралған соң көре алмайтындар сыртынан арыз жазған. Осыған өкпелеген Шанин Қырғызстанға кетіп, қырғыз театрының ашылуына еңбек сіңіреді. Елге қайта шақырылғанымен 1937 жылдың жазасына ілігіп, 1938 жылдың 26 ақпанында «халық жауы» деп айыпталып небәрі 46 жасында атылады. Нақақтан жаза көрген боздақ 1958 жылы ақталған.

Дөңгелек стол басындағы басқосуда педагог ғылымдарының кандидаты, театртанушы Нәсіпхан Камалқызы, Қазақстанның халық әртісі, «Парасат» орденінің иегері Өтеміс Сапаров сынды ардагерлер ойларымен бөлісті.

Жиынға жастар көп шақырылған екен. Олардың тағлымды әңгіме тыңдағанына қуандық. Бүгінде жерден бір күрес көтерсе міндетсінетін, сәл қиындық көрсе мемлекетті айыптайтындар көп. Ал, қазақ театр өнері аяғынан қаз тұруы үшін өзін құрбандыққа шалған Жұмат Шаниндер нағыз ердің сойы екен ғой.

Бақтияр ТАЙЖАН,

«Егемен Қазақстан»

Оңтүстік Қазақстан облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.10.2018

Ádep pen ádet

19.10.2018

Агросекторда ілкімді қадамдар қажет

19.10.2018

Инвестор тақыр жерге келмейді

19.10.2018

Тұрмыс сапасын арттырудағы іргелі істер

19.10.2018

«Барыс» - «Трактор»: 5:4

19.10.2018

Керчьтегі қарулы шабуыл жиырмадан аса адамның өмірін қиды

19.10.2018

Нұрлан Нығматуллин: Бұл – бүкіл халықтың жағдайын жақсартуға арналған Жолдау

19.10.2018

Жас спортшы джиу-джитсудан күміс медаль иегері болды

19.10.2018

Ресми бөлім (19.10.2018)

19.10.2018

Жаһандық үнқатысу алаңындағы жүздесу

19.10.2018

Серіктестік серпінді дами береді

18.10.2018

Егемен академиясында Қайнар Олжай дәріс оқиды

18.10.2018

Астанада вирусты менингитке күдікті сегіз оқушы ауруханаға жатқызылды

18.10.2018

Еуроодақ саммиті: «Брексит» мәселесі қиындай түсті

18.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Рольф Драакпен және Мехран Эфтехармен кездесті

18.10.2018

Қарағандыда әнші-композитор Қорабай Есеновтің мерейтойлық кеші өтті

18.10.2018

Мемлекет басшысы Еуропаның іскер топтар өкілдерімен кездесті

18.10.2018

Маңғыстауда алғашқы электр қуаттандыру станциясы ашылды

18.10.2018

«Ұлттық чемпиондар 2.0» бағдарламасы басталды

18.10.2018

Көлік кептелісінде көмекші - Road Zipper

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Ádep pen ádet

Jýyrda Almaty qalasyna jolymyz túsip, taǵylymy mol tamasha toıǵa qatystyq. Taý shatqalyna aqshańqan shatyr tigip, qudalaryn taǵatsyzdana kútip turǵan almatylyqtardyń ónegeli isine kóz toıyp, kóńil marqaıady. Biz toıly aýylǵa qudalar kelmeı turyp barǵan edik. Qyzyq ıelerimen burynnan tanyspyz. Arǵy túbi Arqanyń qazaqtary. Ultymyzdyń qadym zamandardan beri kele jatqan salt-dástúri, tartý-taralǵysy, jón-joralǵysy yqylym josynymen úılestirilgen toıdyń erekshe bolatyny sezilip tur.

Құрманәлі Қалмахан,

О́zge elde sultan bolǵansha...

Áı, qaıdam... О́zge elde sultan bolý qazir qıyn-aý. Sebebi óz eliniń Sultandary turǵanda shetten kelgen «bótenderdi» kim jaqtyra qoıar dersiz?! Soǵan qaramastan túrli sebeptermen shetel aýyp, «jumaq» araldaryn izdeýge bel býǵandar qarasy azaımaı tur.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Urpaq azsa – ultqa qater

J.Aımaýytov pen M.Áýezov keıbir qazaq mineziniń minin, sol mindi kórip ósken balanyń jamandyqqa salynatynyn 1917 jyly «Alash» gazetinde jarıalaǵan maqalasynda: «Ultym», – dep oqyp shyqqandar halyq arasyna kelse, qaraıa bastaıdy» dep, artynan: «Saıyp kelgende, qazaqta qalyp turǵan ózgeshe minezder: tili aıtqandy qoly qylmaıtyn – turaqsyzdyq, uıymsyzdyq, basynan aspaıtyn – ózimshildik, ezdik» depti. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу